Kryetari i Gjykatës Kushtetuese, dr. Darko Kostadinovski, në intervistën për emisionin “Me fakte”, të transmetuar më 08.04.2026 në RTVM 1, iu përgjigj disa prej temave aktuale që lidhen me vendimet e Gjykatës, qëndrimin e pushtetit gjyqësor dhe atij gjyqësor-kushtetues, Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve, Marrëveshjen kolektive të kulturës, padinë kushtetuese, presionet politike mbi Gjykatën dhe reformat që, sipas tij, janë të domosdoshme për përforcimin e institucionit.
Kryetari Kostadinovski dërgoi mesazh të qartë për opinionin publik në lidhje me Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve, i cili aktualisht është në shqyrtim në Gjykatë, duke theksuar se rreth kësaj çështjeje po krijohet frikë e pabazë, si dhe tensione politike. Sipas tij, Gjykata Kushtetuese nuk ka për qëllim t’i kufizojë të drejtat, por përkundrazi t’i mbrojë dhe avancojë ato.
“Dua të bëj një apel pasi e shoh se manipulohet shumë me këtë çështje. Askush nuk do ta prekë gjuhën shqipe. Gjykata Kushtetuese ekziston për të ndihmuar në sigurimin që të drejtat e garantuara kushtetuese, qofshin ato gjuhësore, qofshin ato për përfaqësim përkatës dhe të drejtë, të mbrohen, e jo të shfuqizohen. Ato janë kategori kushtetuese, kështu që nuk i pranoj aspak ato kualifikimet se dikush dëshiron ta shfuqizojë atë, ta zvogëlojë përdorimin e saj ose ta rrezikojë gjuhën shqipe, absolutisht janë të pasakta”.
Ai potencoi se vendimet e Gjykatës do të synojnë ta lehtësojnë zbatimin praktik të të drejtave.
“Vendimet tona mund ta lehtësojnë zbatimin e gjuhës shqipe, prandaj bashkëqytetarët tanë shqiptarë le të jenë të qetë se askush nuk do ta prekë gjuhën shqipe.”
Kostadinovski theksoi se mendimi i Komisionit të Venecias nuk duhet të interpretohet në mënyrë selektive, pasi ai përmban si lëvdata ashtu edhe vërejtje.
“Së pari, Komisioni i Venecias thotë se ndryshe nga ligji i vitit 2008… ky ligj i vitit 2018 e zgjeron dukshëm përdorimin e gjuhës shqipe, në mënyrë të konsiderueshme. Komisioni i Venecias thotë se kjo gjë është për lëvdata! Madje thotë se vullneti i pushtetit në Maqedoni për ta avancuar gjuhën e komuniteteve është i mirëpritur dhe kjo është vërtetë për lëvdata! Por, Komisioni i Venecias gjithashtu thotë se disa dispozita të caktuara në fusha të caktuara shkojnë shumë larg”.
Pse Gjykata Kushtetuese i ka anuluar ndryshimet për pagat e gjykatësve?
Një nga temat qendrore në intervistë ishte vendimi i Gjykatës Kushtetuese për ta anuluar ligjin me të cilin u ulën koeficientet për pagat e gjykatësve. Sipas Kostadinovskit, një zgjidhje e tillë ligjore ndikon drejtpërdrejt në pavarësinë e gjyqësorit.
“Pushteti gjyqësor, si pushtet i veçantë në rendin tonë kushtetues, gëzon garancitë më të fuqishme të mundshme për pavarësinë dhe mëvetësinë e tij… Gjykata Kushtetuese vlerësoi se pavarësia dhe mëvetësia janë shkelur sepse ne, pavarësinë dhe mëvetësinë e gjyqësorit në thelb e shohim si të plotë, pavarësia materiale është pjesë integrale dhe e pandashme e pavarësisë statusore të gjykatave”.
Ai theksoi se ekzistojnë standarde të shumta ndërkombëtare që e mbështesin këtë qëndrim.
“Ekzistojnë standarde të shumta ndërkombëtare, siç është Karta Evropiane e Gjykatësve, siç është Komisioni i Venecias… Të gjitha tregojnë se pagat e gjykatësve nuk mund të ulen, madje as në kohë krize. Pse? Sepse kështu garantohet pavarësia dhe mëvetësia e tyre. Në rrethanat në të cilat ndodhet Maqedonia, ku mosbesimi në sistem, në të gjithë sistemin, përfshirë sistemin gjyqësor, është në një nivel historikisht të ulët… ia vlen të mbrohet pavarësia dhe mëvetësia e gjyqësorit, por edhe ky pushtet duhet të fillojë të japë rezultate”.
Për dallim prej gjykatësve, çështja e pagave të prokurorëve publikë nuk është mbyllur ende. Kostadinovski shpjegoi se është iniciuar procedurë për këtë çështje, por se nuk është siguruar shumica e nevojshme për miratimin e vendimit.
Duke iu referuar Ligjit për Personat e Emëruar dhe Funksionarët lidhur me uljen e koeficienteve, Kostadinovski theksoi se problemi nuk është vetëm te koeficientet, por edhe te mënyra se si gjykatësit kushtetues trajtoheshin në mënyrë normative së bashku me bartësit e funksioneve të pushtetit ligjvënës dhe ekzekutiv. Për më tepër, sipas tij, në asnjë vend ku ka gjykatë kushtetuese, paga e një gjykatësi kushtetues nuk është më e ulët se paga e një gjykatësi suprem.
“Pagat e gjykatësve kushtetues gjithashtu u ulën tri herë, së bashku me pushtetin gjyqësor, vlejnë të njëjtat garanci kushtetuese të pavarësisë, madje pushteti gjyqësor-kushtetues gëzon garanci edhe më të fuqishme, standardet ndërkombëtare janë më të forta kur bëhet fjalë për gjyqësorin kushtetues. Në kapitullin III të Kushtetutës sonë është vendosur organizimi i pushtetit shtetëror, ndërsa tri pushtetet janë ndarë në atë: ligjvënës, ekzekutiv dhe gjyqësor. Pas Kapitullit III vijon Kapitulli IX për Gjykatën Kushtetuese, ndërsa kjo nënkupton që ne nuk i nënshtrohemi parimit të ndarjes së pushteteve dhe standardet ndërkombëtare thonë se pozicioni i Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese nuk mund të barazohet me nënkryetarin e Kuvendit. Norma ishte që koeficienti për pagën e Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese dhe nënkryetarëve të Kuvendit të përcaktohet njësoj. Me vendimin tonë të sotëm, i cili rikthen rregullin ligjor për llogaritjen e koeficienteve, pagat e gjykatësve supremë do të jenë më të larta se pagat e gjykatësve kushtetues dhe një absurditet i tillë nuk ekziston në botë. Nuk ka vend në të cilin ka Gjykatë Kushtetuese dhe paga e një gjykatësi kushtetues është nën nivelin e një gjykatësi suprem.”
Pse Gjykata Kushtetuese e hapi të gjithë Marrëveshjen kolektive të Kulturës?
Kryetari i Gjykatës Kushtetuese, dr. Darko Kostadinovski, shpjegon se Gjykata inicioi procedurë për Marrëveshjen kolektive të Kulturës në tërësi, sepse gjatë analizës konstatoi se më shumë dispozita të saj mund të jenë kushtetueshmërisht të kontestueshme, e jo vetëm ca nene në veçanti.
“Kjo nënkupton se Gjykata Kushtetuese shprehu dyshime në lidhje me kushtetutshmërinë e të gjithë Marrëveshjes kolektive. Parashtruesi i iniciativës e konteston të gjithë Marrëveshjen kolektive, por edhe disa dispozita në veçanti, por, megjithatë kur ne bëmë analizë dhe pamë se sa dispozita mund ta vënë në pikëpyetje kushtetutshmërisht këtë Marrëveshje kolektive, iniciuam procedurë për të gjithë Marrëveshjen kolektive”, deklaroi Kryetari.
Kostadinovski shpjegon më tej se fakti që janë iniciuar më parë procedura për të njëjtën Marrëveshje nuk përbëjnë pengesë, pasi një Ligj mund t’i nënshtrohet vlerësimeve të shumëfishta nga aspekte të ndryshme juridike-kushtetuese, ndërsa në rastet paraprake Gjykata ishte kufizuar vetëm sipas pretendimeve në iniciativat përkatëse.
“Shikoni, dua të sqaroj që të mos ketë keqkuptime, në Gjykatën Kushtetuese një ligj mund të kundërshtohet jo vetëm 3 herë, por 30 herë dhe kjo mund të bëhet në bazë të aspekteve të ndryshme juridike-kushtetuese. Ne i morëm parasysh vendimet tona që i miratuam në vitin 2021, por në ato iniciativa u kontestuan dispozita krejtësisht të ndryshme në bazë të një aspekti tjetër, pati kontest për dispozita të caktuara të Marrëveshjes kolektive dhe Gjykata Kushtetuese u kufizua vetëm në pretendimet e atyre iniciativave, nuk është thelluar më tepër sepse ndonjëherë varet nga gjykatësi-referues, varet nga shumë rrethana. Mund të veprojmë me vetiniciativë pasi e kemi këtë të drejtë, mund të veprohet mbi pretendimet në iniciativë, nëse vlerësojmë ose gjejmë jokushtetutshmëri, të vazhdojmë procedurën e të tjera…, megjithatë, atëherë u kufizua vetëm në pretendimet e iniciativës në mënyrë që të mos ketë dilema, prandaj është edhe vendimi i sotëm. Kur do të publikohet aktvendimi ynë, kushdo që është i interesuar ose shfaq ndonjë dyshim do të jetë në gjendje të shohë argumentet juridike sepse në atë Marrëveshje kolektive me të vërtetë kishte disa dispozita të kontestueshme juridike-kushtetuese.
Lidhur me vendimin përfundimtar, Kostadinovski thekson se nuk mund të prejudikojë paraprakisht nëse do të jetë shfuqizues apo anulues, sepse Gjykata duhet t’i marrë parasysh të gjitha rrethanat relevante.
“Nuk mund ta prejudikoj vendimin nëse do të jetë shfuqizues apo anulues, do të duhet t’i marrim parasysh të gjitha rrethanat, përfshirë edhe këtë, ata do të duhet të gjejnë një mënyrë. Është shfuqizues hipotetikisht. Unë personalisht nuk do ta konsideroja një vendim anulues sepse pasojat e një vendimi anulues janë shumë serioze, do të thotë që të gjitha aktet e veçanta të miratuara e humbasin efektin e tyre juridik dhe bëhen të pavlefshme. Unë personalisht mund të them për veten time se nuk do të zgjidhja një vendim anulues, do të zgjidhja një vendim shfuqizues, dhe kjo do të thotë që nga dita e publikimit të vendimit tonë në Gazetën Zyrtare, nuk ka më Marrëveshje kolektive. Të dyja palët do të duhet të ulen dhe të negociojnë përsëri dhe të dakordojnë një marrëveshje të re”, theksoi Kostadinovski.
Në një situatë të tillë, ai thekson se pagesa e pagave nuk mund të vazhdojë bazuar në marrëveshje, por do të duhet të zbatohen zgjidhjet ekzistuese ligjore derisa të arrihet një marrëveshje e re.
“Nuk mund të paguhet paga sipas asaj Marrëveshjeje kolektive, në atë rast do të duhet të aktivizohen zgjidhjet ligjore, që të shihet nëse ekziston ndonjë mundësi sipas zgjidhjeve ligjore. Sigurisht që ekziston ndonjë mundësi”.
Seancat e Gjykatës Kushtetuese janë të disponueshme drejtpërdrejt për publikun
Kryetari Kostadinovski thekson se rritja e transparencës është një nga prioritetet kryesore të mandatit të tij, veçanërisht duke e pasur parasysh besimin e ulët të qytetarëve në institucionet. Në këtë drejtim, Gjykata e vendosi transmetimin e drejtpërdrejtë të seancave si një masë konkrete për transparencë ndaj opinionit publik.
“Në konferencën time të parë për shtyp pasi u bëra kryetar, thashë se prioriteti im mbi të gjitha prioritetet e tjera do të ishte transparenca maksimale, sepse, meqenëse mosbesimi i qytetarëve në të gjithë sistemin është aq i madh, saqë na duhen bërë me të vërtetë hapa radikalë! Një hap radikal është transmetimi i drejtpërdrejtë i seancave të Gjykatës Kushtetuese”.
Ai theksoi se ky vendim nuk u mor njëzëri dhe se megjithëse një praktikë e tillë është e rrallë, është e domosdoshme në kontekstin konkret shoqëror.
“Po, nuk ekziston një shembull i ngjashëm në tokën evropiane, nuk ka asnjë, por nuk ka as shembull të ngjashëm të besimit prej 2%”.
Kostadinovski beson se gjykatësit duhet të jenë të vetëdijshëm për interesin publik dhe ndikimin që vendimet e tyre kanë tek të gjithë qytetarët, prandaj publiku ka të drejtë të ndjekë drejtpërdrejt se si bëhen diskutimet dhe si merren vendimet.
“Dhe ata duhet ta ndiejnë presionin nga opinioni publik sepse vendimet tona prekin të gjithë qytetarët, vendimet tona nuk janë si gjyqësori i rregullt dhe ndëpartneriteti nga të dyja palët. Vendimet tona kanë të bëjnë me të gjithë qytetarët nga i pari deri te i fundit dhe qytetarët tanë kanë të drejtë të dinë se kush janë gjykatësit e tyre kushtetues, cilat janë mendimet e tyre juridike dhe si veprojnë ata, nuk ka parandalim, mbrojtje dhe mënyrë më të mirë për të kthyer besimin sesa transparenca maksimale”.
Më tej, ai thekson se treguesit fillestarë tashmë tregojnë një interes dhe besim në rritje të qytetarëve, gjë që shihet përmes rritjes së numrit të iniciativave para Gjykatës.
“Një tregues, që për mua paraqet një tregues serioz se po kthehet besimi i qytetarëve në Gjykatën Kushtetuese, është se në tre muajt e parë të këtij viti kemi pranuar 150 iniciativa, viti i kaluar ishte një vit rekord me 300 lëndë të zgjidhura, imagjinoni vetëm në tre muajt e parë, deri më sot, e kam kontrolluar informacionin e fundit, janë formuar 150 lëndë”.
Më shumë informacione nga intervista në linkun në vijim: https://play.mrt.com.mk/play/593220