Врз основа на член 34 став 1 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија бр. 115/2024), а во врска до Решението У.бр. 71/25 од 24.12.2025 година за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на Законот за изменување на Законот за платите на јавните обвинители („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 272/2024) и на Законот за изменување на Законот за платите на членовите на Советот на јавните обвинители на Република Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија бр. 272/2024), го изразувам своето несогласување со мнозинството судии ан Уставниот суд преку следново
ИЗДВОЕНО МИСЛЕЊЕ
Анализата на одредбите на Уставот со кои се уредува организацијата на власта во државата, впрочем како и во секој демократски уставен поредок, предвидува поделба на функциите на државната власт на законодавна, извршна и судска.
Согласно Амандманот XXV од Уставот судската власт ја вршат судовите, а тие се самостојни и независни.
Согласно член 106 став 1 од Уставот јавното обвинителство е единствен и самостоен државен орган кој ги гони сторителите на кривични дела и на други со закон утврдени казниви дела и врши други работи утврдени со закон.
Заклучокот кој произлегува од ваквата анализа е дека Уставот на државата ја гарантира независноста на судовите, но не и на јавното обвинителство. Самостојноста како принцип на работа е утврдена како за судството, така и за јавното обвинителство и таа подразбира способност да се носат одлуки без ничие влијание и да се управува сам со себе. Но, независноста е принцип гарантиран само за судската власт во која јавното обвинителство секако не потпаѓа и подразбира многу повисок степен на слобода од самостојноста, тој претпоставува слобода на дејствување без никакво туѓо (однадвор) влијание. Јавното обвинителство и Советот на јавни обвинители се самостојни, но не се, ниту пак треба да бидат независни органи во системот на организација на државна власт.
Оттука, независноста на судството подразбира и немешање на останатите две власти во неговото финансирање, односно претставува забрана за влијание врз работата на судовите по пат на финансиски ограничувања и притисоци. Сепак, дури и ова дефинирање на финансиска независност на судството не претставува апсолутна категорија, имајќи птредвид дека македонскиот Устав не содржи експлицитна одредба за забрана на интервенирање во платите на судиите од страна на другите две власти, па затоа согласно домашното и меѓународното право, под исклучителни околности, вакви ограничувања се дозволени само како исклучок од правилото за финансиска независност на судството.
За разлика од ова, за јавното обвинителство непредвидувајќи независност, Уставот, како и законите во државата не утврдуваат ниту финансиска самостојност за овој орган. Со буџетот, утврден од страна на законодавецот, јавното обвинителство самостојно располага, но сепак друг орган ја утврдува неговата висина.
Неспорно е дека самостојноста на работењето на секој државен орган подразбира и предвидливост на неговото финансирање, а ефикасноста од работата зависи и од обезбедените материјалнои-финансиски и технички услови. Тоа особено важи за јавното обвинителство и Советот на јавните обвинители имајќи ги предвид обемот и тежината на нивните надлежности. Сепак, тврдењето дека законодавецот не може во законски предвидена постапка да интервенира во платите на јавните обвинители и дека таквото интервенирање доколку е сторено во постапка предвидена со соодветните закони, на транспарентен начин и во согласност со економската состојба на државата, претставува неуставност е погрешно и неточно.
Според член 68 став 1 алинеја 2 од Уставот, една од надлежностите на Собранието на Република Северна Македонија е да донесува закони и да дава автентично толкување на законите. Уредувањето на платите е законска материја и законодавецот има право да ја утврдува висината на платитие на јавните обвинители и членовите на Советот на јавни обвинители, како што впрочем тоа е наведено и во самото решение на кое се однесува ова Издвоено мислење.
Имено, не може да се прифати аргументацијата дека причина за поведување постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби кои се однесуваат на висината на платите на јавните обвинители и членовите на Советот на јавни обвинители е честото носење на законски измени за регулирање на ова прашање, или пак дека постои контрадикторност на нормите од два различни закони.
Иако на прв поглед може да се стекне впечаток за постоење на контрадикторност меѓу член 74 став 2 од Законот за јавното обвинителство и член 2 став 2 од Законот за платите на јавните обвинители, односно член 2 став 2 од Законот за платите на членовите на Советот на јавните обвинители, посериозната и прецизно сторената анализа упатува дека ваква контрадикторност не постои.
Имено, член 74 став 2 од Законот за јавното обвинителство претставува општа (генерална) норма, со која се утврдува начелото на заштита на платата на јавниот обвинител за време на траењето на функцијата, при што се остава можност за исклучок само во случаи изречно утврдени со закон.Токму такви закони со посебно разработени норми за платите на овие носители на јавни функции се Законот за платите на јавните обвинители и Законот за платите на членовите на Советот на јавните обвинители како посебни (специјални) закони кои на прецизен и исцрпен начин го уредуваат прашањето на платите и експлицитно содржат забрана за нивно намалување со закон или одлука на државен орган.
Преку правилото содржано во член 74 став 2 од Законот за јавното обвинителство дека платата на јавниот обвинител за време на траењето на функцијата не смее да се намали, освен во случаи определени со закон, законодавецот остава можност платата да биде предмет на законско преуредување, вклучително и намалување, доколку таквото намалување е уредено со соодветен закон. Со други зборови, апсолутна забрана за намалување на платите на јавните обвинители не постои ниту во Уставот ниту во системскиот Закон за јавното обвинителсто. На тој начин, законодавецот воспоставува заштита од интервенции преку други закони или поединечни акти на државни органи, со кои би се заобиколила посебната законска рамка за платите на јавните обвинители. Формулацијата дека платата „не може да биде намалена со закон или одлука на државен орган“ треба да се толкува во смисла на забрана за надворешно и произволно намалување со други закони, како и со евентуални прописи и акти на Владата, а не како самоограничување на законодавецот чија надлежност да го уредува ова прашање со конкретен закон веќе ја има.
Оттука, не може да се изведе заклучок дека Законот за платите на јавните обвинители ја исклучува можноста во неговите сопствени одредби да се предвиди намалување на платата, доколку тоа е сторено на општ, еднаков и нормативно јасен начин. Напротив, токму преку овој Закон се реализира исклучокот предвиден во член 74 став 2 од Законот за јавното обвинителство.
Следствено, оспорената законска регулатива е во согласност со Уставот, бидејќи ја почитува законската резерва утврдена во Законот за јавното обвинителство и обезбедува правна сигурност преку јасна и предвидлива регулатива за прашањето на платите.
При оценувањето на уставноста на Законот за платите на јавните обвинители, не може некритички да се преслика одлуката на Уставниот суд која се однесува на судската власт и Законот за платите на судиите, ниту пак да се применуваат аргументи засновани на препораките на Комитетот на министри на Советот на Европа, без да се има предвид суштинската разлика меѓу двете категории носители на јавни функции.
Имено, судиите и јавните обвинители, иако се дел од правосудниот систем, претставуваат различни уставни и функционални категории, со различен статус, улога и степен на уставни гаранции. Судската функција е изречно уставно утврдена како независна и самостојна, при што материјалната сигурност на судиите се смета за една од клучните гаранции на нивната независност. Оттука, препораките на Комитетот на министри на Советот на Европа во однос на судиите имаат за цел да спречат какво било влијание врз независноста на судската власт преку финансиски механизми, која јавното обвинителство не ја поседува и затоа врз него овие препораки не се применуваат.
Поради сето погоре изнесено, повикувањето меѓународните стандарди кои се однесуваат исклучиво на судиите, не може автоматски да се примени и на јавните обвинители. Секое оценување на уставноста мора да се врши во рамки на конкретната уставна позиција и функција на засегнатата категорија носители на јавни функции. Еднакво важно за моето несогласување со донесеното Решение за поведување постапка за оцена на уставноста на наведените законски одредби од страна на мнозинство судии на Уставниот суд е и занемарувањето на уставната и статусната положба на судството и јавното обвинистелство во организацијата на државна власт сметајќи дека со ова Решение се создаваат основи за погрешна уставно-судска пракса и и преземање на Уставниот суд на улога во државата и општеството кои не само што ја нема, туку и не треба да ја има. Така, моето размислување на граѓанин и правник за намалувањето на платите на јавните обвинители и членовите на Советот на јавни обвинители преку коригирање на коефициентот за утврдување плата несомнено се темели на ставот дека таквото постапување на законодавецот е нецелисходно, погрешно и недоволно аргументирано. Но, тоа е дејност која претставува креирање на одредена политика и е во надлежност на Собранието. Успешноста и целисходноста на владините и законодавните политики ја ценат граѓаните преку избори, научната јавност и невладините организации преку нивна афирмација или критика, со давање на забелешки, препораки и сугестии, како и меѓународната јавност оценувајќи го птрогресот на државата во своите аспирации за приклучување кон Европската унија. Уставниот суд има задача да ја цени уставноста на донесените законски решенија, а секој судија поединечно има право, можност, па и општествена должност своите ставови по одредени прашања од општествено значење да ги изнесе во јавност на сите можни начини кои му стојат на располагање. За разлика од тоа, носењето одлуки мора да се заснова исклучиво на прашањето за уставноста на конкретна законска одредба. Толкувањето на уставните одредби при носење одлуки понекогаш може и треба да е широко, особено кога станува збор за прашања од важност за непречено и ефикасно функционирање на правосудниот систем во земјата, но истовремено треба да се внимава на границите на слободата на судиското толкување кои се содржани во Уставот.
Судија на Уставниот суд
на Република Северна Македонија,
проф. д-р Ана Павловска-Данева