Издвоено мислење

Издвоени мислења по предметот У.бр.118/2003

Согласно член 25 став 6 од Деловникот на Уставниот суд на Република Македонија (“Службен весник на Република Македонија“ бр. 70/92), по моето гласање против решението за неповедување на постапка за оценување на уставноста, писмено го образложувам своето

ИЗДВОЕНО МИСЛЕЊЕ
на решението у.бр.118/2003 од 16 јули 2003 година со кое не се поведе постапка за оценување на уставноста на член 1, член 2 и член 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за републичкиот судски совет (“Службен весник на Република Македонија“ бр. 43/2003)

 

На седницата одржана на 16 јули 2003 година, постапувајќи по иницијативите за поведување постапка за оценување на уставноста на член 1, член 2 и член 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет, поднесени од Републичкиот судски совет и од Вера Терзиева Тројачанец од Скопје, Уставниот суд со мнозинство гласови донесе решение со кое не се поведува постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби.

Донесеното решение не го одразува мојот став и моето мислење, бидејќи спротивно на одлученото, сметам дека имаше основ да се поведе постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби од Законот, и дека беа исполнети сите претпоставки за донесување на поинаква одлука. Гласав против решението на Судот за неповедување на постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби од следните причини:

Неспорен е фактот дека Уставниот амандман XIV со денот на неговото прогласување влезе во сила и со тоа ја утврди обврската при изборот на Републичкиот судски совет, тројца од членовите да се избираат со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници, при што мора да има мнозинство гласови од вкупниот број пратеници кои припаѓаат на заедниците кои не се мнозинство во Република Македонија. Исто така, неспорно е дека овој амандман е само надополнување на ставот 2 на членот 104 од Уставот.

Уставниот амандман XIV е во функција на надополнување на веќе важечки член од Уставот и со него не се внесува друга промена освен промена во начинот на избор на тројца од седумте членови на Републичкиот судски совет. Тогаш, неспорно се наметнува прашањето зошто прашања кои воопшто не се покренати со овој амандман, а се од статусна природа за уставно утврден орган, се решаваат со Закон, односно се поставува прашањето дали со закон може да се менува уставна одредба која јасно го утврдува не само начинот на избор туку и мандатот на членовите на Советот.

На мислење сум дека член 2 и член 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет, се спротивни на Уставот на Република Македонија, бидејќи се спротивни на принципот на правната сигурност и на владеењето на правото како темелни вредности на уставниот поредок. Со наведените два члена Законот се издига над Уставот и законската норма наметнува решенија кои се предмет на уставна материја.

Во член 104 од Уставот утврдено е дека Републичкиот судски совет го сочинуваат седум членови кои ги избира Собранието. Со Уставниот амандман XIV овој дел од истиот член се надополнува со одредба во која се појаснува дека тројца од членовите се избираат со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници, при што мора да има мнозинство гласови од вкупниот број пратеници кои припаѓаат на заедниците кои не се мнозинство во Република Македонија.

Во ставот три на истиот член утврдено е дека членовите на Советот се избираат од редот на истакнатите правници за време од шест години, со право на уште еден избор.

Со член 2 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет во Законот за Републичкиот судски совет во членот 9 се додава нов став 3, според кој, членот на Советот се разрешува ако ги исполнува условите за старосна пензија.

Оваа одредба не е во согласност со членот 104 став 3 на Уставот, бидејќи единствен уставно утврден услов за избор на членови на Републичкиот судски совет е тие да бидат истакнати правници и при тоа Уставот овој услов не го поврзува со одредена возраст или исполнување или неисполнување на условите за старосна пензија. Оттука, за мене е неспорен фактот дека условите и времетраењето на мандатот на членовите на Советот се утврдени со Уставот и тие не може да бидат менувани со закон. Пропишувајќи со закон дека исполнувањето на условите за старосна пензија претставува законски основ за разрешување на член на Советот, со членот 2 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет, се наметнува нов услов за избор на член на Советот определена старост или работен стаж на истакнатиот правник кој би бил предложен за член на Советот.

Во членот 9 став 1 и 2 од Законот за Републичкиот судски совет, и досега е предвидена оставката како основ за престанок на мандатот на член на Советот, а како основ за разрешување предвидени се случаи ако членот на Советот биде осуден за кривично дело на безусловна казна затвор од најмалку шест месеци, или кога трајно ќе ја загуби способноста да ја врши својата функција, што го утврдува Советот врз основа на наод и мислење на надлежна здравствена комисија. Овие основи за престанок, односно за разрешување од мандатот не се во спротивност со член 104 од Уставот, од причина што за нивното настанување во моментот на избор на членовите на Советот не може однапред да се знае или да се претпостави нивното настанување, а тие пак можат да настанат или да не настанат во текот на мандатот на членовите. Освен тоа, токму овие основи за престанок, односно за разрешување од функцијата член на Советот, се резултат на одредени правни и природни околности кои влијаат на капацитетот за вршење на функцијата. Спротивно на овие основи, старосната пензија како можен основ на предлагачот и на Собранието кој го врши изборот му е однапред позната, и од основ за разрешување овој услов се издигнува и на услов за избор на член на Советот. Од друга сграна, одредената возраст за старосна пензија никако не смее и не треба да се смета за околност која влијае на капацитетот за вршење на функцијата.

Онаму каде што старосната пензија е основ за престанување на одредена јавна функција, Уставот тоа го утврдува или остава простор тој со закон да се дорегулира. Во случајот на членовите на Републичкиот судски совет, Уставот утврдил дека тие се избираат со мандат од шест години со право на ушге еден избор. Впрочем, Уставниот суд со Одлука У.бр.268/1992 година, објавена во “Службен весник на Република Македонија“ бр.26/93, го укина делот од член 7 на Законот за Релубличкиот судски совет кој се однесуваше на определувањето на структурата на Републичкиот судски совет со образложение дека Уставот како единствен услов за избор на членови на Републичкиот судски совет утврдил тие да бидат истакнати правници, поради што Судот сметал дека со закон не може да се утврдуваат други услови, вклучувајќи ја и професионалната припадност, односно функцијата што ја вршат или дејноста во која работат. При тоа, неприфатлив е ставот дека со старосната доба треба да се врзува престанокот на мандатот во орган за кој Уставот не го определил тоа. Неговиог статус произлегува од Уставот и било какви промени од статусна природа на овој орган мора да бидат направени со уставни измени, а не со закон. Според тоа, наметнувањето на старосната пензија како услов за разрешување на член на Советот со законска одредба, наспроти уставно утврдениот мандат, не може да се сфати поинаку освен како ограничување на уставно утврдениот мандат. Од тие причини, сметам дека член 2 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет е спротивен на член 104 од Уставот и длабоко засега во правната сигурност како една од темелните вредности на уставниот поредок.

Со член 4 од Законот за измените и дополнувањата на Законот за Републичкиот судски совет се утврдува дека постапката за избор на новиот состав на сите членови на Советот, согласно со одредбите на истиот закон ќе опточне во рок од 15 дена од денот на влегувањето во сила на овој закон. Изборот на членовите на Советот, согласно со одредбите на истиот закон, ќе се изврши најдоцна во рок од 60 дена од денот на влегување во сила на законот. Со истиот член се утврдува дека со денот на изборот на членовите на Советот, им престанува мандатот на членовите на Републичкиот судски совет од постојниот состав на Советот. Неприфатливо е објаснувањето дека оспорениот член само ја утврдува динамиката на постапката за изборот на нови членови на Советот, односно на престанокот на мандатот на постојниот состав на Советот, а дека обврската за избор на нов состав на Републичкиог судски совет произлегувала непосредно од Уставниот амандман XIV. Ниту со Уставниот амандман, ниту со Уставен закон не е утврдена обврска за промена на постојниот Републичкиот судски совет и не е утврден временски рок во кое треба да биде постапено по него. Со него се утврдува само начинот на кој во иднина треба да бидат избирани тројца од членовите на Советот, па дури и не се утврдува кои од тројцата членови. Според тоа, начинот на избор на тројцата членови на Советот можеше да се применува само по истекот на мандатот на членот на Советот од постојниот состав.

Со членот 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет, уставно утврден мандат се прекинува со Закон, и при тоа оваа законска одредба се правда како преодна одредба, како операционализација на Уставен амандман. Со оспорената одредба, спротивно на принципот на правната сигурност, со законска одредба се менува комплетниот состав на Републичкиот судски совет и се скратува мандатот на членовите утврден во член 104 од Уставот.

Недопуштено е образложението дека со овој член ќе се овозможи побрзо спроведување на Уставниот амандман бидејќи законската одредба не може да ја замени одредбата на Уставен закон, односно со законски одредби не може да се утврдуваат преодни одредби за спроведување на Уставен амандман. Мандатот на членовите на Советот, односно во случајот на оспорените одредби, промените во делот на изборот на тројца од членовите на Советот се предмет на уставна материја, па според тоа, оспорениот член од законот не значи ништо друго освен упад во уставно утврден мандат и воспоставување на нови статусни решенија во рокови утврдени со закон.

Поведувањето на постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби од Законот за измени и донолнувања на Законот за Републичкиот судски совет ќе го зајакнеше почитувањето на принципот на правната сигурност како една од темелните вредности на уставниот поредок на Република Македонија. Ваквиот пристап немаше да значи неспроведување на Уставниот амандман XIV, туку негова имплементација на начин и постапка кои не би го повредиле Уставот и темелните вредности на уставниот поредок и би ја постигнале својата уставна и реформска цел.

16 јули 2003 година
Скопје

Судија
на Уставниот суд на Република Македонија,
Мирјана Лазарова Трајковска

* * *

Врз основа на член 25 став 6 од Деловникот на Уставниот суд на Република Македонија („Службен весник на Република Македонија“ бр. 70/92), после моето гласање против неповедување на постапка за оценување на уставноста, го изнесувам и писмено го образложувам своето

ИЗДВОЕНО МИСЛЕЊЕ
НА РЕШЕНИЕТО У.БР.118/2003 ОД 16 ЈУЛИ 2003 ГОДИНА СО КОЕ НЕ СЕ ПОВЕДУВА ПОСТАПКА ЗА ОЦЕНУВАЊЕ УСТАВНОСТА НА ЧЛЕНОВИТЕ 1, 2 И 4 ОД ЗАКОНОТ ЗА ИЗМЕНУВАЊЕ И ДОПОЛНУВАЊЕ НА ЗАКОНОТ ЗА РЕПУБЛИЧКИОТ СУДСКИ СОВЕТ („СЛУЖБЕН ВЕСНИК НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА“ БР. 43/2003)

Уставниот суд на Република Македонија постапувајќи по иницијативите поднесени од Републичкиот судски совет и од Вера Терзиева Тројачаиец од Скопје за поведување постапка за оценување уставноста на членовите 1, 2 и 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совет, на седницата одржана на 16 јули 2003 година, со мнозинство гласови донесе решение за неповедување постапка за оценување уставноста на оспорените одредби од Законот, бидејќи оцени дека по сите основи тие одредби се во согласност со Уставот. Изразувајќи несогласност со таквото решение гласав против и го издвојувам своето мислење, според кое сметам дека оспорените одредби од Законот не се во согласност со Уставот, поради што требаше да се поведе постапка за оценување на нивната уставност и врз основа на изведување на правно издржливи аргументи да се донесе правилна одлука.

Најнапред, сметам дека Судот предметното решение го донесе без притоа, да даде аргументиран одговор на повеќе спорни правни прашања наведени во иницијативите или што произлегуваа од самата природа на прашањето, како што се: дали е допуштено под изговор на операционализација на уставна норма, со законска норма, да се промени суштината на самата уставна норма; дали е допуштено уставната норма донесена по посебна постапка со двотретинско мнозинство да се трансформира во закон кој може да се донесе со една третина од пратениците во Собранието; дали прашањето на траењето на мандатот на членот на Републичкиот судски совет е уставна или законска материја; дали тоа прашање е од статусна природа уредено со Уставот или е прашање од организациона природа што може да се уредува со закон; дали потребата од нов начин на избор на дел од членовите на Републичкиот судски совет утврден со Уставот (без определување на рок за тоа) налага потреба од престанок на мандатот на сите членови на Советот; дали предвремениот престанок на мандатот на членовите на Советот поради исполнување на услови за пензија, имилицира воведување на нови услови за избор на членовите на Совстот и дали таквиот услов е законска или исклучиво уставна материја и конечно, дали е допуштено заради усогласување на законските решенија со Уставот да се менува самиот Устав и дали може да се донесува закон, затоа што не е донесен Уставен закон за спроведување на Уставот или затоа што таа уставна материја е испуштено да се уреди со Уставниот амандман.

При мојата определба да гласам против решението за неповедување постапка се раководев од општиот принцип дека еден од основните столбови на демократијата се уставните ограничувања на власта. Неспорно е дека слободата на законодавецот во нормативната сфера може да се остварува во рамките на уставно утврдените принципи. Таа слобода е детерминирана од темелните вредности, принципи и основи на Уставот, а во еден дел и конкретно ограничена, таму, каде што одделни односи директно се уредени со Уставот. Според тоа, со закон може се, но не и тоа што директно е уредено со Уставот и не надвор од уставно утврдените рамки.

Според моето мислење, со членот 1 од Законот се презема конкретна и директна одредба од Уставот (член 104 став 2 од Уставот), која ниту бара, ниту претпоставува законска разработка или операционализација, а со обидот за нејзино операционализирање (повторување на содржината) се омаловажува уставната норма која е донесена во посебна постапка. Наводите во образложението на предметното решение, дека бил преземен и член 7 став 1 во основниот текст на Законот, но тоа не било оспорено, дека преземањето автоматски не значело и кршење на Уставот и дека Уставот не содржел изречна забрана тоа да се врши, не се правно издржани аргументи за оценка на уставноста на членот 1 од Законот, која одредба, во најмала рака е излишна. Во таа смисла и укажувањето дека во практиката имало бројни случаи на преземање и буквално пренесување на уставни одредби во законите, исто така, сметам дека не може да се прифати како исправна методолошка постапка во номотехничкиот приод во изработката на законите, ниту пак, како аргумент за уставноста на оваа одредба.

Понатаму, во оценувањето на уставноста на член 2 од Законот, според кој членот на Советот се разрешува ако ги исполнува условите за старосна пензија, сметам дека требаше да се појде од статусот и положбата на Републичкиот судски совет утврден со Уставот. Имено, Републичкиот судски совет како една од алките во организацијата на државната власт, е со конкретно утврден статус, положба и надлежности содржани во членовите 104 и 105 од Уставот. Се работи за уставен орган востановен со Уставот од 1991 година, а не за орган кој произлегува од амандманите од 2002 година. Значи, произлегува од Уставот, со точно утврден број на членови (7), кои ги избира Собранието од редот на истакнати правници за време од шест години, со право на уште еден избор и со точно утврдени функции, без можност тие да се зголемуваат или намалуваат.

Уставниот закон за спроведување на Уставот го определи начинот и времето на конституирање на овој орган. Според членовите 15 и 16 од Уставниот закон, Републичкиот судски совет е всушност времен ориентир за избор на судиите во судовте, за именување на јавните обвинители, како и за избор на судиите на Уставниот суд на Република Македонија.

Според тоа, станува збор за орган кој што директно произлегува од Уставот, со точно уставно утврден мандат на неговите членови (а не мандат на Советот како институција), така што, со закон не може да се менува, скратува или престанува така уставно утврдениот мандат на членот на Советот. Тоа, дотолку повеќе што, ако мандатот на членовите е уставна категорија што не е спорно, тогаш и престанокот односно скратувањето на мандатот е уставна, а не законска категорија.

Наводите во образложението на решението за неповедување постапка, дека со Уставот не биле предвидени услови за разрешување на членовите на Советот и дека тоа било пропуштено да се уредат со закон, дека предвидените услови за разрешување на членовите на Советот утврдени во основниот текст на Законот (член 9 став 1 и 2) не биле оспорени, и дека според тоа, немало пречка со Законот да се предвиди и дополнителен услов за разрешување на членот на Советот ако ги исполнува условите за старосна пензија, според моето мислење, се неосновани.

Имено, точно е дека условите за разрешувањс на членот на Советот, како што се оставка, затвор, губење на деловната способност, сигурно и настапување на смрт, како услови за разрешување адекватни и за другите уставни органи, не се наведени во Уставот, но точно е и тоа дека нив никој не ги оспорува и тие не го содржат условот престанок на мандатот заради старосната граница на носителот на функцијата. Тој услов не е содржан за пратениците, членовите на Владата, Претседателот на Републиката, судиите на Уставниот суд, бидејќи сите тие имаат точно утврден мандат. Уставот, старосната граница како услов за престанок на мандатот ја утврдил за судиите (член 99 став 3 алинеја 3 од Уставот) што е сосема логично, бидејќи тие се избираат без ограничување на траењсто на мандатот. Такво законско ограничување е предвидено и за јавните обвинители, но и тие се именуваат за време од шест години, без уставно ограничување за нивно натамошно именување. Меѓутоа, членот на Советот, не е ниту судија, ниту обвинител, бидејќи се други уставните и законските основи за нив. Според тоа, врзувањето на старосната граница со мандатот, кога тој мандат е јасно утврден со Уставот дека трае шест години, со право на само уште еден избор, не може да значи друго освен законско ограничување на уставно утврдениот мандат за членот на Републичкиот судски совет, што е во директна спротивност со одредбите од Уставот. Друго би било прашањето, доколку Собранието на Република Македонија има политичка определба, за членови на Советот да не избира „луѓе во години“, но тоа право никој не го ускратува при изборот тоа и да го врши, а не со закон да упаѓа во уставното решение и да го скрати односно ограничи мандатот на член на Советот, избран во согласност со Уставот, од истиот тој орган.

Оттука, не би можела да се прифати ниту основаноста дека остварувањето на старосната пензија како услов за престанок на функцијата на членовите на Советот пред истекот на мандатот е објективен, природен недискриминаторски правно етаблиран критериум за крајната старосна граница на вршењето на една јавна функција. Тоа, би можело да се прифати само во случај кога Уставот без исклучок би го утврдувал тоа за сите јавни функции, а не и во услови кога исклучоците ги утврдува во самиот Устав или кога дава овластување тоа да се направи со закон. Во конкретниот случај, Уставот го утврдил мандатот на членот на Републичкиот судски совет, не предвидел законска можност тој мандат да се скратува поради исполнување на услови за старосна пензија, поради што сметав дека ќе беше основано доколку Уставниот суд го поставеше прашањето за согласноста на членот 2 од Законот со член 104 од Уставог.

Членот 4 од Законот, според моето мислење, всушност, наложува активности и мерки за персонална смена на актуелниот состав на Републичкиот судски совст.

Сметам дека не се точни, ниту правно засновани, аргументите од образложението на Решението за неповедување постапка, дека овој член не создавал никакви нови односи и дека бил само во функција на примена на Амандманот XIV на Уставот и заради тоа не можело да се постави прашањето за неговата согласност со Уставот. Напротив, сметам дека овој член непочитувајќи ги решенијата во Уставот што се однесуваат на статусот, местото и улогата на Републичкиот судски совет, ниту, пак, реалните односи во функционирањето на овој уставен орган, упаѓајќи во уставно утврдениот мандат, наложи смена на составот на Советот скратувајќи го мандатот на неговите членови, што значи практично воспоставување на нови односи. Понатаму, наложува исто тоа да се спроведе во законски утврдени рокови, запоставувајќи го принципот дека за спроведување на Уставот се донесува Уставен закон, доколку неговото спроведување јасно не произлегува од содржината на самите уставни одредби, вклучувајќи ги и одредбите на Уставните амандмани. Всушност, оваа одредба ја игра улогата на одредба од Уставен закон, неводејќи сметка за карактерот и за различните постапки во донесувањето на овие прописи, поради што требаше да се постави прашањето за нејзината согласност со одредбите од Уставот.

Поведувањето на постапка за оценување на уставноста на членовите 1, 2 и 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за Републичкиот судски совст и нивното евентуално укинување, по спроведената постапка, што Судот не го прифати, според моето мислење, ќе значеше прилог кон зајакнување и доследно почитување на припципот на уставност и законитост во организирањето на државната власт и правната сигурност во конституирањето на органите на државната власт. почитување на принципот на владеењето на правото како една од темелните вредности на уставниот поредок на Република Македонија и воопшто, почитување на Уставот на Република Македонија.

16 јули 2003 година
Скопје

Судија
на Уставниот суд на Република Македонија,
д-р Трендафил Ивановски

Решение У.бр.118/2003

Leave a Reply