Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.169/2024
Скопје, 17.09.2025 година
Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија, член 38 алинеја 3 и член 73 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 115/2024), на седницата одржана на 17 септември 2025 година, донесе
Р Е Ш Е Н И Е
СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста на членовите 2 и 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за облигационите односи („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.154/2023).
Образложение
I
Доне Лазаревски од Куманово, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби од Законот означен во диспозитивот на ова решение.
Според наводите во иницијативата, оспорените одредби од Законот за изменување и дополнување на Законот за облигационите односи се во спротивност со член 8 став 1 алинеи 3, 6 и 7, член 30 и член 52 став 4 од Уставот на Република Северна Македонија.
Според подносителот, со оспорените законски одредби должниците се во привилегирана положба поради неисполнување на својот дел од договорот за разлика од доверителите кои ја исполниле својата обврска и очекуваат поврат на сопственоста. Со законските имени договорите стануваат ништовни, што доведува до загрозување на правната сигурност и владеење на правото, а ретроактивно и спротивно на Уставот се воведува застарување на правосилна судска пресуда која е веќе на извршител.
Врз основа на изнесените причини, подносителот му предлага на Уставниот суд да поведе постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби од Законот и истите да ги укине. Воедно, му предлага на Судот, да донесе решение за запирање на извршувањето на оспорените одредби.
II
На седницата Судот утврди дека во оспорениот член 2 од Законот за изменување и дополнување на Законот за облигационите односи („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.154/2023) било регулирано дека член 368 се менува и гласи:
„(1) Сите побарувања што се утврдени со правосилна судска одлука или со одлука на друг надлежен орган или со порамнување пред суд или пред друг надлежен орган, застаруваат за пет години, од моментот на нивната извршност, како и побарувањата за кои во согласност со законот се предвидува пократок рок за застареност.
(2) Сите повремени побарувања, коишто произлегуваат од одлуки или порамнувања предвидени во ставот (1) на овој член и достасуваат во иднина, застаруваат во рокот предвиден за застареност на повремените побарувања.
(3) Застареноста на правосилна судска одлука или со одлука на друг надлежен орган, или со порамнување пред суд или пред друг надлежен орган прекинува со поднесување барање за извршување пред надлежен извршител, при што почнува да тече одново застареноста, која во извршната постапка трае десет години од моментот на поднесеното барање за извршување.“
Во оспорениот член 4 било определено дека започнатите постапки за наплата на побарувања предвидени во членот 2 од овој закон ќе завршат во согласност со овој закон.
III
Согласно со член 110 алинеја 1 од Уставот на Република Северна Македонија, Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на законите со Уставот.
Според член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако постојат други процесни пречки за одлучување по иницијативата.
Со иницијативата се оспоруваат членовите 2 и 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за облигационите односи („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.154/2023).
Оценувајќи ја предметната иницијатива и одредбите од Законот коишто се оспоруваат, се утврди дека постапувајќи по претходно поднесени иницијативи, со Одлуката У.бр.98/2024 и У.бр.139/2024 од 25 септември 2024 година, Уставниот суд ги укина членовите 2 и 4 од Законот за изменување и дополнување на Законот за облигационите односи („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.154/2023).
Имајќи предвид дека оспорените одредби не се повеќе дел од правниот поредок, Судот одлучи дека постојат процесни пречки за постапување по иницијативата што е причина за отфрлање на истата, согласно со член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија.
Врз основа на сето наведено, според Судот, не се исполнети условите од член 37 од Актот на Судот за запирање на извршувањето на поединечните акти или дејствија што се преземаат врз основа на оспорените одредби.
IV
Врз основа на наведеното, Судот, со мнозинство гласови, одлучи како во диспозитивот на ова решение.
ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски
* * *
Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.169/2024
Shkup, 17.09.2025
Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 38 alineja 3 dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 17 shtator 2025, miratoi
A K T V E N D I M
HIDHET POSHTË Iniciativa për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së neneve 2 dhe 4 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet obigative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr.154/2023).
Arsyetim
I
Done Lazarevski nga Kumanova, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të filluar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitave të kontestuara të Ligjit të paraqituar në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi.
Sipas pretendimeve në iniciativë, dispozitat e kontestuara të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet obligative janë në kundërshtim me nenin 8, paragrafi 1, alinetë 3, 6 dhe 7, nenin 30 dhe nenin 52, paragrafi 4 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Sipas parashtruesit, me dispozitat ligjore të kontestuara, debitorët janë në një pozicion të privilegjuar për shkak të mospërmbushjes së pjesës së tyre të kontratës, ndryshe nga kreditorët që e kanë përmbushur detyrimin e tyre dhe presin kthimin e pronësisë. Me emrat ligjorë, kontratat bëhen të pavlefshme, gjë që rrezikohet siguria juridike dhe sundimi i së drejtës dhe në mënyrë retroaktive dhe në kundërshtim me Kushtetutën, futet një afat parashkrimi për një vendim gjyqësor të formës së prerë që është tashmë në fuqi.
Bazuar në arsyet e lartpërmendura, parashtruesi i propozon Gjykatës Kushtetuese që të inocojë procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitave të kontestuara të Ligjit dhe shfuqizimin e tyre. Njëkohësisht, i propozon Gjykatës që të miratojë aktvendim për ndalimin e zbatimit të dispozitave të kontestuara.
II
Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni 2 i kontestuar i Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet obligative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 154/2023) është rregulluar që neni 368 ndryshon si vijon:
“(1) Të gjitha kërkesat që përcaktohen me vendim të plotfuqishëm të gjykatës me vendim të një organi tjetër kompetent ose me një marrëveshje para gjykatës ose para një organi tjetër kompetent vjetërsohen për pesë vjet nga momenti i përmbarimit të tyre, si dhe kërkesat për të cilat është parashikuar një afat më i shkurtër vjetërsimi në përputhje me ligjin.
(2) Të gjitha kërkesat e përkohshme që rrjedhin nga vendimet ose marrëveshjet e parashikuara në paragrafin (1) të këtij neni dhe që maturohen në të ardhmen, vjetërsohen në afatit të parashikuar për vjetërsimin e kërkesave të përkohshme.
(3) Vjetërsimi i një vendimit të plotfuqishëm gjyqësor ose me vendim të një organi tjetër kompetent, ose me një marrëveshje para gjykatës ose para një organi tjetër kompetent e ndërpret parashtrimion e kërkesës për përmbarim para përmbaruesit kompetent, me anë të së cilës statuti i vjetërsimit fillon të ecë nga e para, i cili në procedurën e përmbarimit zgjat dhjetë vjet nga momenti i paraqitjes së kërkesës për përmbarim.
Neni 4 i kontestuar përcaktoi se procedurat e filluara për mbledhjen e kërkesave të parashikuara në nenin 2 të këtij ligji duhet të përfundojnë në përputhje me këtë ligj.
III
Në përputhje me nenin 110, paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën.
Në përputhje me nenin 38, paragrafi 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta hedhë poshtë iniciativën nëse ka pengesa të tjera procedurale për të vendosur mbi iniciativën.
Me iniciativën kontestohen nenet 2 dhe 4 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet obligative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 154/2023).
Duke vlerësuar iniciativën në fjalë dhe dispozitat e kontestuara të Ligjit, u përcaktua se, duke vepruar mbi iniciativat e parashtruara më parë, me Vendimin U.nr.98/2024 dhe U.nr.139/2024 të 25 shtatorit 2024, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi nenet 2 dhe 4 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet obligative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 154/2023).
Duke marrë parasysh se dispozitat e kontestuara nuk janë më pjesë e rendit juridik, Gjykata vendosi se ekzistojnë pengesa procedurale për të vepruar sipas iniciativës, gjë që është arsye për refuzimin e saj, në përputhje me nenin 38, paragrafi 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Bazuar në sa më sipër, sipas Gjykatës, kushtet e nenit 37 të Aktit të Gjykatës për ndalimin e zbatimit të akteve individuale ose veprimeve të ndërmarra në bazë të dispozitave të kontestuara nuk përmbushen.
IV
Bazuar në sa më sipër, Gjykata me shumicë votash, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.
KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski