Уставен суд
на Република Северна Македонија
У.бр.148/2023
Скопје, 17.09.2025 година
Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија, член 72 став 1 алинеја 1 и член 74 од Aктот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 17 септември 2025 година, донесе
О Д Л У К А
1. СЕ УКИНУВА Правилникот за начинот и постапката за следење на функционирањето на пазарите на енергија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.98 од 10.05.2023 година).
2. Оваа одлука ќе се објави во „Службен весник на Република Северна Македонија”.
Образложение
I
Кренар Лога од с.Ливади, Струга, до Уставниот суд на Република Северна Македонија поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на актот означен во точката 1 од оваа одлука.
II
На седницата Судот утврди дека Правилникот за начинот и постапката за следење на функционирањето на пазарите на енергија е донесен врз основа на член 24 став (1) точка 1) алинеја 4 и член 25 став (3) од Законот за енергетика* („Службен весник на Република Македонија“ бр. 96/18 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 96/19, 236/22), од страна на Регулаторната комисија за енергетика и водни услуги на Република Северна Македонија, на седницата одржана на ден 27 април 2023 година и истиот содржи 49 члена.
Во прилог и составен дел на Правилникот се и следниве седум прилози со обрасци: Прилог 1 – Образец Ремит-1, Национален регистар на учесници на пазарот на енергија на големо; Прилог 2 – Образец Ремит-2, Правила за доделување на ECRB регистрациски код; Прилог 3 – Образец Ремит-3, Барање за евидентирање во регистарот; Прилог 4 – Образец Ремит-4, Известување на РКЕ за примена на исклучокот од забраната за тргување заснована на внатрешни информации; Прилог 5 – Образец Ремит-5, Известување до РКЕ за одложено објавување на внатрешни информации; Прилог 6 – Образец Ремит-6, Известување за потенцијални прекршувања; Прилог 7 – Образец Ремит-7, Известување за сомнение за прекршок до ECRB и Секретаријатот на ЕЗ.
III
Една од основните цели на Уставот на Република Северна Македонија е воспоставување на владеењето на правото во системот на власта. Овој уставен принцип со член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот е определен како темелна вредност на уставниот поредок на Република Северна Македонија.
Во Република Северна Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон, секој е должен да ги почитува Уставот и законите, согласно со член 51 од Уставот.
Според член 52 став 1 од Уставот, законите и другите прописи се објавуваат пред да влезат во сила, а според став 2 од истиот член, законите и другите прописи се објавуваат во „Службен весник на Република Северна Македонија” најдоцна во рок од седум дена од денот на нивното донесување.
Објавувањето на законите и другите прописи е во функција на обезбедување на владеење на правото и остварување на слободите и правата на човекот и граѓанинот, како претпоставка за правната сигурност на граѓаните и другите правни субјекти.
Самото објавување на законите и другите прописи претставува чин на обнародување на тие акти и нивно ставање на увид на јавноста. Имено, со донесувањето на прописот и негово објавување во службено гласило од јавен интерес, прописот станува применлив акт.
Имајќи го предвид карактерот и значењето на објавувањето на законите и другите прописи, Уставот на Република Северна Македонија утврдил обврска, но и рок тие да се објавуваат во „Службен весник на Република Северна Македонија”, како службено гласило на Републиката.
Одредбата за објавувањето на законите и другите прописи во Уставот е предвидена во главата за основните слободи и права на човекот и граѓанинот и тоа во делот за гаранциите на основните слободи и права. Овој факт укажува дека Уставот, на објавувањето на законите и другите прописи не приоѓа како на техничко прашање, туку на прашање кое длабоко навлегува во уставните гаранции на основните слободи и права на човекот и граѓанинот.
Уставната гаранција за објавувањето на законите и другите прописи се афирмира токму преку одредување на временска рамка заради интензивирање на самата постапка на објавувањето.
Оспорениот правилник кој е предмет на уставно-судска оцена, е заведен под архивски број бр.01-1013/1 од 27 април 2023 година, што значи дека овој пропис е донесен на ден 27 април 2023 година од страна на Регулаторната комисија за енергетика и водни услуги на Република Северна Македонија. Актот бил објавен во „Службен весник на Република Северна Македонија” бр.98 од 10 мај 2023 година.
При таква фактичка состојба, Судот оцени дека е пречекорен уставно пропишаниот рок од седум дена за објавување во „Службен весник на Република Северна Македонија“, поради што основано може да се постави прашањето за уставноста на овој правилник, односно неговата согласност со член 52 од Уставот на кој се повикува подносителот, како и неговата согласност со член 8 став 1 алинеја 3 и член 51 од Уставот.
Имајќи го предвид горенаведеното, Судот оцени дека оспорениот Правилник за начинот и постапката за следење на функционирањето на пазарите на енергија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.98 од 10.05.2023 година) не е во согласност со член 8 став 1 алинеја 3, член 51 и член 52 став 2 од Уставот.
IV
Врз основа на наведеното, Судот, со мнозинство гласови одлучи како во диспозитивот на оваа одлука.
V
Оваа одлука произведува правно дејство од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија“.
ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски
* * *
Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.148/2023
Shkup, 17.09.2025
Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 72 paragrafi 1 alineja 1 dhe nenit 74 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 17 shtator 2025, miratoi
V E N D I M
1. NDËRPRITET Rregulloreja për mënyrën dhe procedurën e përcjelljes së funksionimit të tregjeve të energjisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 98 e datës 10.05.2023).
2. Ky vendim do të publikohet në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.
Arsyetim
I
Krenar Lloga nga fshati Livadhi, Strugë, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së aktit të shënuar në pikën 1 të këtij vendimi.
II
Në seancë, Gjykata përcaktoi se Rregullorja për mënyrën dhe procedurën e monitorimit të funksionimit të tregjeve të energjisë është miratuar në bazë të nenit 24 paragrafi (1) pika 1) alineja 4 dhe nenit 25 paragrafi (3) të Ligjit për energjetikë* (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 96/18 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/19, 236/22), nga Komisioni Rregullator për Energjetikë dhe Shërbime të Ujit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, në seancën e mbajtur më 27 prill 2023, dhe përmban 49 nene.
Shtatë shtojcë dhe pjesë përbërëse e Rregullores janë edhe shtatë shtojcat e radhës me formularë: Shtojca 1 – Formulari Remit-1, Regjistri kombëtar i pjesëmarrësve në tregun me shumicë të energjisë; Shtojca 2 – Formulari Remit-2, Rregullat për ndarjen e një kodi regjistrimi të ECRB; Shtojca 3 – Formulari Remit-3, Kërkesë për evidentim në Regjistër; Shtojca 4 – Formulari Remit-4, Njoftimi drejtuar ERC-së për zbatimin e përjashtimit nga ndalimi i tregtimit bazuar në informacionin e brendshëm; Shtojca 5 – Formulari Remit-5, Njoftimi drejtuar ERC-së për publikimin e vonuar të informacionit të brendshëm; Shtojca 6 – Formulari Remit-6, Njoftimi i shkeljeve të mundshme; Shtojca 7 – Formulari Remit-7, Njoftimi i shkeljes së dyshuar drejtuar ECRB-së dhe Sekretariatit të KE-së.
III
Një nga objektivat themelore të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut është vendosja e sundimit të së drejtës në sistemin e qeverisjes. Ky parim kushtetues është përcaktuar si vlerë themelore e rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut me nenin 8, paragrafi 1, alineja 3 e Kushtetutës.
Në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat e tjera me Kushtetutën dhe me ligjin, të gjithë janë të detyruar të respektojnë Kushtetutën dhe ligjet, në përputhje me nenin 51 të Kushtetutës.
Sipas nenit 52, paragrafi 1 i Kushtetutës, ligjet dhe rregullat tjera publikohen para se të hyjnë në fuqi, dhe sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, ligjet dhe rregullat tjera publikohen në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” jo më vonë se shtatë ditë nga dita e miratimit të tyre.
Publikimi i ligjeve dhe rregullave të tjera shërben për të siguruar sundimin e ligjit dhe ushtrimin e lirive dhe të drejtave të njeriut dhe qytetarit, si parakusht për sigurinë juridike të qytetarëve dhe subjekteve të tjera juridike.
Vetë publikimi i ligjeve dhe rregullave të tjera përbën një akt të shpalljes së këtyre akteve dhe vënies së tyre në dispozicion të publikut. Domethënë, me miratimin e rregullores dhe publikimin e saj në gazetë zyrtare me interes publik, rregullorja bëhet akt i zbatueshëm.
Duke marrë parasysh natyrën dhe rëndësinë e publikimit të ligjeve dhe rregullave të tjera, Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë së Veriut ka përcaktuar obligim, si dhe një afat kohor për publikimin e tyre në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”, si gazeta zyrtare e Republikës.
Dispozita për publikimin e ligjeve dhe rregullave të tjera në Kushtetutë është parashikuar në kapitullin mbi liritë dhe të drejtat themelore të njeriut dhe qytetarit, në pjesën mbi garancitë e lirive dhe të drejtave themelore. Ky fakt tregon se Kushtetuta nuk i qaset publikimit të ligjeve dhe rregullave të tjera si një çështje teknike, por si një çështje që depërton thellë në garancitë kushtetuese të lirive dhe të drejtave themelore të njeriut dhe qytetarit.
Garancia kushtetuese për publikimin e ligjeve dhe rregullave të tjera vërtetohet pikërisht duke përcaktuar një afat kohor me qëllim intensifikimin e vetë procedurës së publikimit.
Rregulloreja e kontestuar, e cila i nënshtrohet shqyrtimit kushtetues-gjyqësor, është e regjistruar me numrin arkivor nr. 01-1013/1 të datës 27 prill 2023, që do të thotë se kjo rregull është miratuar më 27 prill 2023 nga Komisioni Rregullator për Energjetikë dhe Shërbime të Ujit të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Akti është botuar në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 98 të datës 10 maj 2023.
Në një situatë të tillë faktike, Gjykata konstatoi se afati i përcaktuar kushtetues prej shtatë ditësh për publikim në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” është tejkaluar, prandaj mund të ngrihet në mënyrë të arsyeshme çështja e kushtetutshmërisë së kësaj Rregulloreje, pra përputhshmëria e saj me nenin 52 të Kushtetutës të cilit i referohet parashtruesi, si dhe përputhshmëria e saj me nenin 8, paragrafi 1, alineja 3 dhe nenin 51 të Kushtetutës.
Duke marrë parasysh sa më sipër, Gjykata vlerësoi se Rregulloreja e kontestuar mbi mënyrën dhe procedurën e përcjelljes së funksionimit të tregjeve të energjisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 98 e datës 10.05.2023) nuk është në përputhje me nenin 8, paragrafi 1, alineja 3, nenin 51 dhe nenin 52, paragrafi 2 të Kushtetutës.
IV
Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.
V
Ky vendim hyn në fuqi nga dita e publikimit në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.
KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski