Уставен суд на
Република Северна Македонија
УЗ.бр.18/2025
Скопје, 17.09.2025 година
Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија, член 38 алинеја 1 и член 73 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 115/2024), на седницата одржана на 17 септември 2025 година, донесе
Р Е Ш Е Н И Е
СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на Решението УП бр.03-3232/26 од 22.01.1980 година, донесено од Секретаријатот за комунални работи, урбанизам и имотно правни односи на Собранието на општина Охрид.
Образложение
I
Санде Пејоски од Охрид, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на актот означен во диспозитивот на ова решение.
Во иницијативата, подносителот образложува дека оспореното решение има општ карактер бидејќи претставува административен акт кој овозможил експропријација и без исполнување на критериумите за јавен интерес.
Ова решение, според наводите, е донесено врз основа на лажен јавен интерес, бидејќи на местото на куќата не е изграден јавен објект, туку приватен деловен простор кој Државното правобранителство го издава под кирија.
Имено, во 1980 година, Државното правобранителство поднело предлог до општина Охрид за експропријација на неговиот имот, претходно наменет за изградба на јавна улица. На основа на тоа решение била уништена старата куќа, но наместо изградба на планираната улица, бил изграден друг објект под контрола на Државното правобранителство.
Присилното иселување и рушење на куќата за три дена, како што наведува подносителот, без да се обезбеди компензација за имотот, претставува повреда на член 8 (правната сигурност) и член 30 (правото на сопственост) од Уставот на Република Северна Македонија.
Подносителот смета дека неговото право на приватна сопственост, како основно право гарантирано со Уставот на Република Северна Македонија, е сериозно нарушено преку незаконската експропријација и последователните злоупотреби на правниот механизам од страна на Државното правобранителство.
Со оваа иницијатива се бара Уставниот суд да оцени дали правото на експропријација и користење на приватен имот може да биде ретроактивно ревидирано и дали Решението од 1980 година може да биде поништено со цел исправање на неправдите коишто произлегуваат од него.
Врз основа на овие наводи, подносителот смета дека Уставниот суд треба оспореното решение да го поништи од причини што истото е донесено во спротивност на уставните и законските одредби и на тој начин ќе се заштитат неговите уставно загарантирани права
II
На седницата Судот утврди дека Секретаријатот за комунални работи, урбанизам и имотно правни односи на Собранието на општина Охрид, врз основа на член 25 од Законот за експропријација („Службен весник на Социјалистичка Република Македонија” бр. 47/1973), член 15 од Законот за градежно земјиште („Службен лист на СФРЈ” бр.10/1979) и член 202 од Законот за општа управна постапка, донел Решение со кое предлогот за потполна експропријација поднесен од Јавното правобранителство на општина Охрид се уважува. Притоа имотот заедно со сите имотни права и тоа: куќа и зграда со поткровна површина од 147м2 на К.П. бр. 14357 КО Охрид, сопственост на Каваева Елена од Охрид со стан на ул. „Седми ноември“ бр. 46 се експроприра во корист на општина Охрид, а за изградба на II-рата делница од улица „Туристичка”.
III
Според член 110 алинеја 2 од Уставот на Република Северна Македонија, Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите.
Согласно со член 38 алинеја 1 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако не е надлежен да одлучува за барањето.
Подносителот смета дека со оспореното решение му се повредени правната сигурност и правото на сопственост, загарантирани со членовите 8 и 30 од Уставот на Република Северна Македонија.
Во Решението е утврдено дека се врши потполна експропријација на куќа и зграда со поткровна површина од 147 м2 на КП бр. 14357 КО Охрид во сопственост на Елена Каваева од Охрид, а во корист на општина Охрид за изградба на II-рата делница од улица „Туристичка”.
Согласно со член 110 алинеја 2 од Уставот, во надлежност на Уставниот суд, е да одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите. Меѓутоа, не сите прописи може да бидат предмет на оцена пред Уставниот суд, туку само прописите коишто ги содржат правните елементи коишто го определуваат прописот подобен за уставно-судска оцена, а тоа се прописите чие суштинско обележје е нивната општост изразена преку општи норми на однесување коишто се однесуваат на неопределен број субјекти во правото, односно да уредуваат односи на субјектите во правото на општ начин. Нивната примена треба да се однесува на сите правни случаи што ќе се појават во иднина во рамки на соодветните општествени односи.
Од содржината на оспореното решение, произлегува дека истото не содржи општи норми на однесување и не уредува односи на субјектите во правото на општ начин. Станува збор за конкретен управен акт со кој е утврдено дека се врши потполна експропријација на куќа и зграда со поткровна површина од 147 м2 на КП бр. 14357 КО Охрид во сопственост на Елена Каваева од Охрид, а во корист на општина Охрид за изградба на II-рата делница од улица „Туристичка”. Оттука, станува збор за конкретно решение донесено од управен орган, кое ги има сите елементи на конкретен управен акт и се однесува на уважување предлог за експропријација којшто се однесува на конкретен имот и на конкретно лице.
Оспореното решение ги има сите елементи на управен акт чијашто законитост можела да се оспорува на начин и во постапка предвидени со законите кои ја регулирале управната постапка и управната материја во периодот кога е донесено ова решение (како што е наведено и во самото упатство за правно средство во оспореното решение) и не претставува пропис со кој се уредуваат односи на општ начин (erga omnes), туку решава за права и обврски на конкретни субјекти (inter partes).
Од изнесените причини, произлегува дека иницијативата за оценување на уставноста и законитоста на оспореното решение излегува надвор од уставно утврдените надлежности на Уставниот суд, што е причина за отфрлање на иницијативата, согласно со член 38 алинеја 1 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија.
IV
Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.
ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски
* * *
Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
KL.nr.18/2025
Shkup, 17.09.2025
Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 38 alineja 1 dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 17 shtator 2025, miratoi
A K T V E N D I M
HIDHET POSHTË Iniciativa për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së Aktvendimit UP nr. 03-3232/26 të datës 22.01.1980, të miratuar nga Sekretariati për Punë Komunale, Urbanizëm dhe Marrëdhënie Juridike Pronësore të Kuvendit të Komunës së Ohrit.
Arsyetim
I
Sande Pejoski nga Ohri, në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, parashtroi iniciativë për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së aktit të shënuar në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi.
Në iniciativë, parashtruesi arsyeton se aktvendimi i kontestuar ka karakter të përgjithshëm sepse paraqet akt administrativ i cili ka mundësuar shpronësimin pa përmbushur kriteret për interes publik.
Ky aktvendim, sipas pretendimeve, është miratuar në bazë të interesit të rremë publik, sepse në vendin e shtëpisë nuk është ndërtuar objekt publik, por një hapësirë private afariste që Avokatia e Shtetit e jep me qira.
Në fakt, në vitin 1980, Avokatia Shtetit i paraqiti propozim Komunës së Ohrit për shpronësimin e pronës së saj, që më parë ka qenë e dedikuar për ndërtimin e një rruge publike. Bazuar në atë aktvendim, shtëpia e vjetër u shkatërrua, por në vend të ndërtimit të rrugës së planifikuar, u ndërtua një objekt tjetër nën kontrollin e Avokatisë së Shtetit.
Dëbimi me forcë dhe prishja e shtëpisë brenda tre ditësh, siç pretendon parashtruesi, pa ofruar kompensim për pronën, përbën shkelje të nenit 8 (siguria juridike) dhe nenit 30 (e drejta e pronës) të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Parashtruesi konsideron se e drejta e tij për pronë private, si një e drejtë themelore e garantuar nga Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë së Veriut, është shkelur rëndë përmes shpronësimit të paligjshëm dhe abuzimit të mëvonshëm të mekanizmit juridik nga Avokatia e Shtetit.
Me këtë iniciativë kërkohet që Gjykata Kushtetuese të vlerësojë nëse e drejta për shpronësim dhe përdorim të pronës private mund të rishikohet në mënyrë retroaktive dhe nëse Aktvendimi i vitit 1980 mund të anulohet me qëllim korrigjimin e padrejtësive që rrjedhin prej tij.
Bazuar në këto pretendime, parashtruesi konsideron se Gjykata Kushtetuese duhet ta anulojë vendimin e kontestuar nga shkaku se është miratuar në kundërshim me dispozitat kushtetuese dhe ligjore dhe kështu do të mbrohen të drejtat e tij të garantuara me kushtetutë.
II
Në seancë, Gjykata përcaktoi se Sekretariati për Punë Komunale, Urbanizëm dhe Marrëdhënie Pronësore i Kuvendit të Komunës së Ohrit, bazuar në nenin 25 të Ligjit për Shpronësim (“Gazeta Zyrtare e Republikës Socialiste të Maqedonisë” nr. 47/1973), nenin 15 të Ligjit për tokë ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e RSFJ-së” nr. 10/1979) dhe nenin 202 të Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative, miratoi Aktvendim me të cilin pranohet propozimi për shpronësim të plotë i paraqitur nga Avokatia Publike e Komunës së Ohrit. Me këtë, prona së bashku me të gjitha të drejtat pronësore, përkatësisht: shtëpia dhe një ndërtesë me sipërfaqe të mbuluar prej 147m2 në KP nr. 14357 KO Ohër, në pronësi të Kavaeva Elena nga Ohri me banesë në rrugën “Shatë Nëntori” nr. 46, shpronësohet në favor të Komunës së Ohrit dhe për ndërtimin e aksit të dytë të rrugës “Turistiçka”.
III
Sipas nenit 110, paragrafi 2 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet.
Sipas nenit 38, paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta hedhë poshtë iniciativën nëse nuk është kompetente të vendosë për kërkesën.
Parashtruesi i kërkesës konsideron se aktvendimi i kontestuar shkel sigurinë e tij juridike dhe të drejtën e pronës, të garantuar me nenet 8 dhe 30 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Në Aktvendim përcaktohet se në KP nr. 14357 KO Ohër, në pronësi të Elena Kavaeva nga Ohri, dhe në favor të Komunës së Ohrit, po kryhet një shpronësim i plotë i një shtëpie dhe ndërtese me sipërfaqe të mbuluar prej 147 m2.
Në pajtim me nenin 110, paragrafi 2 të Kushtetutës, është në kompetencë të Gjykatës Kushtetuese të vendosë për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet. Megjithatë, jo të gjitha rregullat mund t’i nënshtrohen shqyrtimit para Gjykatës Kushtetuese, por vetëm ato rregulla që përmbajnë elementet juridike që përcaktojnë rregullat e përshtatshme për shqyrtim kushtetues-gjyqësor, dhe këto janë rregulla, tipari thelbësor i të cilave është përgjithësia e tyre e shprehur përmes normave të përgjithshme të sjelljes që i referohen një numri të pacaktuar subjektesh në ligj, pra të rregullojnë marrëdhëniet e subjekteve në ligj në mënyrë të përgjithshme. Zbatimi i tyre duhet të zbatohet për të gjitha çështjet ligjore që do të lindin në të ardhmen në suaza të marrëdhënieve shoqërore përkatëse.
Nga përmbajtja e aktvendimit të kontestuar, rrjedh se i njëjti nuk përmban norma të përgjithshme të sjelljes dhe nuk rregullon marrëdhëniet e subjekteve në ligj në mënyrë të përgjithshme. Ky është një akt administrativ specifik që përcakton se në KP nr. 14357 KO Ohër, në pronësi të Elena Kavaeva nga Ohri, kryhet një shpronësim i plotë i një shtëpie dhe ndërtese me sipërfaqe të mbuluar prej 147 m2, në favor të Komunës së Ohrit për ndërtimin e aksit të dytë të Rrugës “Turistiçka”. Prandaj, bëhet fjalë për një aktvendim specifik të miratuar nga një organ administrativ, i cili ka të gjitha elementet e një akti administrativ specifik dhe i referohet pranimit të një propozimi për shpronësim që i referohet një prone specifike dhe një personi specifik.
Vendimi i kontestuar ka të gjitha elementet e një akti administrativ, ligjshmëria e të cilit mund të kontestohet në mënyrën dhe procedurën e parashikuar me ligjet që e kanë rregulluar procedurën administrative dhe çështjen administrative në periudhën kur është miratuar ky aktvendim (siç thuhet në udhëzimet për mjetet juridike në vetë aktvendimin e kontestuar) dhe nuk përbën një rregull që rregullon marrëdhëniet në mënyrë të përgjithshme (erga omnes), por vendos për të drejtat dhe obligimet e subjekteve specifike (inter partes).
Nga arsyet e lartpërmendura, rrjedh se iniciativa për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së aktvendimit të kontestuar bie jashtë kompetencave të përcaktuara kushtetuese të Gjykatës Kushtetuese, gjë që është arsye për hedhjen poshtë të iniciativës, në përputhje me nenin 38, paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
IV
Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.
KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski