У.бр.143/2023 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.143/2023
Скопје, 24.09.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија, член 38 алинеја 3 и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 24 септември 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

1. НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на членовите 1 и 3 од Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022) и Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 168/2022).

2. СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста на член 2 од Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022).

Образложение

Трговското друштво ИНТЕРПРОГРЕС ДОО Скопје, преку полномошник Илија Чилиманов, адвокат од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022) и Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 168/2022).

Според подносителот на иницијативата, оспорените уредби не се во согласност со член 52 став 4 од Уставот на Република Северна Македонија.

Оспорените уредби објавени во „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022 и 168/2022 не се први уредби со кои се менува првично донесената Уредба за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежното земјиште.

Имено, првично донесената Уредба за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надомест за приватизација на градежното земјиште, објавена во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 87/2007, е менувана повеќепати и тоа секогаш во делот на надоместокот кој треба да се плати за приватизација на градежното земјиште, дефиниран во прегледите кои се составен дел на секоја од уредбите. Па така, направени се измени во 2008 година („Службен весник на Република Македонија“ бр. 26/2008), во 2009 година („Службен весник на Република Македонија“ бр. 115/2009), во 2010 година („Службен весник на Република Македонија“ бр. 46/2010), во 2011 година („Службен весник на Република Македонија“ бр. 48/2011), во 2022 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022), како и повторно во 2022 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 168/2022).

Доколку се анализира висината на надоместокот, односно износите кои треба да се платат за приватизација на земјиштето, ќе се увиди дека со оспорените уредби, зголемувањето на износите е направено на следниот начин. Додадени се нови категории на земјиште од каде во сите зони, категоријатa „Колективно домување“ е поделена во две категории и тоа, „Колективно домување – неизградено“ и „Колективно домување – изградено“, односно за едната категорија „Колективно домување – неизградено“ предвиден е надоместок во значително повисок износ, триесет пати повисок од износот кој претходно требало да се плати за земјиште кое спаѓа во категоријата „Колективно домување“ и за категоријата „Комерцијални деловни објекти“ во зоната „Централно подрачје“ и во зоната „Вонцентрално подрачје“ надоместокот кој треба да се плати е исто така триесет пати повисок од првично предвидениот надоместок, односно зголемување од 438,00 денари за 1м2 на 13.140,00 денари за 1м2 земјиште кое се наоѓа во реоните I, II и III, како и зголемување од 245,00 денари за 1м2 на 7.350,00 денари за 1м2 земјиште кое се наоѓа во реон IV.

За категоријата „Стопански и производни објекти“ во зоната „Централно подрачје“ и во зоната „Вонцентрално подрачје“ надоместокот кој треба да се плати е дваесет пати повисок од првично предвидениот надоместок, односно зголемување од 438,00 денари за 1м2 на 8.760,00 денари за 1м2 земјиште кое се наоѓа во реоните I, II и III, како и зголемување од 245,00 денари за 1м2 на 4.900,00 денари за 1м2 земјиште кое се наоѓа во реон IV.

Драстично зголемување на надоместокот, дваесет до триесет пати повисок износ, предвидено е дека треба да се плати и за приватизација на земјиште кое се наоѓа во зона „Населени места“, а се однесува на категоријата „Комерцијални деловни објекти“ и категоријата „Стопански и производни објекти“.

Подносителот напоменува дека согласно со Законот за приватизација и закуп на градежното земјиште во државна сопственост („Службен весник на Република Македонија“ бр. 4/2005, 13/2007, 165/2008, 146/2009, 18/2011, 51/2011, 27/2014, 144/2014, 72/2015, 104/2015, 153/2015, 23/2016, 178/2016 и 120/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 122/2021), крајниот рок за поднесување на барањата за приватизација на градежно земјиште истекувал на 31.12.2021 година, а само за одредена категорија на градежно неизградено земјиште – барањата за приватизација на градежно земјиште на кое не постои бесправно изграден објект, односно за онаа катастарска парцела за која не е поднесено барање за утврдување на правен статус на бесправно изграден објект, барање за приватизација можело да се поднесе до 31.12.2022 година.

Доколку се земат предвид датумите кога се донесени и објавени оспорените уредби со кои се определува надоместокот за приватизација, се доаѓа до заклучок дека за најголем дел од земјиштето, барањата за приватизација можеле да се поднесат пред донесувањето и влегувањето во сила на оспорените уредби.

Правните и физичките лица кои поднеле барање за приватизација согласно законските прописи, очекувале дека приватизацијата ќе ја спроведат, односно дека ќе треба да платат надомест за приватизација согласно уредбите кои биле во важност во време на поднесување на барањето за приватизација. Владата на Република Северна Македонија, со донесените уредби драстично ги менува условите под кои може да се приватизира земјиштето на начин што цената која треба да ја платат субјектите кои водат постапки за приватизација, повеќекратно ја зголемува.

Според подносителот, спорно е тоа што новите цени –надоместоци кои треба да се платат за приватизација, се применуваат и за постапки за приватизација кои се во тек, што значи дека оспорените уредби содржат одредби кои имаат повратно дејство што е спротивно на член 52 став 4 од Уставот на Република Северна Македонија.

Владата на Република Северна Македонија како орган кој ги донесува уредбите е запознаена со фактот дека промената на износот кој треба да се плати за приватизација на градежното земјиште за постапки кои се во тек, може да се прави само во случај кога новопредвидениот износ кој треба да се плати за приватизација е поповолен, односно понизок за граѓаните. Ова може да се увиди во член 4 од Уредбата за изменување и дополнување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Македонија“ бр. 115/2009) каде е предвидено дека „На постапките за приватизација на градежното земјиште започнати пред денот на влегување во сила на оваа уредба, ќе се применува висината на надоместокот определена со прегледот кој е составен дел на оваа уредба, доколку истиот е поповолен за странките“. Оттаму, во оспорените уредби не е содржана формулацијата дека висината на надоместокот содржана во Предлогот, се применува на постапките за приватизација кои се во тек, доколку истиот е поповолен за граѓаните.

Врз основа на наведеното, подносителот предлага Уставниот суд на Република Северна Македонија да донесе одлука со која ќе ги укине оспорените акти.

На седницата Судот утврди дека со член 1 од Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште, донесена од Владата на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022), се врши измена во Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Македонија“ бр. 87/2007, 26/2008, 115/2009, 46/2010 и 48/2011), каде прегледот за висина на надоместот за приватизација на градежното земјиште, се заменува со нов преглед кој е составен дел на оваа уредба.

Во член 2 од оваа уредба е предвидено дека на постапките за приватизација на градежното земјиште започнати пред денот на влегувањето во сила на оваа уредба, ќе се применува висината на надоместот определена со прегледеот кој е составен дел на оваа уредба“.

Според член 3 е уредено дека истата влегува во сила наредниот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

Понатаму, со член 1 од Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште, донесена од Владата на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 168/2022), се врши измена на Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022), во прегледот за висина на надоместот за приватизација на градежното земјиште, во реоните II и III, зона – вон централно подрачје, подзона В – колективно домување неизградено, каде износот „4.380,00“, се заменува со износот „13.140,00“.

Во член 2 од Уредбата е наведено дека оваа уредба влегува во сила наредниот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

III

Согласно со член 110 алинеја 2 од Уставот, Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и законите.

Според член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд, Судот ќе ја отфрли иницијативата ако постојат други процесни пречки за одлучување по иницијативата.

Според член 91 алинеи 1 и 5 од Уставот, Владата на Република Северна Македонија ја утврдува политиката на извршувањето на законите и другите прописи на Собранието и е одговорна за нивното извршување и донесува уредби и други прописи за извршување на законите.

Со член 1 од Законот за приватизација и закуп на градежно земјиште во државна сопственост („Службен весник на Република Македонија“ бр. 4/2005, 13/2007, 165/2008, 146/2009, 18/2011, 51/2011, 27/2014, 144/2014, 72/2015, 104/2015, 153/2015, 23/2016, 178/2016 и 120/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 122/2021), се уредува приватизацијата, долготрајниот закуп, времениот закуп, одземањето и престанувањето на правото на користење на градежното земјиште во државна сопственост, на кое право на користење имаат физички и правни лица.

Во член 24 став 1 од Законот е предвидено дека висината на надоместот за градежното земјиште што е предмет на приватизација, како и начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација, на предлог на министерот за финансии ги пропишува Владата на Република Македонија со посебен пропис. Според став 2 на овој член, висината на надоместот за градежното земјиште што е предмет на приватизација се утврдува во зависност од зоните утврдени во членот 83 од овој закон.

Врз основа на законско овластување, Владата на Република Северна Македонија на 29 март 2022 година, ја донела Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надомест за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022).

Со член 1 од Уредбата се врши измена во Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Македонија“ бр. 87/2007, 26/2008, 115/2009, 46/2010 и 48/2011), на начин што прегледот за висина на надоместот за приватизација на градежното земјиште, се заменува со нов преглед кој е составен дел на оваа уредба.

Во член 2 е предвидено дека, на постапките за приватизација на градежното земјиште започнати пред денот на влегувањето во сила на оваа уредба, ќе се применува висината на надоместот определена со прегледот кој е составен дел на оваа уредба.

Со член 3 е уредено дека, оваа уредба влегува во сила наредниот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија.

Владата на Република Северна Македонија, на 20 јули 2022 година ја донела Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 168/2022).

Со член 1 од Уредбата се врши измена на Уредбата за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 81/2022), на начин што во прегледот за висина на надоместот за приватизација на градежното земјиште, во реоните II и III, зона – вон централно подрачје, подзона В – колективно домување неизградено, износот „4.380,00“, се заменува со износот „13.140,00“.

Со член 2 од Уредбата е предвидено дека, оваа уредба влегува во сила наредниот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

Судот утврди дека наводите во иницијативата се неосновани. Ова од причина што промената во висината на надоместокот која настанала согласно со оспорените уредби и прегледот кој е составен дел на истите, не е прашање коешто е во уставно-судска надлежнсот, туку тоа е прашање за чија целисходност е надлежна Владата, согласно нејзиното место и улога во организацијата на државната власт, како носител на извршната власт е самостојна и независна во уредувањето на политиката, на утврдување и извршување на законите и другите прописи на Собранието, во донесувањето на прописи за извршување на законите и во вршење на другите работи врз основа и во рамките на Уставот и законите, од каде има и своја уставна основа, нормирана во член 91 од Уставот на Република Северна Македонија.

Уставниот суд не е надлежен да ја оценува примената на законите и прописите во практиката, туку е надлежен да ја оценува нивната уставност, односно уставност и законитост, независно од нивната примена.

Фактот дали еден пропис се применува или не, во практиката нема влијание на постапката за апстрактна контрола над истиот, но за да се покрене механизмот на уставно-судска оценка, основен предуслов е да постојат квалитетни, образложени причини дека оспорените норми не се во согласност со Уставот. Во конкретната иницијатива такви наводи не се дадени, ниту образложени, напротив, со иницијативата се оспорени уредбите само од аспект на ex post facto, за кој Уставниот суд веќе интервенирал со укинувачка одлука.

Притоа, значајно е да се напомене дека новоопределените надоместоци по м2 за приватизација на градежно земјиште, нема да се однесуваат на постапките започнати пред денот на влегување во сила на овие уредби, односно на постапките кои не се завршени, поради интервенцијата на Уставниот суд на Република Северна Македонија со Одлуката У.бр.36/2022 од 15 мај 2024 година, укината е одредбата со која се предвидуваше дека на постапките за приватизација на градежното земјиште започнати пред денот на влегувањето во сила на оваа уредба, ќе се применува висината на надоместот определена со прегледот кој е составен дел на оваа уредба.

Поради наведеното, Судот утврди дека не може да се постави прашањето за согласноста на оспорените уредби со член 52 став 4 од Уставот на Република Северна Македонија.

Во однос на член 2 од оспорената Уредба за изменување на Уредбата за висина на надомест за приватизација на градежното земјиште што се приватизира, начинот и постапката за наплата на надоместот за приватизација на градежно земјиште („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.81/2022), Уставниот суд веќе се има произнесено за прашањата што се покренати со предметната иницијатива, постапувајќи по предметот У.бр.36/2022, при што со Одлуката од 15.05.2024 година, го укина член 2 од оспорениот акт.

Имајќи предвид дека Судот веќе одлучувал за член 2 од Уредбата, и истиот повеќе не е дел од правниот поредок, Судот утврди дека се исполнети условите од член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, за отфрлање на иницијативата во делот кој се однесува на наведениот член од оспорената уредба.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд нa Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

***

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.143/2023
Shkup, 24.09.2025

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 38 alineja 3 dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 24 shtator 2025, miratoi

A K T V E N D I M

1. NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë së neneve 1 dhe 3 të Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyra dhe procedura për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022) dhe Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyra dhe procedura për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 168/2022).

2.HIDHET POSHTË iniciativa për të inicuar procedurën për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 2 të Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022).

Arsyetim

Kompania tregtare INTERPROGRES SHPK Shkup, përmes të personit të autorizuar Ilija Çilimanov, avokat nga Shkupi, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të inicuar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022) dhe Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për mbledhjen e pagesës për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 168/2022).

Sipas parashtruesit, dekretet e kontestuara nuk janë në përputhje me nenin 52 paragrafi 4 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Dekretet e kontestuara të publikuara në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022 dhe 168/2022 nuk janë dekretet e para që ndryshojnë Dekretin e miratuar fillimisht për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesës së kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore.

Në fakt, Dekreti i miratuar fillimisht për shumën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore, i publikuar në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë” nr. 87/2007, është ndryshuar disa herë, gjithmonë në pjesën e kompensimit që duhet të paguhet për privatizimin e tokës ndërtimore, të përcaktuara në rishikimet që janë pjesë përbërëse e secilit prej dekreteve. Kështu, u bënë ndryshime në vitin 2008 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 26/2008), në vitin 2009 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 115/2009), në vitin 2010 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 46/2010), në vitin 2011 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 48/2011), në vitin 2022 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022) dhe përsëri në vitin 2022 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 168/2022).

Nëse analizojmë lartësinë e kompensimit, pra shumat që duhen paguar për privatizimin e tokës, do të shohim se me dekretet e kontestuara, rritja e shumave është bërë në mënyrën e mëposhtme. Janë shtuar kategori të reja toke, nga të cilat në të gjitha zonat, kategoria “Banim Kolektiv” ndahet në dy kategori, përkatësisht, “Banim Kolektiv – i pa ndërtuar” dhe “Banim Kolektiv – i ndërtuar”, respektivisht për një kategori “Banim Kolektiv – i pa ndërtuar” ofrohet kompensim në një shumë dukshëm më të lartë, tridhjetë herë më e lartë se shuma që më parë duhej të paguhej për tokën që bie në kategorinë “Banim Kolektiv” dhe për kategorinë “Objekte afariste tregtare” në zonën “Rajoni Qendror” dhe në zonën “Rajoni Jashtë-Qendror” kompensimi që duhet të paguhet është gjithashtu tridhjetë herë më i lartë se kompensimi i dhënë fillimisht, respektivisht një rritje nga 438.00 denarë për 1m2 në 13,140.00 denarë për 1m2 tokë të vendosur në rajonet I, II dhe III, si dhe një rritje nga 245.00 denarë për 1m2 në 7,350.00 denarë për 1m2 tokë të vendosur në rajonin IV.

Për kategorinë “Objekte ekonomike dhe prodhuese” në zonën “Rajoni Qendrorë” dhe në zonën “Rajonin Jashtë-qendrorë”, kompensimi që duhet të paguhet është njëzet herë më i lartë se kompensimi i parashikuar fillimisht, pra një rritje nga 438.00 denarë për 1m2 në 8,760.00 denarë për 1m2 tokë të vendosur në rajonet I, II dhe III, si dhe një rritje nga 245.00 denarë për 1m2 në 4,900.00 denarë për 1m2 tokë të vendosur në rajonin IV.

Një rritje drastike e kompensimit, njëzet deri në tridhjetë herë më e lartë, parashikohet të paguhet edhe për privatizimin e tokës së vendosur në zonën “Vendbanime”, dhe ka të bëjë me kategorinë “Objektet tregtare afariste” dhe kategorinë “Objektet ekonomike dhe prodhuese”.

Parashtruesi thekson se në përputhje me Ligjin për privatizimin dhe dhënien me qira të tokës ndërtimore në pronësi shtetërore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 4/2005, 13/2007, 165/2008, 146/2009, 18/2011, 51/2011, 27/2014, 144/2014, 72/2015, 104/2015, 153/2015, 23/2016, 178/2016 dhe 120/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 122/2021), afati për dorëzimin e kërkesave për privatizimin e tokës ndërtimore ka skaduar më 31.12.2021, dhe vetëm për një kategori të caktuar të tokës ndërtimore të pazhvilluar – kërkesat për privatizimin e tokës ndërtimore në të cilën nuk ka objekt i ndërtuar pa leje, respektivisht për atë parcelë kadastrale për të cilën nuk është parashtruar kërkesë për përcaktimin e statusit ligjor të një objekti të ndërtuar pa leje, kërkesë për privatizim mund të ishte parashtruar deri më 31.12.2022.

Nëse marrim parasysh datat kur janë miratuar dhe janë publikuar dekretet e kontestuara me të cilat përcaktohet kompensimi i privatizimit, arrijmë në përfundimin se për pjesën më të madhe të tokës, kërkesat për privatizim mund të ishin parashtruar para miratimit dhe hyrjes në fuqi të dekreteve të kontestuara.

Personat juridikë dhe fizikë që parashtruar kërkesë për privatizim në përputhje me rregullat ligjore kanë pritur që do ta zbatonin privatizimin, pra që do të duhej të paguanin një tarifë privatizimi në përputhje me dekretet që ishin në fuqi në kohën e paraqitjes së kërkesës për privatizim. Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut, me dekretet e miratuara, ndryshon në mënyrë drastike kushtet sipas të cilave toka mund të privatizohet në një mënyrë që çmimin që duhet të paguajnë subjektet që kryejnë procedurat e privatizimit e rrit shumëfish.

Sipas parashtruesit, është e diskutueshme që çmimet e reja – tarifat që duhet të paguhen për privatizim, zbatohen edhe për procedurat e privatizimit që janë në zhvillim e sipër, që do të thotë se dekretet e kontestuara përmbajnë dispozita që kanë efekt prapaveprues, gjë që është në kundërshtim me nenin 52 paragrafi 4 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut, si organ që miraton dekretet, është e vetëdijshme për faktin se ndryshimi i shumës që duhet paguar për privatizimin e tokës ndërtimore për procedurat në vazhdim mund të bëhet vetëm në rastin kur shuma e re e parashikuar që duhet paguar për privatizim është më e favorshme, pra më e ulët për qytetarët. Kjo mund të shihet në nenin 4 të Dekretit për ndryshimet në Dekretin për shumën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 115/2009) ku përcaktohet se “Në procedurat për privatizimin e tokës ndërtimore të filluara para datës së hyrjes në fuqi të këtij dekreti, do të zbatohet shuma e kompensimit e përcaktuar me shqyrtimin që është pjesë përbërëse e këtij dekreti, nëse është më e favorshme për palët”. Prandaj, dekretet e kontestuara nuk përmbajnë formulimin se shuma e kompensimit e përmbajtur në Propozim zbatohet për procedurat në vazhdim të privatizimit, nëse është më e favorshme për qytetarët.

Bazuar në sa më sipër, parashtruesi propozon që Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut të miratojë vendim për shfuqizimin e akteve të kontestuara.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni 1 i Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën e pagesës së kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore, të miratuar nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022), bëhet ndryshim i Dekretit për lartësinë e kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën e mbledhjes së kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 87/2007, 26/2008, 115/2009, 46/2010 dhe 48/2011), me ç’rast pasqyra e përgjithshme e lartësisë së kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore zëvendësohet me një pasqyrë të re që është pjesë përbërëse e këtij Dekreti.

Në nenin 2 të këtij Dekreti parashikohet që në procedurat e privatizimit të tokës ndërtimore të filluara para ditës së hyrjes në fuqi të këtij Dekreti, do të zbatohet lartësia e kompensimit e përcaktuar me pasqyrën që është pjesë përbërëse e Dekretit.

Neni 3 përcakton se do të hyjë në fuqi ditën e radhës pas ditës së publikimit në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

Për më tepër, neni 1 i Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore që privatizohet, mënyra dhe procedura për pagesën e kompensimit të Privatizimit për tokën ndërtimore, i miratuar nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 168/2022), ndryshon Dekretin për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore që privatizohet, mënyra dhe procedura për pagesën e kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022), në pasqyrën e shumës së tarifës së privatizimit për tokën ndërtimore, në rajonet II dhe III, zona – jashtë rajonit qendrorë, nënzona C – banesa kolektive ende të pa ndërtuara, ku shuma “4.380,00” zëvendësohet me shumën “13.140,00”.

Në neni 2 të Dekretit theksohet se ky Dekret hyn në fuqi ditën e radhës pas publikimit në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

III

Në përputhje me nenin 110, paragrafi 2 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet.

Sipas nenit 38, paragrafi 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese, Gjykata do ta hedhë poshtë iniciativën nëse ka pengesa të tjera procedurale për të vendosur mbi iniciativën.

Sipas nenit 91, paragrafët 1 dhe 5 të Kushtetutës, Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut përcakton politikën e zbatimit të ligjeve dhe rregullave të tjera të Kuvendit dhe është përgjegjëse për zbatimin e tyre dhe miraton dekrete dhe rregullore të tjera për zbatimin e ligjeve.

Me nenin 1 të Ligjit për privatizimin dhe dhënien me qira të tokës ndërtimore në pronësi shtetërore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 4/2005, 13/2007, 165/2008, 146/2009, 18/2011, 51/2011, 27/2014, 144/2014, 72/2015, 104/2015, 153/2015, 23/2016, 178/2016 dhe 120/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 122/2021) rregullohet privatizimi, qiradhënia afatgjate, qiradhënia e përkohshme, marrja dhe ndërprerja e të drejtës së përdorimit të tokës ndërtimore në pronësi shtetërore, të cilën personat fizikë dhe juridikë kanë të drejtë ta përdorin.

Në neni 24, paragrafi 1 të Ligjit parashikohet që lartësia e kompensimit për tokën ndërtimore që i nënshtrohet privatizimit, si dhe mënyra dhe procedura për pagesën e kompensimit së privatizimit, përcaktohen nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë me një rregull të veçantë, me propozim të Ministrit të Financave. Sipas paragrafit 2 të këtij neni, lartësia e kompensimit për tokën ndërtimore që i nënshtrohet privatizimit përcaktohet në varësi të zonave të përcaktuara në nenin 83 të këtij ligji.

Bazuar në autorizimin ligjor, Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut, më 29 mars 2022, ka miratuar Dekretin për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që i nënshtrohet privatizimit, mënyrën dhe procedurën për pagesës së kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022).

Me nenin 1 të Dekretit bëhet ndryshimi i Dekretin për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyra dhe procedura për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 87/2007, 26/2008, 115/2009, 46/2010 dhe 48/2011), në atë mënyrë që pasqyra e përgjithshme e shumës së kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore zëvendësohet me një pasqyrë të re që është pjesë përbërëse e këtij Dekreti.

Në nenin 2 parashikon që për procedurat për privatizimin e tokës ndërtimore të filluara para ditës së hyrjes në fuqi të këtij Dekreti, do të zbatohet lartësia e kompensimit të përcaktuar nga shqyrtimi që është pjesë përbërëse e këtij Dekreti.

Me nenin 3 rregullohet që ky Dekret të hyjë në fuqi ditën e radhës pas ditës së publikimit të tij në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

Më 20 korrik 2022, Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut ka miratuar Dekretin për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 168/2022).

Me neni 1 të Dekretit bëhet ndryshim i Dekretit për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën për pagesën e kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022), në atë mënyrë që në pasqyrën e përgjithshme të shumës së kompensimit për privatizimin e tokës ndërtimore, në rajonet II dhe III, zona – jashtë rajonit qendrorë, nënzona C – banesa kolektive e pa ndërtuar, shuma “4.380,00” zëvendësohet me shumën “13.140,00”.

Neni 2 i Dekretit parashikon që ky Dekret hyn në fuqi ditën e radhës pas ditës së publikimit në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut“.

Gjykata përcaktoi se pretendimet në iniciativë janë të pabazuara. Kjo për shkak se ndryshimi i lartësisë së kompensimit që ndodhi në përputhje me rregullat e kontestuara dhe shqyrtimi që është pjesë përbërëse e tyre, nuk është një çështje që bie në juridiksionin kushtetues-gjyqësor, por më tepër një çështje për përshtatshmërinë e së cilës është kompetente Qeveria, në përputhje me vendin dhe rolin e saj në organizimin e pushtetit shtetëror, si bartëse e pushtetit ekzekutiv, është autonome dhe e pavarur në rregullimin e politikës, në përcaktimin dhe zbatimin e ligjeve dhe rregullave të tjera të Kuvendit, në miratimin e rregullave për zbatimin e ligjeve dhe në kryerjen e detyrave të tjera në bazë dhe brenda kornizës së Kushtetutës dhe ligjeve, nga të cilat ka edhe bazën e vet kushtetuese, të rregulluar në nenin 91 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Gjykata Kushtetuese nuk është kompetente për të vlerësuar zbatimin e ligjeve dhe rregullave në praktikë, por është kompetente për të vlerësuar kushtetutshmërinë e tyre, pra kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë, pavarësisht nga zbatimi i tyre.

Fakti nëse një rregull zbatohet apo jo, në praktikë, nuk ka ndikim në procedurën për kontrollin abstrakt mbi të, por për të filluar mekanizmin e kontrollit kushtetues-gjyqësor, një parakusht themelor është që të ekzistojnë arsye cilësore dhe të arsyetuara që normat e kontestuara nuk janë në përputhje me Kushtetutën. Në iniciativën në fjalë, pretendime të tilla nuk jepen, as nuk arsyetohen; përkundrazi, me iniciativën kontestohen dekretet vetëm nga një perspektivë ex post facto, për të cilën Gjykata Kushtetuese ka ndërhyrë tashmë me një vendim shfuqizues.

Është e rëndësishme të theksohet se kompensimet e përcaktuara rishtazi për m2 për privatizimin e tokës ndërtimore nuk do të zbatohen për procedurat e filluara para datës së hyrjes në fuqi të këtyre dekreteve, pra për procedurat që nuk kanë përfunduar, për shkak të ndërhyrjes së Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut me Vendimin U.nr.36/2022 të 15 majit 2024, me çka është shfuqizuar dispozita me të cilën parashikohej që në procedurat e privatizimit të tokës ndërtimore të filluara para ditës së hyrjes në fuqi të këtij dekreti, do të zbatohet lartësia e kompensimit e përcaktuar me pasqyrën që është pjesë përbërëse e këtij dekreti.

Për shkak të sa më sipër, Gjykata vendosi se çështja e përputhshmërisë së dekreteve të kontestuara me nenin 52 paragrafi 4 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk mund të ngrihet.

Lidhur me nenin 2 të Dekretit të kontestuar për ndryshimin e Dekretit për lartësinë e kompensimit të privatizimit për tokën ndërtimore që privatizohet, mënyrën dhe procedurën e pagesës së taksës së privatizimit për tokën ndërtimore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 81/2022), Gjykata Kushtetuese tashmë është prononcuar për çështjet e ngritura me iniciativën në fjalë, duke vepruar për lëndën U.nr. 36/2022, me ç’rast me Vendimin e datës 15.05.2024, e shfuqizoi nenin 2 të aktit të kontestuar.

Duke marrë parasysh se Gjykata tashmë ka vendosur për nenin 2 të Dekretit, dhe ai nuk është më pjesë e rendit juridik, Gjykata vlerëson se janë përmbushur kushtet e nenit 38, alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, për hedhjen poshtë të iniciativës në pjesën që i referohet nenit të lartpërmendur të Dekretit të kontestuar.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski