У.бр.43/2025 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.43/2025
Скопје, 09.07.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 9 јули 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

СЕ ОТФРЛА иницијативата за оценување на уставноста на членовите 115, 116 и 117 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр.98/2012, 166/2012, 15/2013, 170/2013, 43/2014, 44/2014, 97/2014, 113/2014, 160/2014, 188/2014, 20/2015, 61/2015, 97/2015, 129/2015, 147/2015, 154/2015, 173/2015, 217/2015, 27/2016, 120/2016, 132/2016, 35/2018, 220/2018 и 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.180/2019, 275/2019, 31/2020, 267/2020, 67/2022, 79/2023, 193/2023 и 75/2025).

Образложение

Мирослав Трлин од Куманово, до Уставниот суд на Република Северна Македонија поднесе иницијатива за оценување на уставноста на одредбите означени во диспозитивот на ова решение, како спротивни на член 20 од Уставот на Република Северна Македонија, како и на Законот за здруженија и фондации.

Подносителот смета дека со вака предвидените одредби се губи граѓанскиот карактер на Здружението на пензионери обединети во Сојуз на пензионери и истите стануваат дел од владин орган, а со тоа се крши Законот за здруженија и фондации според кој организациите треба да бидат независни во управувањето, определувањето и остварувањето на своите цели и дејноста според Статутот во согласност со Уставот и закон.

Членовите, кои би влегле во здружението по сопствена определба, одлучуваат слободно и доброволно со давање изјава во самото здружение каде што сакаат да членуваат, а со тоа и активно да учествуваат во организирањето и работењето на истото здружение во правец на остварување на статутарните определби и реализација на усвоените програми и планови, согласно со Законот за здруженија и фондации.

Подносителот смета дека посебно треба да се нагласи дека висината на членарината и начинот на нејзината распределба не може да биде предмет на регулирање на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, туку на Законот за здруженија и фондации.

Сето тоа што е предвидено со оспорените членови не спаѓа во дејноста на Фондот на пензиското и инвалидското осигурување. Имено, на пензионерите кои се членови на Здружението на пензионери, обединети во Сојуз на пензионери, им се укинуваат правата да располагаат со нивните примања по основ на пензија.

Според подносителот, вистински сопственици на паричните средства од солидарниот фонд – посмртна помош, се пензионерите кои се членови на Здружението за пензионери, на кои им се запираат паричните средства од пензијата.

Имено, пензионерите се условени да станат членови на здружението на пензионери за да учествуваат во солидарниот фонд, а тоа може да се смета за индиректна присилба бидејќи со ваквата одредба ги принудуваат пензионерите да се согласат со двете точки одеднаш иако можеби не сакаат. Со ова законско решение средствата по основ на членарината, Фондот ги дозначува на регистрираната организација составена од сојузите на здруженија на пензионери, а исплатата на посмртната помош од средствата на солидарниот фонд ја врши стручната служба на Фондот преку подрачни единици.

Понатаму според подносителот, паричните средства за солидарен фонд – посмртна помош, не треба да се уплаќаат на посебна потсметка во рамките на Трезорската сметка како што е предвидено во член 115 став 2, бидејќи тоа не се пари од давачки, туку тоа се средства кои се користат исклучиво за намените на Здружението на пензионерите и тие средства, според подносителот, имаат карактер на приватни средства на здружението, а не на јавни средства.

По однос на член 116, наведува дека со овој член им се одзема правото на пензионерите да располагаат со собраните средства, бидејќи законодавецот вештачки формирал „Регистрирана организација на Сојузите на здруженијата на пензионерите на Македонија“, која не е регистририрана во Централниот регистар на Република Северна Македонија и нема своја жиро-сметка преку која законски ќе функционира.

Со оспорениот член 117, законодавецот им ги одзел правата на пензионерите и ги пренел на регистрирана организација на сојузите на здруженијата на пензионерите на Македонија. Според подносителот на иницијативата, членовите на Здружението на пензионери на Македонија, можеле сами да ја вршат исплатата на посмртната помош од средствата за солидарен фонд, а не тоа да го прави стручната служба на Фондот преку подрачните единици, како што предвидел законодавецот.

Согласно со наведеното, подносителот на иницијативата предлага Судот да поведе постапка за оценување на уставноста на членовите 115, 116 и 117, и истите да ги поништи, со што би се овозможило на пензионерите – членови на солидарниот фонд и на здруженија на пензионерите да им се даде можност со директно изјаснување во определен временски рок да се произнесат дали сакаат да се членови на солидарниот фонд или и на здружението и на солидарниот фонд, или на ниедно од напред понуденото.

На седницата Судот утврди дека со оспорениот член 115 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр.98/2012, 166/2012, 15/2013, 170/2013, 43/2014, 44/2014, 97/2014, 113/2014, 160/2014, 188/2014, 20/2015, 61/2015, 97/2015, 129/2015, 147/2015, 154/2015, 173/2015, 217/2015, 27/2016, 120/2016, 132/2016, 35/2018, 220/2018 и 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.180/2019, 275/2019, 31/2020, 267/2020, 67/2022, 79/2023, 193/2023 и 75/2025) е пропишан начинот на запирање и уплата на средства од пензијата на корисниците на пензија, за обезбедување средства потребни за исплата на посмртна помош и членарина. Со оспорениот член 116 се уредени начинот на издвојување на посмртната помош и членарината од пензијата на корисниците на пензија, како и тоа дека висината на задршката за посмртна помош и членарина, висината и начинот на исплатата на посмртната помош се уредуваат со акт на регистрираната организација на сојузите на здруженијата на пензионери. Со оспорениот член 117 е пропишано дека стручната служба на Фондот преку подрачните единици ја врши исплатата на посмртната помош, начинот на поднесување на барањето заради исплата, како и тоа дека барањето се поднесува на образец кој го пропишува министерот за социјална политика, демографија и млади.

III

Согласно со член 110 став 1 алинеја 1 од Уставот, Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на законите со Уставот.

Според член 38 алинеја 2 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако за истата работа веќе одлучувал, а нема основи за поинакво одлучување.

Уставниот суд, во повеќе наврати одлучувал за уставноста на одредбите од член 115, член 116 и член 117 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување (Решение У.бр.15/2013 од 25.09.2013 година, Решение У.бр.157/2017 од 17.10.2018 година, Решение У.бр.5/2022 од 11.05.2022 година, Решение У.бр.182/2023 од 20.12.2023 година и Решение У.бр.196/2024 од 28.05.2025 година) и утврдил дека оспорените членови од Законот, не се во спротивност со одредбите од член 8 став 1 алинеи 3, 6 и 8, член 20, член 30 и член 51 од Уставот.

Врз основа на наведеното, произлегува дека содржината на оспорените одредби од членовите 115, 116 и 117 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување (во целина) во неколку наврати била предмет на оценување на Уставниот суд од различни уставни аспекти, вклучително и од аспект на член 20 од Уставот на којшто се повикува подносителот во предметната иницијатива, како што е претходно наведено. Оттука, имајќи предвид дека во конкретниот случај нема основи за поинакво одлучување, Судот оцени дека се исполнети условите од член 38 алинеја 2 од Актот на Уставниот суд за отфрлање на иницијативата.

По однос на наводите од иницијативата дека оспорените одредби се во спротивност со Законот за здруженија и фондации, според Судот, истите не може да бидат предмет на уставно-судска оцена, од причина што Уставниот суд на Република Северна Македонија не е надлежен да одлучува за меѓусебната усогласеност на законски одредби со одредби од друг закон.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.43/2025
Shkup, 09.07.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 9 korrik 2025, miratoi

A K T V E N D I M

REFUZOHET iniciativa për vlerësimin e kushtetutshmërisë së neneve 115, 116 dhe 117 të Ligjit për sigurimin pensional dhe invalidor (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr.98/2012, 166/2012, 15/2013, 170/2013, 43/2014, 44/2014, 97/2014, 113/2014, 160/2014, 188/2014, 20/2015, 61/2015, 97/2015, 129/2015, 147/2015, 154/2015, 173/2015, 217/2015, 27/2016, 120/2016, 132/2016, 35/2018, 220/2018 dhe 245/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr.180/2019, 275/2019, 31/2020, 267/2020, 67/2022, 79/2023, 193/2023 dhe 75/2025).

Arsyetim

Miroslav Trlin nga Kumanova ka parashtruar iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitave të shënuara në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi, si në kundërshtim me nenin 20 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, si dhe me Ligjin për shoqatat dhe fondacionet.

Parashtruesi konsideron se me dispozitat e parashikuara në këtë mënyrë, humbet karakteri qytetar i Shoqatës së Pensionistëve të Bashkuar në Unionin e Pensionistëve dhe ata bëhen pjesë e një organi qeveritar, dhe në këtë mënyrë shkelet Ligji për shoqatat dhe fondacionet, sipas të cilit organizatat duhet të jenë të pavarura në menaxhimin, përcaktimin dhe arritjen e qëllimeve dhe aktiviteteve të tyre sipas Statutit në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin.

Anëtarët që do t’i bashkoheshin shoqatës me vullnet të lirë vendosin lirisht dhe vullnetarisht duke bërë një deklaratë në vetë shoqatën se ku dëshirojnë të jenë anëtarë dhe në këtë mënyrë marrin pjesë aktive në organizimin dhe funksionimin e së njëjtës shoqatë në drejtim të arritjes së përcaktimeve statutore dhe zbatimit të programeve dhe planeve të miratuara, në përputhje me Ligjin për shoqatat dhe fondacionet.

Parashtruesi konsideron se duhet theksuar veçanërisht se shuma e tarifës së anëtarësimit dhe mënyra e shpërndarjes së saj nuk mund të jetë lëndë e rregullimit të Ligji për sigurimin pensional dhe invalidor, por e Ligjit për shoqatat dhe fondacionet.

Gjithçka që parashikohet nga nenet e kontestuara nuk bie në fushëveprimin e aktiviteteve të Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor. Konkretisht, të drejtat e pensionistëve që janë anëtarë të Shoqatës së Pensionistëve, të bashkuar në Unionin e Pensionistëve, për të disponuar me të ardhurat e tyre nga pensioni revokohen. Sipas parashtruesit, pronarët e vërtetë të mjeteve në para nga fondi i solidaritetit – përfitimi pas vdekjes, janë pensionistët që janë anëtarë të Shoqatës së Pensionistëve, mjetet e pensioneve të të cilëve po ndalen.

Konkretisht, pensionistët kushtëzohen të bëhen anëtarë të shoqatës së pensionistëve për të marrë pjesë në fondin e solidaritetit, dhe kjo mund të konsiderohet si detyrim indirekt sepse me këtë dispozitë ata i detyrojnë pensionistët të bien dakord për të dyja pikat menjëherë, edhe pse mund të mos duan. Me këtë zgjidhje ligjore, Fondi transferon mjetet bazuar në tarifën e anëtarësimit në organizatën e regjistruar që përbëhet nga sindikatat e shoqatave të pensionistëve dhe pagesa e përfitimit pas vdekjes nga mjetet e fondit të solidaritetit kryhet nga shërbimi profesional i Fondit përmes njësive rajonale.

Për më tepër, sipas parashtruesit, mjetet për fondin e solidaritetit – përfitimi pas vdekjes, nuk duhet të paguhen në një nënllogari të veçantë brenda llogarisë së Thesarit siç parashikohet në nenin 115, paragrafi 2, sepse këto nuk janë para nga tatimet, por fonde që përdoren kryesisht për qëllimet e Shoqatës së Pensionistëve dhe ato mjete, sipas parashtruesit, kanë karakterin e mjeteve private të shoqatës, dhe jo mjete publike.

Lidhur me nenin 116, thuhet se ky nen i privon pensionistët nga e drejta për të disponuar me mjetet e mbledhura, sepse ligjvënësi ka formuar artificialisht një “Organizatë të Regjistruar të Sindikatave të Shoqatave të Pensionistëve të Maqedonisë”, e cila nuk është e regjistruar në Regjistrin Qendror të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nuk ka llogarinë e vet bankare përmes së cilës do të funksionojë ligjërisht.

Me nenin 117 të kontestuar, ligjvënësi ua ka hoqur të drejtat pensionistëve dhe i ka transferuar ato në një organizatë të regjistruar të sindikatave të shoqatave të pensionistëve të Maqedonisë. Sipas parashtruesit, anëtarët e Shoqatës së Pensionistëve të Maqedonisë mund ta kishin paguar vetë pagesën e ndihmës financiare për vdekje nga mjetet për fondin e solidaritetit dhe jo shërbimi profesional i Fondit ta bënte këtë përmes njësive rajonale, siç ka parashikuar ligjvënësi.

Në përputhje me sa më sipër, parashtruesi propozon që Gjykata të inicojë procedurë për të vlerësuar kushtetutshmërinë e neneve 115, 116 dhe 117, dhe për t’i anuluar ato, gjë që do t’u mundësonte pensionistëve – anëtarëve të fondit të solidaritetit dhe shoqatave të pensionistëve të kenë mundësinë të shprehin pikëpamjet e tyre me anë të një deklarate të drejtpërdrejtë brenda një afati të caktuar kohor, pavarësisht nëse dëshirojnë të jenë anëtarë të fondit të solidaritetit apo të të dyjave, shoqatës dhe fondit të solidaritetit, apo të asnjërës prej tyre.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni i kontestuar 115 i Ligjit për sigurimin pensional dhe invalidor (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 98/2012, 166/2012, 15/2013, 170/2013, 43/2014, 44/2014, 97/2014, 113/2014, 160/2014, 188/2014, 20/2015, 61/2015, 97/2015, 129/2015, 147/2015, 154/2015, 173/2015, 217/2015, 27/2016, 120/2016, 132/2016, 35/2018, 220/2018 dhe 245/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 180/2019, 275/2019, 31/2020, 267/2020, 67/2022, 79/2023, 193/2023 dhe 75/2025) përcakton mënyrën e mbajtjes dhe pagesës së fondeve nga pensioni i përfituesve të pensioneve, për të siguruar mjetet e nevojshme për pagesën e përfitimeve në rast vdekjeje dhe tarifave të anëtarësimit. Neni i kontestuar 116 rregullon mënyrën e ndarjes së përfitimeve në rast vdekjeje dhe anëtarësimit nga pensioni për përfituesit e pensioneve, si dhe se shuma e mbajtjes për përfitimet në rast vdekjeje dhe anëtarësimit, shuma dhe mënyra e pagesës së përfitimeve në rast vdekjeje rregullohen me akt të organizatës së regjistruar të sindikatave të shoqatave të pensionistëve. Neni 117 i kontestuar përcakton se shërbimi profesional i Fondit, nëpërmjet njësive të tij rajonale, bën pagesën e përfitimit pas vdekjes, mënyrën e paraqitjes së kërkesës për pagesë, si dhe që kërkesa të paraqitet në një formular të përcaktuar nga Ministri i Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë.

III

Në përputhje me nenin 110 paragrafi 1 alineja 1 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën.

Në përputhje me nenin 38 alineja 2 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta hedhë poshtë iniciativën nëse ka vendosur tashmë për të njëjtën çështje dhe nuk ka baza për një vendim tjetër. Gjykata Kushtetuese në disa raste ka vendosur mbi kushtetutshmërinë e dispozitave të nenit 115, nenit 116 dhe nenit 117 të Ligjit për sigurimin e pensioneve dhe invalidor (Vendimi U.nr.15/2013 i datës 25.09.2013, Vendimi U.nr.157/2017 i datës 17.10.2018, Vendimi U.nr.5/2022 i datës 11.05.2022, Vendimi U.nr.182/2023 i datës 20.12.2023 dhe Vendimi U.nr.196/2024 i datës 28.05.2025) dhe ka përcaktuar se nenet e kontestuara të Ligjit nuk janë në kundërshtim me dispozitat e nenit 8 paragrafi 1 alinetë 3, 6 dhe 8, nenit 20, nenit 30 dhe nenit 51 të Kushtetutës. Bazuar në sa më sipër, rrjedh se përmbajtja e dispozitave të kontestuara të neneve 115, 116 dhe 117 të Ligjit për sigurimin pensional dhe Invalidor (në tërësi) i është nënshtruar vlerësimit nga Gjykata Kushtetuese në disa raste nga aspekte të ndryshme kushtetuese, përfshirë nga aspekti i nenit 20 të Kushtetutës, të cilit i referohet parashtruesi në iniciativën në fjalë, siç u tha më parë. Prandaj, duke marrë parasysh se në rastin konkret nuk ka baza për një vendim të ndryshëm, Gjykata vlerësoi se janë përmbushur kushtet e nenit 38, paragrafi 2 i Aktit të Gjykatës Kushtetuese për refuzimin e Iniciativës.

Lidhur me pretendimet në iniciativë se dispozitat e kontestuara janë në kundërshtim me Ligjin për shoqatat dhe fondacionet, sipas Gjykatës, ato nuk mund t’i nënshtrohen vlerësimit kushtetues-gjyqësor, për arsye se Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk është kompetente të vendosë për përputhshmërinë e ndërsjellë të dispozitave ligjore me dispozitat e një ligji tjetër.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski