У.бр.242/2024

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.242/2024
Скопје, 09.07.2025 година

 

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р  Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 9 јули 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 3 став 6 во делот „особено доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавна установа, јавно претпријатие и друга јавна институција (исправа издадена од Републичка геодетска управа и сл.)“ од Уредбата за спроведување на постапката за денационализација („Службен весник на Република Македонија“ број 43/2000).

Образложение

I

Александар Наумовски од Битола, до Уставниот суд на Република Северна Македонија поднесе иницијатива за оценување на уставноста и законитоста на член 3 став 6 во делот „особено доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавната установа, јавно претпријатие и друга јавна институција (исправа издадена од Републичката геодетска управа и сл.).” од Уредбата за спроведување на постапката за денационализација („Службен весник на Република Македонија” бр.43/2000).

Подносителот наведува дека оспорената одредба со нејзината правна нејасност, непрецизност и нестандардна форма за посредно докажување, е во спротивност со членовите 1 и 2 од Законот за денационализација („Службен весник на Република Македонија“ број 43/2000 од 30.05.2000 година пречистен текст).

Според подносителот, оспорената одредба е во спротивност со постоењето на прописите врз основа на кои бил одземен имотот во корист на државата. Имено, подносителот наведува дека „Решението на Президиумот на АСНОМ, со кое е пропишано „Не се признават никакви склучени продажби на недвижини имоти од 1941 година па навамо. “, донесено на заседанието одржано во Скопје, на 3 декември 1944 година („Службен Весник на Федерална Македонија бр.1“) и Решението за забрануење продавачка, купујачка и задолжување пољоделските земјишта, шуми, пољоделските згради и објекти, со обзир на престојекјата аграрна реформа на Сојузниот Министер за внатрешните работи („Службен весник на Демократска Федеративна Југославија бр. 48, 1945“) се со Законска сила со апсолутно правно дејствие.“

Во таа насока, според подносителот, постоењето на оспорената одредба значи негирање на правната сила на горенаведените решенија.

Подносителот наведува дека оспорената одредба е во директна спротивност со членовите 1 и 2 од Законот за денационализација и на самата Уредба за спроведување на постапката за денационализација („Службен весник на Република Македонија“ број 43/2000), и со одредбите од членовите 1, 2 и 3 од Законот за аграрната реформа и колонизација на територијата на Федерална Македонија, („Службен Весник на Федеративна Република Македонија” бр.25/1945 од 5 декември 1945),  и со одредбите содржани во член 8 став 1, член 11 и член 17, член 23 став 1 точка 3 и член 34 од Правилникот за извршуење на Законот за аграрна реформа и внатрешна колонизација на територијата на Федеративна Македонија, („Службен весник на Народна Република Македонија“ бр.3/1946 од 09 февруари 1946).

Имено, според подносителот, оспорената одредба поставува услов „особено доказот дека имотот го има државата и другите државни ентитети“ кој допушта основаност само на барањата за денационализација за имотите кои државата на основа на цитираните одредби ги одземала, разделувала и ги доделувала на државни ентитети и потоа по 2 години, по други основи, правно неповрзани со цитираните одредби за присилно одземање, по основ на точка III од Наредбата за ревизија 8/1948, ги запишала во идниот Катастар на име на државните ентитети со правен имотен статус од 01.01.1948. На таков начин не овозможува основаност на барањата за денационализација изразени за имотите кои државата на основа на истите одредби ги одземала, разделувала и ги доделувала на физички лица и веднаш ги запишувала на име на физичките лица во тапијските книги. За потоа, по 2 години, по други основи, правно неповрзани со цитираните одредби за присилно одземање, ги запише во идниот Катастар со правен имотен статус од 01.01.1948 на име на истите физички лица на кои претходно им биле доделени имотите и впишани во тапијските книги.

Според подносителот, оспорената одредба е во спротивност со член 9 од Уставот, според кој граѓаните на Република Македонија се еднакви пред Уставот и законите во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување, имотната и општествената положба.

Подносителот наведува дека со оспорената одредба, законите различно се применуваат спрема граѓаните. За едни граѓани на кои со цитираните одредби присилно им биле одземени нивните имоти, а подоцна независно од нив и нивната волја, врз основа на одредби од истиот закон, државата правото на сопственост над истите имоти го пренела и доделила на државни правни ентитети, според оспорената одредба им се признава основаноста на нивните барања за денационализација и им се враќа правото на сопственост над нивните имоти. За други граѓани на кои со истите цитирани одредби исто така и на ист начин присилно им биле одземени нивните имоти, а подоцна независно од нив и нивната волја, врз основа на одредби од истиот закон, државата правото на сопственост над истите имоти го пренела и доделила на физички лица со правен статус аграрни интересенти, според оспорената одредба, не им се признава основаноста на нивните барања за денационализација и не им се враќаат правата над нивните имоти.

Според подносителот, оспорената одредба е во спротивност и со член 54 став 3 од Уставот, според кој ограничувањето на слободите и правата не може да биде дискриминаторско по основ на пол, раса, боја на кожа, јазик, вера, национално или социјално потекло, имотна или општествена положба.

Подносителот наведува дека со оспорената одредба и со наведените законски одредби на суштествен начин се прави повреда и на член 14 од Европската конвенција за заштита на човековите права, кој се однесува на забраната на дискриминација. Уживањето на правата и слободите, признаени со оваа конвенција, треба да се обезбеди без никаква дискриминација заснована врз пол, раса, боја на кожата, јазик, вера, политичко или кое и да е друго мислење, национално или социјално потекло, припадност на национално малцинство, материјална положба, потекло по раѓање или кој и да е друг статус.

Подносителот во иницијативата смета дека оспорената одредба е во спротивност и со членови 8, 9, 30, 51 и 54 од Уставот на Република Северна Македонија, одредбите од членови 6, 14, 17 и 18 од Европската конвенција за заштита на човековите права, член 1 од Протоколот 1 кон Конвенцијата, одредбите од членовите 1, 2, 4 и 49 од Законот за денационализација.

Во иницијативата подносителот се повикува на одлуки на Уставниот суд кои смета дека се основа за поведување постапка во однос на оспорената одредба во оваа иницијатива, и ги наведува одлуките У.бр.120/1998 и У.бр.72/2006,

Подносителот наведува дека Уставниот суд во наведените одлуки искажал став со однос на Законот за денационализација и неговата основна цел, односно дека таа цел е враќање на имотот на поранешните сопственици на кои со присилни прописи им бил одземен тој имот. Од ова јасно произлегува дека Законот е донесен во корист на поранешните сопственици и нивните наследници. Притоа, особено треба да се има предвид дека правото на сопственост на поранешните сопственици и нивните наследници врз одземените имоти е признато со донесување на Уставот на Република Македонија.

Во иницијативата подносителот исто така се повикува на различна судска пракса на Управниот суд, која е невоедначена во однос на ова правно прашање.

Подносителот во иницијативата наведува дека има повеќе случаи, каде Управниот суд во однос на исто прашање го менувал ставот иако се работело за ист состав на судии при одлучувањето.

Имајќи го предвид наведеното, подносителот бара Уставниот суд  да поведе постапка за оцена на уставноста на оспорената одредба и до донесувањето на конечната одлука, да донесе решение за запирање на извршувањето на поединечни акти или дејствија што се преземени врз основа на овде оспорениот пропис бидејќи со нивното извршување би можело да настанат тешко отстранливи, поточно непоправливи трајни последици. Според подносителот, оспорената одредба од член 3 став 6 во делот „особено доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавната установа, јавно претпријатие и друга јавна институција (исправа издадена од Републичката геодетска управа и сл.).”, предизвикува „посредна правна спротивност“ на основните одредби од членовите 1 и 2 од Законот за денационализација.

II

На седницата Судот утврди дека согласно со член 3 став 6 од Уредбата за спроведување на постапката за денационализација („Службен весник на Република Македонија“ број 43/2000), кога барање за денационализација е поднесено за имот одземен без правна основа, како и кога одземањето на имотот е извршено врз основа на пропис, а притоа на поранешниот сопственик не бил доставен акт за одземање, или барателот нема акт за одземање, како доказ за идентификација на одземениот имот, покрај доказите наведени во член 47 став 3 точка 3 од Законот може да се приложи секој доказ од кој на непосреден и посреден начин се утврдува дека имотот бил одземен, особено доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавна установа, јавно претпријатие и друга јавна институција (исправа издадена од Републичка геодетска управа и сл.).

III

Согласно со член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот на Република Северна Македонија, владеењето на правото претставува темелна вредност на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Во член 9 од Уставот, предвидено е дека граѓаните во Република Северна Македонија се еднакви во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување, имотната и општествената положба. Граѓаните пред Уставот и законите се еднакви.

Согласно со член 30 став 1 од Уставот, се гарантира правото на сопственост и правото на наследување. Според ставот 2 од истиот член сопственоста создава права и обврски и треба да служи за доброто на поединецот и заедницата.  Според став 3 на овој член од Уставот, никому не можат да му бидат одземени или ограничени сопственоста и правата кои произлегуваат од неа, освен ако се работи за јавен интерес утврден со закон.

Врз основа на член 51 од Уставот се предвидува дека во Република Северна Македонија законите мора да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Според член 54 став 3 од Уставот, ограничувањето на слободите и правата не може да биде дискриминаторско по основ на пол, раса, боја на кожа, јазик, вера, национално или социјално потекло, имотна или општествена положба.

Согласно со член 110 алинеја 2 од Уставот, Уставниот суд одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите.

Согласно со член 1 од Законот за денационализација („Службен весник на Република Македонија” бр. 20/98, 31/00, 42/03, 44/07, 72/10, 171/10, 55/13, 33/15 и 104/15), со овој закон се определуваат условите и постапката за враќање на имотот и видот, условите и постапката за давање надомест за имот одземен во корист на државата.

Член 47 став 3 од Законот за денационализација пропишува кои докази се поднесуваат кон барањето за денационализација и тоа актот за одземање на имотот, доказ за државјанство на Република Македонија стекнато до денот на влегување во сила на овој закон, доказ за сопственост на имотот ако од актот за одземање на имотот не може да се идентификува одземениот имот односно неговиот сопственик и тоа: за недвижности правото на сопственост се докажува со тапија, договор, пресуда и решение и за движни предмети писмени докази (договори за прибавување, фактури и пресуди).

Со член 3 од Уредбата се уредува начинот на доставување на барање за денационализација како и потребните прилози кон барањето кои барателите треба да ги достават за да може да се утврди основаноста на истото при постапувањето од страна на органот на денационализација.

Во став 1 од член 3 пропишува дека барањето за денационализација се поднесува во два примероци. Ставовите 2, 3 и 4 пропишуваат кои докази се приложуваат кон барањето и во каква форма.

Став 5 од истиот член се однесува на потребни докази што треба да се приложат при поднесување на барање за денационализација кога се работи за имот одземен во корист на државата без правна основа и на имот отстапен на државата со изјава на волја дадена под закана и присилба.

Со став 6 од истиот член се уредува кои потребни докази треба да се приложат кога се работи за имот одземен без правна основа, како и кога одземањето на имотот е извршено врз основа на пропис, а притоа на поранешниот сопственик бил доставен акт за одземање, или барателот нема акт за одземање, при што е пропишано дека во тие случаи покрај доказите од член 47 став 3 од Законот за денационализација може да се приложи секој доказ од кој на непосреден или посреден начин се утврдува дека имотот бил одземен, особено доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавната установа, јавно претпријатие и друга јавна институција (исправа издадена од Републичката геодетска управа и сл.).

Од анализата на горенаведените уставни и законски одредби јасно произлегува дека според член 1 од Законот за денационализација, имотот кој може да биде предмет во постапка за денационализација треба да биде одземен од страна на државата, при што во натамошниот текст на Законот се уредуваат условите и постапката за враќање на имотот и видот, условите и постапката за давање надомест.

Член 3 став 6 од Уредбата само го уредува спроведувањето на член 47 од Законот за денационализација, при што во истиот се уредува постапувањето во ситуации кога се работи за имот одземен без правна основа (пропишано со член 1-а став (1) точка 3 од Законот за денационализација), како и кога одземањето на имотот е извршено врз основа на пропишаното со член 1-а став (1) точка 1 и точка 2 од Законот за денационализација), а притоа и на поранешниот сопственик не бил доставен акт за одземање, или барателот нема акт за одземање.

Имено, во тие ситуации каде што поранешниот сопственик или барателот не по своја вина или волја не располага со имотот, Уредбата, пропишува дека може да се приложи секој доказ од кој на непосреден или посреден начин може да се докаже дека имотот е одземен и не се бара да докаже кому е доделен или кај кого се наоѓа имотот кога се работи за физички или правни лица. Законодавецот единствено одвојува и вели особено доколку имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавната установа, јавното претпријатие и друга јавна институција, доволно е да се приложи доказ за тоа.

Судот оцени дека одредбата од член 3 став 6 во делот „особено доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавна установа, јавно претпријатие и друга јавна институција (исправа издадена од Републичка геодетска управа и сл.)“, нема за цел да ги стави во различна положба оние чии имоти се одземени и што сега ги има државата, од оние чии имоти се во сопственост на физички или правни лица.

Потребно е да се чита целиот член кој се однесува на ситуацијата кога барањето за денационализација е поднесено за имот одземен без правна основа, како и кога одземањето на имот е извршено врз основа на пропис, а притоа на поранешниот сопственик не бил доставен акт за одземање, или барателот нема акт за одземање како доказ за идентификација на одземениот имот, тогаш за сите и тие чии имоти се кај физички или правни лица и тие чии имоти се кај државата, единица на локалната самоуправа, јавна установа, јавно претпријатие и друга јавна институција имаат можност да го приложат секој доказ од кој на непосреден или посреден начин се утврдува дека имотот им бил одземен.

Во таа насока Судот оцени дека за имот што станал имот на друго физичко или правно лице треба да се приложат овие непосредни или посредни докази, додека за имотот што го има државата покрај овие посредни или непосредни докази се приложува особено и доказот дека имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавна установа, јавно претпријатие и друга јавна институција.

Ова претставува олеснување, но не и создавање на нерамноправна положба, во случај кога може да се докаже дека имотот не е кај физичко или правно лице, туку кај државата, единица на локалната самоуправа, јавна установа, јавно претпријатие и друга јавна институција.

Наведеното е со цел практично спроведување на член 47 од Законот за денационализација и во насока на заштита на правата на поранешните сопственици или барателите во постапката за денационализација, бидејќи во спротивно за секоја состојба каде што на поранешниот сопственик не бил доставен акт за одземање, или барателот нема акт за одземање не би можело да се докажува дали имало преминување на имотот на име на државата или кај друго физичко или правно лице, што би довело до негативно постапување по барањата за денационализација само заради тоа што барателот не може да приложи кон барањето акт за одземање на имотот иако истиот можеби и правно и фактички бил одземен од него или од поранешниот сопственик (правен претходник на барателот).

Оттука, сосема јасно произлегува дека оспорената одредба е во согласност со Законот за денационализација и само го овозможува спроведувањето на Законот, при што во ниту еден момент не е спротивна со Уставот или другите законски прописи, ниту пак задира во правата на сопственост на други лица ниту пак ги намалува или ограничува истите во постапката за денационализација, туку напротив дава можност да се докаже дека имотот го има државата. Ова затоа што лицето со барањето не може да достави доказ од надлежната институција дека имотот е кај друго физичко или правно лице, но има можност да достави доказ ако имотот го има државата, единица на локалната самоуправа, јавната установа, јавното претпријатие и друга јавна институција. Кон барањето за денационализација може да се достави секој  непосреден и посреден доказ за одземениот имот, а што се наоѓа кај друго физичко или правно лице.

Согласно горенаведеното, Судот оцени дека оспорената одредба е во согласност со одредбите од членовите 8, 9, 30, 51 и 54 од Уставот на Република Северна Македонија и одредбите од член 47 од Законот за денационализација.

IV

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

 

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.242/2024
Shkup, 09.07.2025

 

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 9 korrik 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 3 paragrafi 6 në pjesën “veçanërisht prova se pronën e ka shteti, njësia e vetëqeverisjes lokale, institucioni publik, ndërmarrja publike dhe një institucion tjetër publik (dokument i lëshuar nga Drejtoria Gjeodezike e Republikës, etj.)” të Dekretit për Zbatimin e Procedurës së Denacionalizimit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2000).

Arsyetim

I

Aleksandar Naumovski nga Manastiri parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të vlerësuar kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e nenit 3 paragrafi 6 në pjesën “veçanërisht provat se pronën e ka shteti, njësia e vetëqeverisjes lokale, institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucioni tjetër publik (dokument i lëshuar nga Administrata Gjeodezike e Republikës, etj.)” të Dekretit për Zbatimin e Procedurës së Denacionalizimit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2000).

Parashtruesi i kërkesës deklaron se dispozita e kontestuar me paqartësinë e saj ligjore, pasaktësi dhe formë jo standarde për provë indirekte, është në kundërshtim me nenet 1 dhe 2 të Ligjit për Denacionalizim (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2000 e 30.05.2000, tekst i konsoliduar).

Sipas parashtruesit të kërkesës, dispozita e kontestuar është në kundërshtim me ekzistencën e rregullave në bazë të të cilave prona është sekuestruar në favor të shtetit. Konkretisht, parashtruesi deklaron se “Vendimi i Presidiumit të KAÇKM-së, i cili përcakton “Nuk do të pranohet asnjë shitje e përfunduar e pasurive të paluajtshme nga viti 1941 e tutje”, i miratuar në kryesimin e mbajtur në Shkup më 3 dhjetor 1944 (“Gazeta Zyrtare e Maqedonisë Federale nr. 1”) dhe Aktvendimi që ndalon shitjen, blerjen dhe huazimin e tokave bujqësore, pyjeve, ndërtesave dhe objekteve bujqësore, në funksion të reformës agrare në vazhdim të Ministrit Federal të punëve të Brendshme (“Gazeta Zyrtare e Jugosllavisë Demokratike Federale nr. 48, 1945″) janë të fuqisë ligjore me efekt absolut ligjor.”

Në këtë drejtim, sipas parashtruesit, ekzistenca e dispozitës së kontestuar do të thotë mohimi i fuqisë ligjore të vendimeve të lartpërmendura.

Parashtruesi deklaron se dispozita e kontestuar është në kundërshtim të drejtpërdrejtë me nenet 1 dhe 2 të Ligjit për denacionalizimin dhe vetë Dekretin për Zbatimin e Procedurës së Denacionalizimit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2000) dhe me dispozitat e neneve 1, 2 dhe 3 të Ligjit për Reformën Agrare dhe Kolonizimin në Territorin e Maqedonisë Federale, (“Gazeta Zyrtare e Republikës Federale të Maqedonisë” nr. 25/1945 e 5 dhjetorit 1945), dhe me dispozitat e përfshira në nenin 8, paragrafi 1, nenin 11 dhe nenin 17, nenin 23, paragrafi 1, pika 3 dhe nenin 34 të Rregullores për zbatimin e Ligjit për Reformën Agrare dhe Kolonizimin e Brendshëm në Territorin e Maqedonisë Federale, (“Gazeta Zyrtare e Republikës Popullore të Maqedonisë” nr. 3/1946 nga 9 shkurti 1946).

Konkretisht, sipas parashtruesit, dispozita e kontestuar vendos një kusht “në veçanti provën se prona është e shtetit dhe entiteteve të tjera shtetërore” e cila lejon vlefshmërinë vetëm të kërkesave për denacionalizim për pronat që shteti, në bazë të dispozitave të cituara, i ka konfiskuar, ndarë dhe shpërndarë entiteteve shtetërore dhe më pas pas 2 vitesh, për arsye të tjera, ligjërisht të palidhura me dispozitat e cituara mbi konfiskimin me forcë, në bazë të pikës III të Urdhrit të Rrevizionit 8/1948, i ka regjistruar ato në Kadastrën e ardhshme në emër të entiteteve shtetërore me status ligjor të pronës që nga 01.01.1948. Në këtë mënyrë, nuk lejon vlefshmërinë e kërkesave për denacionalizim të shprehura për pronat që shteti, në bazë të të njëjtave dispozita, i ka konfiskuar, ndarë dhe shpërndarë personave fizikë dhe i ka regjistruar menjëherë në emër të personave fizikë në librat e regjistrit të tokës. Pastaj, pas 2 vitesh, për arsye të tjera, ligjërisht të palidhura me dispozitat e cituara mbi konfiskimin e dhunshëm, ato i kanë regjistruan në Kadastrën e ardhshme me status ligjor të pronës nga 01.01.1948 në emër të të njëjtëve persona fizikë të cilëve pronat u ishin ndarë më parë dhe ishin regjistruar në librat e regjistrit të tokës.

Sipas parashtruesit, dispozita e kontestuar është në kundërshtim me nenin 9 të Kushtetutës, sipas të cilit qytetarët e Republikës së Maqedonisë janë të barabartë para Kushtetutës dhe ligjit në liri dhe të drejta pavarësisht nga gjinia, raca, ngjyra e lëkurës, origjina kombëtare dhe sociale, bindjet politike dhe fetare, statusi pronësor dhe shoqëror.

Parashtruesi deklaron se me dispozitën e kontestuar, ligjet zbatohen ndryshe ndaj qytetarëve. Për disa qytetarë, pronat e të cilëve u janë marrë me forcë nga dispozitat e cituara dhe më vonë, pavarësisht prej tyre dhe vullnetit të tyre, bazuar në dispozitat e të njëjtit ligj, shteti ua ka transferuar dhe ua ka dhënë të drejtën e pronësisë mbi të njëjtat prona personave juridikë shtetërorë, sipas dispozitës së kontestuar, u njihet baza e kërkesave të tyre për denacionalizim dhe u rikthehet e drejta e pronësisë mbi pronat e tyre. Për qytetarët e tjerë, pronat e të cilëve u janë marrë gjithashtu me forcë nga të njëjtat dispozita të cituara në të njëjtën mënyrë dhe më vonë, pavarësisht prej tyre dhe vullnetit të tyre, bazuar në dispozitat e të njëjtit ligj, shteti ua ka transferuar dhe dhënë të drejtën e pronësisë mbi të njëjtat prona personave fizikë me statusin juridik të palëve të interesuara bujqësore, sipas dispozitës së kontestuar, nuk u pranohet baza e kërkesave të tyre për denacionalizim dhe nuk u këthehen të drejtat mbi pronat e tyre.

Sipas parashtruesit, dispozita e kontestuar është në kundërshtim edhe me nenin 54, paragrafi 3 të Kushtetutës, sipas të cilit kufizimi i lirive dhe të drejtave nuk mund të jetë diskriminues për shkak të gjinisë, racës, ngjyrës së lëkurës, gjuhës, fesë, origjinës kombëtare ose shoqërore, pronës ose statusit shoqëror.

Parashtruesi deklaron se dispozita e kontestuar dhe dispozitat ligjore të lartpërmendura shkelin në mënyrë thelbësore edhe nenin 14 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, që ka të bëjë me ndalimin e diskriminimit. Gëzimi i të drejtave dhe lirive të njohura nga kjo Konventë do të sigurohet pa asnjë diskriminim të bazuar në gjini, racë, ngjyrë, gjuhë, fe, mendim politik ose tjetër, origjinë kombëtare ose shoqërore, përkatësi të një pakice kombëtare, status material, origjinës së lindjes ose çdo status tjetër.

Parashtruesi në iniciativë konsideron se dispozita e kontestuar është gjithashtu në kundërshtim me nenevt 8, 9, 30, 51 dhe 54 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, dispozitave të neneve 6, 14, 17 dhe 18 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, nenit 1 të Protokollit 1 të Konventës, dispozitave të neneve 1, 2, 4 dhe 49 të Ligjit për Denacionalizim.

Në iniciativë, arashtruesi u referohet vendimeve të Gjykatës Kushtetuese të cilat i konsideron si bazë për inicimin e procedurave në lidhje me dispozitën e kontestuar në këtë iniciativë, dhe citon vendimet U.nr.120/1998 dhe U.nr.72/2006,

Parashtruesi deklaron se Gjykata Kushtetuese në vendimet e lartpërmendura shprehu qëndrimin e saj në lidhje me Ligjin për Denacionalizim dhe qëllimin e tij themelor, pra se ky qëllim është kthimi i pronës te ish-pronarët, nga të cilët kjo pronë është konfiskuar me rregulla detyruese. Nga kjo rrjedh qartë se Ligji është miratuar në dobi të ish-pronarëve dhe trashëgimtarëve të tyre. Duke vepruar kështu, duhet të merret parasysh veçanërisht se e drejta e pronësisë së ish-pronarëve dhe trashëgimtarëve të tyre mbi pronat e konfiskuara është njohur me miratimin e Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë.

Në iniciativë, parashtruesi i referohet edhe praktikës gjyqësore të ndryshme të Gjykatës Administrative, e cila është në kundërshtim me këtë çështje ligjore.

Parashtruesi në iniciativë thekson se ka disa raste kur Gjykata Administrative ka ndryshuar qëndrimin e saj në lidhje me të njëjtën çështje, edhe pse në vendimmarrje ka qenë e përfshirë e njëjta përbërje gjykatësish.

Duke marrë parasysh sa më sipër, parashtruesi kërkon që Gjykata Kushtetuese të inicojë procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitës së kontestuar dhe deri në marrjen e vendimit përfundimtar, të miratojë vendim për ndalimin e zbatimit të akteve ose veprimeve individuale që janë ndërmarrë në bazë të rregullit të kontestuar, pasi ekzekutimi i tyre mund të shkaktojë pasoja të vështira për t’u hequr, ose më saktë të pariparueshme, të përhershme. Sipas parashtruesit, dispozita e kontestuar e nenit 3, paragrafi 6, në pjesën “sidomos provat se pronën e ka shteti, njësia e vetëqeverisjes lokale, një institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucion tjetër publik (dokument i lëshuar nga Administrata Gjeodezike e Republikës, etj.)”, shkakton një “kundërshtim të tërthortë ligjor” të dispozitave themelore të neneve 1 dhe 2 të Ligjit për denacionalizimin.

II

Në seancë, Gjykata përcaktoi se në përputhje me nenin 3, paragrafi 6 të Dekretit për Zbatimin e Procedurës së Denacionalizimit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2000), kur parashtrohet kërkesë për denacionalizim për pronë të konfiskuar pa bazë ligjore, si dhe kur konfiskimi i pronës është kryer në bazë të një rregulli dhe ish-pronarit nuk i është dërguar akti i konfiskimit, ose kërkuesi nuk ka akt konfiskimi, si provë për identifikimin e pronës së konfiskuar, përveç provave të theksuara në nenin 47, paragrafi 3, pika 3 të Ligjit, mund të paraqitet çdo provë që drejtpërdrejt ose tërthorazi vërteton se prona është konfiskuar, veçanërisht prova se pronën e ka shteti, njësia e vetëqeverisjes lokale, institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucioni tjetër publik (dokument i lëshuar nga Administrata Gjeodezike e Republikës, etj.)

III

Në pajtim me nenin 8, paragrafi 1, alineja 3 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, sundimi i së drejtës është vlerë themelore e rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Neni 9 i Kushtetutës përcakton se qytetarët në Republikën e Maqedonisë së Veriut janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga gjinia, raca, ngjyra e lëkurës, origjina kombëtare dhe sociale, bindjet politike dhe fetare, prona dhe statusi shoqëror. Qytetarët janë të barabartë para Kushtetutës dhe ligjit.

Sipas nenit 30, paragrafi 1 i Kushtetutës, garantohet e drejta e pronës dhe e drejta e trashëgimisë. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, prona krijon të drejta dhe obligime dhe duhet t’i shërbejë të mirës së individit dhe të bashkësisë. Sipas paragrafit 3 të këtij neni të Kushtetutës, askush nuk mund të privohet ose të kufizohet nga prona dhe të drejtat që rrjedhin prej saj, përveç nëse bëhet fjalë për një çështje me interes publik të përcaktuar me ligj.

Bazuar në nenin 51 të Kushtetutës, përcaktohet se në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat tjera me Kushtetutën dhe me ligjin. Secili është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Sipas nenit 54 paragrafi 3 të Kushtetutës, kufizimi i lirive dhe i të drejtave nuk mund të jetë diskriminues në bazë të gjinisë, racës, ngjyrës së lëkurës, gjuhës, fesë, origjinës kombëtare ose shoqërore, pozitës pronësore ose shoqërore.
Sipas nenit 110 paragrafi 2 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese vendos për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe me ligjet.

Në përputhje me nenin 1 të Ligjit për denacionalizim (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 20/98, 31/00, 42/03, 44/07, 72/10, 171/10, 55/13, 33/15 dhe 104/15), me këtë Ligj përcakton kushtet dhe procedurat për kthimin e pronës dhe llojin, kushtet dhe procedurën për dhënien e kompensimit për pronën e konfiskuar në dobi të shtetit.
Neni 47, paragrafi 3 i Ligjit për denacionalizim përcakton provat që duhen paraqitur me kërkesën për denacionalizim, përkatësisht aktin e konfiskimit të pronës, provën e shtetësisë së Republikës së Maqedonisë të fituar deri në ditën e hyrjes në fuqi të këtij Ligji, provën e pronësisë së pronës nëse prona e konfiskuar, përkatësisht pronari i saj, nuk mund të identifikohet nga akti i konfiskimit të pronës, përkatësisht: për pasurinë e paluajtshme, e drejta e pronësisë dëshmohet me akt, kontratë, aktgjykim dhe aktvendim, dhe për sendet e luajtshme, prova me shkrim (kontrata blerjeje, fatura dhe aktgjykime).

Me nenin 3 të Rregullores rregullohet mënyra e paraqitjes së kërkesës për denacionalizim, si dhe shtojcat e nevojshme të kërkesës që aplikantët duhet të paraqesin për të përcaktuar meritat e kërkesës gjatë procedurës nga organi i denacionalizimit.

Paragrafi 1 i nenit 3 përcakton se kërkesa për denacionalizim parashtrohet në dy kopje. Paragrafët 2, 3 dhe 4 përcaktojnë se cilat prova duhet t’i bashkëngjiten kërkesës dhe në çfarë forme.

Paragrafi 5 i të njëjtit nen i referohet provave të nevojshme që duhen bashkëngjitur kur parashtrohet kërkesë për denacionalizim kur bëhet fjalë për pronë të konfiskuar në dobi të shtetit pa bazë ligjore dhe pronë që i është lënë shtetit me një deklaratë vullneti të dhënë nën kërcënim dhe detyrim.

Paragrafi 6 i të njëjtit nen rregullon provat e nevojshme që duhet të paraqiten kur bëhet fjalë për pronë të konfiskuar pa bazë ligjore, si dhe kur konfiskimi i pronës është kryer në bazë të një rregulli dhe ish-pronarit i është dërguar një akt konfiskimi, ose kërkuesi nuk ka akt konfiskimi, me ç’rast përcaktohet se në raste të tilla, përveç provave nga neni 47, paragrafi 3 i Ligjit për denacionalizim, mund të paraqitet çdo provë që vërteton drejtpërdrejt ose tërthorazi se prona është konfiskuar, veçanërisht prova se prona është e shtetit, e njësisë së vetëqeverisjes lokale, një institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucioni tjetër publik (dokument i lëshuar nga Administrata Gjeodezike e Republikës, etj.).

Nga analiza e dispozitave kushtetuese dhe ligjore të mësipërme, del qartë se sipas nenit 1 të Ligjit për denacionalizimin, prona që mund t’i nënshtrohet një procedure denacionalizimi duhet të konfiskohet nga shteti, me çka në tekstin e mëtejshëm të Ligjit rregullohen kushtet dhe procedura për kthimin e pronës dhe lloji, kushtet dhe procedura për dhënien e kompensimit.

Neni 3 paragrafi 6 i Dekretit rregullon vetëm zbatimin e nenit 47 të Ligjit për denacionalizim, me anë të të cilit rregullohet procedura në situatat kur prona konfiskohet pa bazë ligjore (e përcaktuar me nenin 1-a paragrafi (1) pika 3 të Ligjit për denacionalizim), si dhe kur konfiskimi i pronës është kryer në bazë të dispozitave të nenit 1-a paragrafi (1) pikat 1 dhe 2 të Ligjit për denacionalizim) dhe ish-pronarit nuk i është dërguar akti i konfiskimit, ose kërkuesi nuk ka akt konfiskimi.

Në fakt, në ato situata kur ish-pronari ose kërkuesi nuk posedon me pronën pa fajin e tij ose të vullnetit të tij, Dekreti përcakton se çdo provë që mund të vërtetohet drejtpërdrejt ose tërthorazi se prona është konfiskuar mund të paraqitet dhe nuk kërkohet të vërtetojë se kujt i është ndarë ose te kush ndodhet prona kur bëhet fjalë për persona fizikë ose juridikë. Ligjvënësi vetëm e ndan dhe thotë, në veçanti, nëse prona është e shtetit, njësisë së vetëqeverisjes lokale, një institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucioni tjetër publik, mjafton të paraqiten prova për këtë.

Gjykata vlerësoi se dispozita e nenit 3, paragrafi 6, në pjesën “në veçanti, provat që prona është e shtetit, e njësisë së vetëqeverisjes lokale, një institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucioni tjetër publik (dokumenti i lëshuar nga Administrata Gjeodezike e Republikës, etj.)”, nuk synon t’i vendosë ata, pronat e të cilëve janë konfiskuar dhe tani janë në pronësi të shtetit, në një pozicion të ndryshëm nga ata, pronat e të cilëve janë në pronësi të individëve ose personave juridikë.

Është e nevojshme të lexohet i gjithë neni që i referohet situatës kur kërkesa për denacionalizim parashtrohet për pronë të sekuestruar pa bazë ligjore, si dhe kur konfiskimi i pronës është kryer në bazë të një rregulli dhe ish-pronarit nuk i është dërguar akt konfiskimi, ose kërkuesi nuk ka akt konfiskimi si provë për identifikimin e pronës së konfiskuar, atëherë për të gjithë ata pronat e të cilëve janë te personat fizikë ose juridikë dhe ata pronat e të cilëve janë te shteti, te njësia vetëqeverisjes lokale, një institucion publik, një ndërmarrje publike dhe një institucion tjetër publik kanë mundësinë të paraqesin çdo provë nga e cila përcaktohet drejtpërdrejt ose tërthorazi se prona është konfiskuar.

Në këtë drejtim, Gjykata vlerësoi se për pronën që është bërë pronë e një personi tjetër fizik ose juridik, duhet të paraqiten këto prova të drejtpërdrejta ose të tërthorta, ndërsa për pronën që e ka shteti, përveç këtyre provave të tërthorta ose të drejtpërdrejta, paraqiten në veçanti prova se pronën e ka shteti, njësia e vetëqeverisjes lokale, një institucioni publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucioni tjetër publik.

Kjo përfaqëson një lehtësim, por jo krijimin e një pozite të pabarabartë, në rastet kur mund të dëshmohet se prona nuk është te një person fizik ose juridik, por te shteti, te njësia vetëqeverisjeje lokale, një institucion publik, një ndërmarrje publike dhe te një institucion tjetër publik.

Sa më sipër është për qëllim të zbatimit praktik të nenit 47 të Ligjit për denacionalizimin dhe në drejtim të mbrojtjes së të drejtave të ish-pronarëve ose kërkuesve në procedurën e denacionalizimit, sepse përndryshe, për çdo situatë ku ish-pronarit nuk i është dërguar një akt konfiskimi, ose kërkuesi nuk ka një akt konfiskimi, nuk do të ishte e mundur të dëshmojë nëse ka pasur një transferim të pronës te shteti ose te një person tjetër fizik ose juridik, gjë që do të çonte në trajtim negativ të kërkesave për denacionalizim vetëm sepse kërkuesi nuk mund t’i bashkëngjisë kërkesës një akt konfiskimi të pronës edhe pse ajo mund të jetë konfiskuar ligjërisht dhe faktikisht prej tij ose ish-pronarit (paraardhësi ligjor i kërkuesit).

Prandaj, është mjaft e qartë se dispozita e kontestuar është në përputhje me Ligjin për denacionalizim dhe vetëm mundëson zbatimin e Ligjit, dhe në asnjë moment nuk është në kundërshtim me Kushtetutën ose rregullat tjera ligjore, as nuk cenon të drejtat pronësore të personave të tjerë, as nuk i zvogëlon ose kufizon ato në procedurën e denacionalizimit, por përkundrazi, ofron një mundësi për të dëshmuar se pronën e ka shteti. Kjo për shkak se personi me kërkesën nuk mund të paraqesë prova nga institucioni kompetent se prona është në pronësi të një personi tjetër fizik ose juridik, por ka mundësinë të paraqesë prova nëse pronën e ka shteti, njësia e vetëqeverisjes lokale, një institucion publik, një ndërmarrjeje publike dhe një institucion tjetër publik. Çdo provë e drejtpërdrejtë dhe e tërthortë e pronës së konfiskuar që është në pronësi të një personi tjetër fizik ose juridik mund të paraqitet me kërkesën për denacionalizim.

Në përputhje me sa më sipër, Gjykata vlerësoi se dispozita e kontestuar është në përputhje me dispozitat e neneve 8, 9, 30, 51 dhe 54 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe dispozitat e nenit 47 të Ligjit për denacionalizim.

IV

Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

 

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski