У.бр.231/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд
на Република Северна Македонија
У.бр.231/2024
Скопје, 25.06.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 38 алинеја 3 и член 73 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 25 јуни 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

1. СЕ ОТФРЛА иницијативата за оценување на уставноста на член 93 од Законот за изменување и дополнување на Законот за енергетика (*) („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.236/2022).

2. Ова решение ќе се објави во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

О б р а з л о ж е н и е

Миа Георгиевска, адвокат од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за оценување на уставноста на одредбата од Законот означен во точка 1 на ова решение.

Според наводите во иницијативата, со оспорениот член се повредуваат член 8 став 1 алинеи 3 и 7 и член 51 од Уставот на Република Северна Македонија и Амандманот XXI на Уставот на Република Северна Македонија.

Се наведува дека во членот 31 од Законот за енергетика, донесен во 2011 година којшто важеше до донесувањето на постојниот Закон за енергетика, е предвидено дека против поединечните акти на Регулаторната комисија за енергетика, може да се поднесе жалба до Комисијата за решавање на жалби во областа на енергетиката, во рок од 15 дена по објавувањето на актот на Регулаторната комисија.

Истиот член, во целост ги дефинира составот, мандатот, престанокот на функцијата, начинот на донесување одлуки и надоместокот за работа на членовите на Комисијата

Меѓутоа, со донесувањето на новиот Закон за енергетика во 2018 година, ова решение е изменето, така што против одлуките на Регулаторната комисија, сега може да се поднесе тужба до надлежниот суд.

Во однос на одлучувањето во започнатите постапки согласно претходниот закон, во член 234 став 8 од новиот закон е предвидено дека членовите на Комисијата за жалби и нивните заменици именувани пред влегувањето во сила на овој закон, продолжуваат да ја вршат својата функција до завршувањето на постапките започнати согласно Законот за енергетика од 2011 година.

Врз основа на цитираната одредба, Министерството за економија има доставено допис до Комисијата за жалби во областа на енергетиката, со кој нејзините членови се известуваат дека продолжуваат да ја вршат својата функција до завршување на постапките започнати согласно претходниот закон, како и дека ова министерство продолжува да ги врши административните работи на Комисијата, а неговата архива ќе биде во функција на постапувањето по предметите од страна на ова тело.

Како што се наведува, Комисијата има законска должност да продолжи да ја врши својата функција до завршувањето на постапките што се започнати согласно претходниот Закон за енергетика.

Само оваа комисија е надлежна да одлучува по жалби на одлуки на Регулаторната комисија и да ги води предметите пред Управниот и Вишиот управен суд како активен учесник во управните спорови со статус на тужен орган.

Никој друг, нема законска можност да одлучува во нејзино име, постапува, работи и презема дејствија пред управните судови и органите и ваквата законска должност треба да се извршува до окончување на постапките започнати согласно претходниот Закон за енергетика.

И покрај тоа, спротивно на Уставот, во 2022 година е донесен Законот за изменување и дополнување на Законот за енергетика, каде во член 93 од истиот е предвидено дека членовите на Комисијата за жалби и нивните заменици именувани пред влегувањето во сила на Законот за енергетика („Службен весник на Република Македонија“ број 96/18 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ број 96/19), престануваат да ја вршат функцијата 30 дена од денот на влегување во сила на овој закон.

Истото законско решение предвидува дека постапките започнати пред Комисијата за жалби од ставот 1 на овој член, продолжува да ги води Регулаторната комисија за енергетика според Законот кој бил во сила на денот на поведување на постапката.

На ваков начин, со оспорената одредба се повредуваат уставните одредби, бидејќи со закон престанува вршењето на функцијата на второстепената комисија и нејзината надлежност за водење на започнатите постапки кои не се завршени и се дава законски основ за постапување на Регулаторната комисија за енергетика да одлучува по жалби на сопствени одлуки, а по кои дотогаш одлучувала Комисијата.

Ваквата одредба создава апсурдна ситуација – постапките во кои одлучувала Комисијата за жалби, продолжува да ги води Регулаторната комисија како орган кој ги донел актите коишто биле обжалени пред Комисијата, односно првостепен и второстепен орган е еден ист орган – Регулаторната комисија.

Истото важи и за ситуацијата кога Управниот суд ќе го врати предметот на повторно одлучување и тоа не пред Комисијата која сега престанува да постои, туку на органот кој ја донел првостепената одлука, а сега треба да одлучува како второстепен орган.

Со оспорената одредба, се повредува темелната вредност – владеење на правото кое подразбира систем на функционирање на државните и општествените институции во согласност со законските одредби, поделба на власта и постоење правни механизми за контрола на власта, со цел демократските вредности да бидат заштитени од арбитрарно и недемократско владеење.

Посебно треба да се има предвид дека член 234 став 8 од новиот Закон за енергетика кој предвидува продолжување на работата на членовите на Комисијата за жалби. Овој став не е избришан, ниту изменет подоцна, па во моментот постојат две важечки одредби, но во меѓусебна колизија (член 234 став 8 од Законот за енергетика и оспорениот член 93 од подоцнежни измени и дополнувања на истиот закон).

Ова е отстапување од основните процедури и правни правила на уставниот систем на државата и оневозможува воспоставување правна сигурност и системска поврзаност на целокупниот правен поредок, а со тоа се нарушува и довербата во правната држава, јасноста на правото, правната сигурност и владеењето на правото.

Дополнително, се нарушува уставното начело на слобода на пазарот и претприемништвото, бидејќи со ваквото законско уредување се поткопува развојот на јавните пазари во пазарната економија и придонесува до намалување на сферата на трудот, личната иницијатива и творештвото, како и на општествената политика во целина и директно влијае на довербата на правните лица кои дејствуваат во областа на енергетиката, но и на општеството во целина.

Принципот на двостепеност, односно правото на жалба е не е само основно начело на нашиот Устав, туку и на националните правни системи во светот.

Иако во однос на поединечните правни акти донесени во прв степен во управна постапка, ова начело e релативизирано со Уставот кој дозволува покрај жалбата и друг вид заштита, сепак со претходниот Закон за енергетика од 2011 година, правото на жалба било предвидено како законит механизам против одлуките на Регулаторната комисија за енергетика.

Правото на жалба со новиот Закон за енергетика од 2018 година е заменето со право да се поднесе тужба пред надлежен суд. Меѓутоа постапките по жалба кои започнале по стариот закон и продолжуваат да се водат по истиот од страна на орган кој претходно одлучувал во прв степен, а сега како второстепен орган е повреда на Амандманот XXI на Уставот.

На седницата Судот утврди дека според член 93 став 1 од Законот за изменување и дополнување на Законот за енергетика (*) („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.236/2022), членовите на Комисијата за жалби и нивните заменици именувани пред влегувањето во сила на Законот за енергетика („Службен весник на Република Македонија“ број 96/18 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ број 96/19), престануваат да ја вршат функцијата 30 дена од денот на влегувањето во сила на овој закон.

Согласно со ставот 2 на овој член, постапките започнати пред Комисијата за жалби од ставот 1 на овој член согласно со Законот за енергетика („Службен весник на Република Македонија“ број 16/11, 136/11, 79/13, 164/13, 41/14, 151/14, 33/15, 192/15, 215/15, 6/16, 53/16 и 189/16), продолжува да ги води Регулаторната комисија за енергетика според Законот кој бил во сила на денот на поведување на постапката.

Судот, исто така, утврди дека Собранието на Република Северна Македонија, на седницата одржана на 14 мај донесе нов Закон за енергетика (*), којшто е објавен во „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.101/2025 од 21.05.2025 година.

Согласно со член 317 од овој закон, истиот влегува во сила осмиот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

Според член 316 од истиот, со денот на влегувањето во сила на овој закон престанува да важи Законот за енергетика (*) („Службен весник на Република Македонија“ број 96/18 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ број 96/19, 236/22, 134/24 и 147/24), освен одредбите кои се однесуваат за Правилникот за обновливи извори на енергија, уписот во регистарот на електроцентрали, мерките за поддршка на обновливите извори на енергија и издавањето на гаранциите за потекло и одредбите од членовите 297 ставови (1) и (7), 299 став (16), 311 став (3), 312 став (3), 313, 314 и 315 став (2) од овој закон.

III

Согласно со член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата, ако постојат други процесни пречки за одлучување по иницијативата.

Имајќи ги предвид двете погоре цитирани одредби од новиот закон, произлегува дека Законот во кој е содржана оспорената одредба е вон правниот поредок што е процесна пречка за одлучување по иницијативата и исполнети се условите за нејзино отфрлање.

Врз основа на претходно наведеното, Судот, со мнозинство гласови, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

Издвоено мислење по предметот У.бр.231/2024

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.231/2024
Shkup, 25.06.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 38 alineja 3 dhe neit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 25 qershor 2025, miratoi

A K T V E N D I M

1. HIDHET POSHTË iniciativa për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 93 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për energjetikë (*) (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 236/2022).

2. Ky aktvendim do të publikohet në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut“.

Arsyetim

Mia Georgievska, avokate nga Shkupi, ka parashtruar iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të vlerësuar kushtetutshmërinë e dispozitës së Ligjit të paraqitur në pikën 1 të këtij aktvendimi.

Sipas pretendimeve në iniciativë, neni i kontestuar shkel nenin 8, paragrafi 1, alinetë 3 dhe 7, dhe nenin 51 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe Amendamentin XXI të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Theksohet se neni 31 i Ligjit për energjetikë, i miratuar në vitin 2011, i cili ka qenë në fuqi deri në miratimin e Ligjit aktual për energjetikë, parashikon që mund të parashtrohet ankesë kundër akteve individuale të Komisionit Rregullator për Energjetikë në Komisionin për Zgjidhjen e Ankesave në Fushën e Energjetikës, brenda 15 ditëve pas publikimit të aktit të Komisionit Rregullator.

I njëjti nen përcakton plotësisht përbërjen, mandatin, ndërprerjen e mandatit, metodën e vendimmarrjes dhe kompensimin e anëtarëve të Komisionit.

Megjithatë, me miratimin e Ligjit të ri për energjetikë në vitin 2018, kjo zgjidhje është ndryshuar, në mënyrë që kundër vendimeve të Komisionit Rregullator, tani mund të ngrihet padi në gjykatën kompetente.

Lidhur me vendimmarrjen në procedurat e iniciuara sipas ligjit paraprak, neni 234 paragrafi 8 i ligjit të ri parashikon që anëtarët e Komisionit të Ankesave dhe zëvendësit e tyre të emëruar para hyrjes në fuqi të këtij ligji do të vazhdojnë të kryejnë funksionin e tyre deri në përfundimin e procedurave të iniciuara në pajtim me Ligjin për energjetikë të vitit 2011.

Bazuar në dispozitën e cituar, Ministria e Ekonomisë i ka dërguar shkresë Komisionit të Ankesave në Fushën e Energjetikës, duke i informuar anëtarët e saj se ata vazhdojnë të kryejnë funksionin e tyre deri në përfundimin e procedurave të iniciuara në përputhje me ligjin paraprak, si dhe se kjo ministri vazhdon të kryejë punën administrative të Komisionit, dhe arkivi i saj do të përdoret për qëllimin e trajtimit të lëndëve nga ky organ.

Siç u tha, Komisioni ka detyrim ligjor të vazhdojë të kryejë funksionin e tij deri në përfundimin e procedurave të iniciuara në përputhje me Ligjin e paraprak për Energjetikë.

Vetëm ky Komision është kompetent për të vendosur mbi ankesat e vendimeve të Komisionit Rregullator dhe të zhvillojë çështje para Gjykatës Administrative dhe Gjykatës së Lartë Administrative si pjesëmarrës aktiv në kontestet administrative me statusin e një organi të paditur.

Askush tjetër nuk ka aftësinë ligjore për të vendosur në emër të tij, për të vepruar, për të punuar dhe për të ndërmarrë veprime para gjykatave dhe organeve dhe kjo detyrë ligjore duhet të kryhet deri në përfundimin e procedurave të filluara në përputhje me Ligjin paraprak për energjetikë.

Pavarësisht kësaj, në kundërshtim me Kushtetutën, në vitin 2022 u miratua Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për energjetikë, ku neni 93 i tij parashikon që anëtarët e Komisionit të Ankesave dhe zëvendësit e tyre të emëruar para hyrjes në fuqi të Ligjit për energjetikë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 96/18 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/19), pushojnë së kryeri funksionet e tyre 30 ditë nga dita e hyrjes në fuqi të këtij ligji.

E njëjta zgjidhje ligjore parashikon që procedurat e filluara para Komisionit të Ankesave nga paragrafi 1 i këtij neni vazhdojnë të zhvillohen nga Komisioni Rregullator për Energjetikë sipas Ligjit që ishte në fuqi në ditën e fillimit të procedurës.

Në këtë mënyrë, dispozita e kontestuar shkel dispozitat kushtetuese, pasi ligji i jep fund funksionit të komisionit të shkallës së dytë dhe kompetencës së tij për të zhvilluar procedura të filluara që nuk janë përfunduar dhe jepet bazë ligjore që Komisioni Rregullator për Energjetikë të veprojë mbi ankesat e vendimeve të veta, të cilat më parë janë vendosur nga Komisioni.

Një dispozitë e tillë krijon një situatë absurde – procedurat në të cilat Komisioni i Ankesave vendosi vazhdojnë të zhvillohen nga Komisioni Rregullator si organi që miratoi aktet që u ankimuan para Komisionit, respektivisht organet e shkallës së parë dhe të shkallës së dytë janë një dhe i njëjti organ – Komisioni Rregullator.

E njëjta gjë vlen edhe për situatën kur Gjykata Administrative e kthen çështjen për rivendosje, jo para Komisionit, i cili tani pushon së ekzistuari, por te organi që miratoi vendimin e shkallës së parë, dhe tani duhet të vendosë si organ i shkallës së dytë.

Dispozita e kontestuar shkel vlerën themelore – sundimin e së drejtës, që nënkupton një sistem funksionimi të institucioneve shtetërore dhe shoqërore në përputhje me dispozitat ligjore, ndarjen e pushteteve dhe ekzistencën e mekanizmave ligjorë për kontrollin e pushtetit, në mënyrë që vlerat demokratike të mbrohen nga sundimi arbitrar dhe jodemokratik.

Duhet theksuar veçanërisht se neni 234 paragrafi 8 i Ligjit të ri të energjetikës parashikon vazhdimin e punës së anëtarëve të Komisionit të Ankesave. Ky paragraf nuk është fshirë ose ndryshuar më vonë, kështu që për momentin ekzistojnë dy dispozita të vlefshme, por në kolizion të ndërsjellë (neni 234 paragrafi 8 i Ligjit të energjetikë dhe neni 93 i kontestuar i ndryshimeve dhe plotësimeve të propozuara të të njëjtit ligj).

Kjo është shmangie nga procedurat themelore dhe rregullat ligjore të sistemit kushtetues të shtetit dhe pengon krijimin e sigurisë juridike dhe lidhjes sistemike të rendit të përgjithshëm juridik dhe kështu cenon besimin në shtetin juridik, qartësinë e drejtësisë, sigurinë juridike dhe sundimin e së drejtës.

Për më tepër, shkelet parimi kushtetues i lirisë së tregut dhe sipërmarrjes, sepse një rregullim i tillë ligjor minon zhvillimin e tregjeve publike në ekonominë e tregut dhe kontribuon në zvogëlimin e sferës së punës, iniciativës personale dhe krijimtarisë, si dhe politikës sociale në përgjithësi dhe ndikon drejtpërdrejt në besimin e personave juridikë që veprojnë në fushën e energjisë, por edhe të shoqërisë në tërësi.

Parimi i shkallës së dytë, pra e drejta e ankimit, nuk është vetëm një parim themelor i Kushtetutës sonë, por edhe i sistemeve ligjore kombëtare në botë.

Edhe pse në lidhje me aktet individuale ligjore të miratuara në shkallë të parë në një procedurë administrative, ky parim relativizohet nga Kushtetuta, e cila lejon lloje të tjera mbrojtjeje përveç ankimit, Ligji i paraprak për energjetikë i vitit 2011 parashikonte të drejtën e ankimit si një mekanizëm ligjor kundër vendimeve të Komisionit Rregullator për Energjetikë.

E drejta e ankimit është zëvendësuar me të drejtën për të ngritur padi para një gjykate kompetente me Ligjin e ri për energjetikë të vitit 2018. Megjithatë, procedurat e ankimit që filluan sipas ligjit të vjetër dhe vazhdojnë të zhvillohen sipas të njëjtit ligj nga një organ që më parë ka vendosur në shkallë të parë dhe tani si organ i shkallës së dytë, janë shkelje e Amendamentit XXI të Kushtetutës.

Në seancë, Gjykata vendosi që, në përputhje me nenin 93 paragrafi 1 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për energjetikën (*) (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 236/2022), anëtarët e Komisionit të Ankesave dhe zëvendësit e tyre të emëruar para hyrjes në fuqi të Ligjit për energjetikë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/18 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/19), do të pushojnë së kryeri funksionet e tyre 30 ditë nga dita e hyrjes në fuqi të këtij Ligji.

Në përputhje me paragrafin 2 të këtij neni, procedurat e filluara para Komisionit të Ankesave nga paragrafi 1 të këtij neni në përputhje me Ligjin për energjetikë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 16/11, 136/11, 79/13, 164/13, 41/14, 151/14, 33/15, 192/15, 215/15, 6/16, 53/16 dhe 189/16), do të vazhdojnë të zhvillohen nga Komisioni Rregullator për Energjetikë në përputhje me Ligjin në fuqi në datën e fillimit të procedurës.

Gjykata gjithashtu konstatoi se Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut, në seancën e mbajtur më 14 maj, miratoi Ligj të ri për energjetikë (*), i cili është botuar në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 101/2025 të datës 21.05.2025.

Sipas nenit 317 të këtij ligji, ai hyn në fuqi në ditën e tetë nga dita e publikimit të tij në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

Sipas nenit 316 të të njëjtit, me ditën e hyrjes në fuqi të këtij ligji, pushon së vlejturi Ligji për energjetikë (*) (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 96/18 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/19, 236/22, 134/24 dhe 147/24), përveç dispozitave që lidhen me Rregulloren për burimet e ripërtëritshme të energjisë, regjistrimi në regjistrin e termocentraleve, masat për mbështetjen e burimeve të energjisë së ripërtëritshme dhe lëshimin e garancive të origjinës dhe dispozitat e neneve 297 paragrafët (1) dhe (7), 299 paragrafi (16), 311 paragrafi (3), 312 paragrafi (3), 313, 314 dhe 315 paragrafi (2) të këtij ligji.

III

Në përputhje me nenin 38, paragrafi 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta hedhë poshtë iniciativën nëse ka pengesa të tjera procedurale për të vendosur mbi iniciativën.

Duke marrë parasysh dy dispozitat e lartpërmendura të ligjit të ri, rrjedh se Ligji që përmban dispozitën e kontestuar është jashtë rendit juridik, gjë që përbën një pengesë procedurale për të vendosur mbi iniciativën dhe kushtet për hedhjen poshtë të saj janë përmbushur.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata me shumicë votash, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski