У.бр.15/2025

Уставен суд
на Република Северна Македонија
У.бр.15/2025
Скопје, 09.07.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 9 јули 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на член 30 ставови 1 и 2 од Законот за вршење на сметководствени работи (*) („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.173/2022 и 47/2025).

О б р а з л о ж е н и е

I

Јовица Јовевски од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за оценување на уставноста на одредбите од Законот означен во диспозитивот на ова решение.

Според наводите во иницијативата, со оспорените одредби се повредуваат член 8 став 1 алинеја 3 и член 55 став 1 од Уставот на Република Северна Македонија.

Имено, сметководителите и овластените книговодители го вршат книжењето на финансиските и материјалните промени во работата на одреден субјект по систем на т.н. двојно книговодство, што се применува повеќе од петстотини години, сѐ до денес и тоа без некои значајни промени.

Кога одредено лице ќе се стекне со знаење за овој процес, тоа е трајно, за што му се доделува уверение за сметководител или овластен сметководител. Со оспорените одредби се наметнува обврска за надградување на знаењата од областа на сметководството и да се посетува обука за континуирано усовршување, со определен број часови во текот на три години.

Ова таканаречено континуирано професионално усовршување, го спроведуваат консалтинг куќи – приватни субјекти, преку организирање  семинари четири до пет пати годишно, за што треба да се плати учество како предуслов за вршење на дејноста. Доколку не се уплати за обука и посета на семинари, коишто патем се од информативен карактер каде не се врши проверка на знаењата, Институтот на сметководители не дозволува на сметководителите да ги потпишат и поднесат годишните пресметки до Централниот регистар.

Според тоа, ако станува збор на примена на систем што постои толку долго време, а овластените сметководители и сметководителите го совладале и применуваат во својата работа, за што имаат и соодветно уверение, нејасно е за какво континуирано професионално усовршување станува збор и како е утврден бројот на часови коишто треба да се поминат во таквата обука.

Од друга страна, факт е дека во својата професија, сметководителите се среќаваат со промени во прописите од даночната област, платите и придонесите, амортизацијата на основни средства и слично, но тоа нема влијание на начинот на книжењето, којшто останува ист. Во однос на тие промени, може да се информираат на повеќе начини, како на пример од интернет-страница на „Службен весник на Република Северна Македонија“, потоа, преку претплата на неговите печатени изданија или на билтените кои ги издаваат приватните консалтинг куќи.

Претходно наведеното е потврда дека обврската за задолжително присуство на семинарите организирани од приватни консалтинг куќи, не претставува континуирано професионално усовршување, туку класична изнуда – ако платиш, ќе работиш.

Се наведува и дека овластените сметководители кои завршиле економски факултет, своето образование го стекнале на високообразовна установа, акредитирана од државата, каде има проверка на стекнатото знаење на начин што за секој предмет се полага, а истото се однесува и на звањата на последипломските студии, кои се стекнуваат при акредитирана високообразовна установа, а не преку семинари организирани од приватни консталтинг куќи.

Во прилог на ова, се наведува пример како при поднесувањето  годишни сметки за 2023 година, на сметководителите со уверение за овластен сметководител и завршен економски факултет со степен VII/1 до Централниот регистар, не им било дозволено да поднесат и потпишат годишни сметки затоа што не платиле за присуство на семинари, додека на сметководители со завршено средно образование и платено учество на семинари тоа им било дозволено, што е доказ дека се работи за изнуда и нема никаква врска со професионално усовршување.

Обврската на сметководителите и овластените сметководители, задолжително да посетуваат обука за континуирано усовршување преку  семинари организирани од приватни консалтинг куќи како обуки од информативен карактер каде не се проверува знаењето на учесниците, наместо пред акредитирани образовни установи е спротивно на член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот.

Од друга страна, со оневозможувањето на сметководителот и овластениот сметководител да не може да потпишуваат и доставуваат годишни сметки до Централниот регистар и покрај тоа што поседуваат соодветно уверение, се попречува работењето на субјектот основан од нивна страна,  што е спротивно на член 55 став 1 од Уставот.

Со иницијативата се предлага Судот, согласно со член 37 став 1 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, да донесе решение за запирање на извршувањето на поединечните акти и дејствија што се преземени врз основа на оспорените одредби

II

На седницата Судот утврди дека според оспорениот член 30 став 1 од Законот за вршење на сметководствени работи (*), заради надградување на знаењето во областа на сметководството, сметководителите се должни да посетат обука за континуирано професионално усовршување од најмалку 90 часа за период од три години, при што најмалку 24 часа во текот на една година, притоа првиот циклус од три години, односно првата година во која почнува да тече оваа обврска е годината која следи по годината во која сметководителот е впишан во регистарот на сметководители.

Исто така, Судот утврди дека оспорениот став 2 на истиот член, предвидува дека заради надградување на знаењето во областа на сметководството, овластените сметководители се должни да посетат обука за континуирано професионално усовршување од најмалку 120 часа за период од три години, при што најмалку 32 часа во текот на една година, притоа првиот циклус од три години, односно првата година во која  почнува да тече оваа обврска е годината која следи по годината во која овластениот сметководител е впишан во регистарот на овластени сметководители.

III

Согласно со член 8 став 1 алинеи 3 и 7 од Уставот на Република Северна Македонија, владеењето на правото и слободата на пазарот и претприемништвото, се темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Според член 51 од Уставот, во Република Северна Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Член 55 став 1 од Уставот, ја гарантира слободата на пазарот и претприемништвото.

Во член 68 став 1 алинеја 2 од Уставот е утврдено дека Собранието на Република Северна Македонија донесува закони и дава автентично толкување на законите.

Согласно со член 1 од Законот за вршење на сметководствени работи (*), со истиот се уредуваат условите на вршење на сметководствени работи, субјектите кои вршат сметководствени работи, условите за стекнување со статус на сметководител и овластен сметководител, организацијата и работењето на Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија, основањето и надлежностите на Советот за унапредување и надзор над сметководствената професија на Република Северна Македонија, како и други прашања кои се однесуваат на вршењето на сметководствени работи.

Во член 2 точки 1-29 од овој закон, се содржани дефиниции на одделни поими употребени во Законот.

„Сметководствени работи“ се идентификување, сортирање и обработка на податоци врз основа на сметководствени документи и водење на трговски/деловни книги за финансиските трансакции на обврзник за водење на сметководство, нивно анализирање, евидентирање и составување на годишна сметка и/или финансиски извештаи во согласност со закон (точка 1 на овој член).

„Институт на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија“ е професионално здружение на сметководители и овластени сметководители основано согласно со овој закон (точка 3).

„Вршител на сметководствени работи“ е вработено лице кое може да биде со статус на сметководител или овластен сметководител (точка 5);

„Сметководител“ е физичко лице кое има најмалку две години работно искуство во вршење сметководствени работи под менторство на сметководител и/или овластен сметководител и има положено испит за стекнување на статус на сметководител односно има уверение за сметководител од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија и кое е запишано во Регистарот на сметководители согласно со овој закон (точка 7).

„Овластен сметководител“ е физичко лице кое има најмалку две години работно искуство во вршење на сметководствени работи под менторство на сметководител и/или овластен сметководител и има положено испит за стекнување на статус на овластен сметководител односно има уверение за овластен сметководител од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија и кое е запишано во Регистарот на овластени сметководители согласно со овој закон (точка 8).

„Испит за стекнување статус на сметководител и/или овластен сметководител“ е испит што го организира и спроведува Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија согласно со одредбите од овој закон (точка 9).

„Трговец поединец – сметководител“ е физичко лице регистрирано за вршење на сметководствени работи согласно со закон, со лиценца за работа издадена од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија, регистрирано во Регистарот на трговци поединци – сметководители согласно со овој закон (точка 10).

„Трговец поединец – овластен сметководител“ е физичко лице регистрирано за вршење на сметководствени работи согласно со закон, со лиценца за работа издадена од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија и е регистрирано во Регистарот на трговци поединци – овластени сметководители согласно со овој закон (точка 11).

„Друштво за вршење сметководствени работи“ е трговско друштво за вршење на сметководствени работи регистрирано согласно со закон, со лиценца за работа издадена од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија и е регистрирано во Регистарот на друштва за вршење на сметководствени работи согласно со овој закон (точка 12).

„Уверение за сметководител односно за овластен сметководител“ е документ издаден од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија на лицата кои го положиле испитот за стекнување статус на сметководител, односно овластен сметководител (точка 23).

„Континуирано професионално усовршување“ е постојано стручно усовршување со цел за надградување на теоретските и практичните знаења и вештини заради професионално и ефикасно вршење на сметководствените работи (точка 25).

Заради унапредување и надзор на сметководствената професија, Владата на Република Северна Македонија основа Совет за унапредување и надзор на сметководствената професија на Република Северна Македонија како самостојно и независно регулаторно тело, со јавни овластувања утврдени со овој закон (во натамошниот текст: Советот), согласно член 3 став 1 од Законот.

Сметководителите и овластените сметководители на територијата на Република Северна Македонија се организираат во Институт на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија (во натамошниот текст: Институтот), според член 14 став 1 од Законот.

Институтот има својство на правно лице со јавни овластувања. Статусот на правно лице го стекнува со упис во Регистарот на други правни лица кој се води во Централниот регистар (став 2 на член 14).

Според член 17 став 1 од Законот, Собранието на Институтот го сочинуваат сите сметководители и овластени сметководители претставени преку избрани претставници од подружниците на Институтот.

Согласно со став 12 точки 7 и 18 на истиот член, Собранието на Институтот, меѓу другото, ја утврдува висината на надоместоците за издавање лиценци за работа, односно ја утврдува висината на надоместокот за континуирано професионално усовршување.

Член 25 од истиот закон предвидува дека со статус на сметководител или овластен сметководител се стекнува лице кое положило испит за стекнување статус на сметководител или овластен сметководител и има најмалку две години работно искуство во вршење на сметководствени работи под менторство на сметководител и/или овластен сметководител.

Во член 27 став 1 од истиот закон е уредено дека лицето кое има уверение за сметководител, односно уверение за овластен сметководител се запишува во Регистарот на сметководители, односно во Регистарот на овластени сметководители врз основа на поднесено лично барање до Институтот на пропишан образец, согласно со ставот 9 на овој член.

Во став 3 на член 30 од Законот е предвидено дека континуираното професионално усовршување од ставовите 1 и 2 на овој член се врши согласно со правилник и годишна програма за континуирано професионално усовршување донесена од Собранието на Институтот, која е усогласена со програмите за континуирано професионално усовршување на други професионални тела од областа на сметководството, ревизијата, финансиите, даноците и работните односи.

Континуираното професионално усовршување од ставовите 1 и 2 на овој член особено се спроведува преку: 1) обуки од областа на меѓународните стандарди за финансиско известување и законската регулатива во Република Северна Македонија релевантна за вршење на сметководствени работи; 2) присуство на меѓународни семинари, работилници, симпозиуми и други видови организирана едукација, претходно одобрени од Институтот; 3) учество како предавач на настаните од точките 1) и 2) на овој став; 4) објавување статии во домашни публикации со каталогизација во Национална и универзитетска библиотека и меѓународни стручни публикации, претходно одобрени од Институтот; 5) менторство при практична обука од областа на сметководството на студенти со потпишан договор меѓу институцијата и физичкото лице овластениот сметководител – ментор, сметководител – ментор или друштвото за водење на сметководство, трговец поединец – овластен сметководител, трговец поединец – сметководител; 6) менторство на магистранти и докторанти од областа на сметководството и ревизијата со потпишан договор меѓу институцијата и физичкото лице овластениот сметководител – ментор, сметководител – ментор или друштвото за водење на сметководство, трговец поединец – овластен сметководител и трговец поединец – сметководител; 7) менторство при практична обука од областа на сметководството и ревизија на сметководствен приправник кое е вработено или има статус на практикант согласно со овој закон; и 8) други облици на континуирано професионално усовршување утврдени со акт на Институтот согласно со овој закон (став 4 точки 1-8 на овој член).

Според став 5 на член 30 од Законот, обуките од ставот 4 точка 1 на овој член ги спроведуваат Институтот и правни лица кои даваат услуги за советување и едукација од областа на сметководството, финансиите, даноците, корпоративното право и работните односи, а кои имаат одобрение за спроведување обуки за континуирано професионално усовршување издадено од Институтот и се запишани во Регистарот на правни лица кои спроведуваат обуки за континуирано професионално усовршување.

На правните лица кои даваат услуги за советување и едукација од областа на сметководството, финансиите, даноците, корпоративното право и работните односи им се издава одобрение за спроведување обука за континуирано професионално усовршување по претходно поднесено барање до Институтот доколку имаат вработено најмалку двајца овластени сметководители со најмалку пет години работно искуство во областа на сметководството и искуство од три години во организирање и спроведување обуки од областа на сметководството, финансиите, даноците, корпоративното право и работните односи (став 6 на истиот член).

Според став 8 на истиот член, сметководителот, односно овластениот сметководител е должен најмалку 60% од часовите за период од три години согласно со ставовите 1 и 2 на овој член да ги оствари преку докажани обуки кои би можеле да се потврдат и проверат, а минимум 20 часа во годината преку посета на обуките од ставот 4 точка 1 на овој член.

Обуката од ставот 4 точка 1 на овој член се одржува со физичко присуство во простории кои исполнуваат просторни и технички услови со соодветен дидактички пристап за одржување настава адаптиран на профилот и бројноста на аудиториумот или онлајн настава на основа на професионална платформа која го овозможува истото, со точна регистрација за присуство на обуката (став 9).

Просторните и техничките услови од ставот 9 на овој член кои треба да ги исполнат Институтот и правните лица кои спроведуваат обука за континуирано професионално усовршување, како и начинот за спроведување на обуките за континуирано професионално усовршување ги утврдува Управниот одбор на Институтот (став 10).

Правилникот и годишната програма за континуирано професионално усовршување, начинот на спроведување на обуките, начинот на вреднување, признавање и докажување континуирано професионално усовршување, оправданите причини за отсуство од континуирано професионално усовршување, другите облици на континуираното професионално усовршување, водењето евиденција за континуираното професионално усовршување и други работи во врска со организирањето и спроведувањето на континуирано професионално усовршување, ги утврдува Управниот одбор на Институтот по претходна согласност на комисијата за образование, обука и публикации при Институтот (став 11).

Правилникот и годишната програма за континуирано професионално усовршување се усогласуваат со Стандардот за едукација, најмалку еднаш годишно (став 12).

Согласно член 35 став 1 точки 1 до 7 од Законот, Институтот, ги води регистрите на: сметководствени приправници; сметководители; овластени сметководители; трговци поединци – сметководители; трговци поединци-овластени сметководители; друштва за вршење сметководствени работи; и правни лица кои спроведуваат обуки за континуирано професионално усовршување.

Во член 38 точка 7 од Законот е предвидено дека дисциплинската мерка – јавна опомена се изрекува на физичко лице, вршител на сметководствени работи, меѓу другото, ако не ја почитува обврската за континуирано професионално усовршување во согласност со овој закон.

Со член 39 став 2 од Законот за вршење на сметководствени работи е предвидено дека дисциплинската мерка – парична казна во висина од една просечна месечна нето-плата исплатена по вработен во Република Северна Македонија за месецот во кој е изречена дисциплинската мерка му се изрекува на физичко лице, вршител на сметководствени работи, кој ќе ја повтори повредата од член 38 став 1 точка 7 од овој закон, а за која претходно му била изречена дисциплинска мерка – јавна опомена.

Според член 40 став 1 точка 1 од овој закон, дисциплинската мерка – времено бришење од соодветниот регистар во траење до една година, му се изрекува на физичко лице вршител на сметководствени работи, меѓу другото, ако продолжи да не ја почитува обврската за континуирано професионално усовршување во согласност со овој закон и покрај изречената мерка од член 39 став 2 од овој закон.

И на крајот, во член 64 став 7 (глава XII „Преодни и завршни одредби“) е предвидено дека третиот циклус на обуки започнува на 1 јануари 2025 година со примена на одредбите од членот 30 ставови 1 и 2 од овој закон.

IV

Од анализата на одредбите на Законот за вршење на сметководствени работи (*), произлегува дека сметководствените работи се дејност која се врши под услови предвидени со закон.

Правните субјекти кои може да ја вршат дејноста, се определени со Законот (трговец поединец – сметководител и трговец поединец – овластен сметководител како физички лица и друштво за вршење сметководствени работи како правно лице).

Истите мора да бидат регистрирани за вршење сметководствени работи согласно со закон, да имаат лиценца за работа издадена од Институтот на сметководители и овластени сметководители на Република Северна Македонија (во натамошниот текст од анализата: Институт) и да се регистрирани во соодветен регистар, исто така предвидени со овој закон.

Покрај вршењето на дејноста од страна на определените правни субјекти, Законот уредува и прашања кои се однесуваат на вработените кои ги вршат сметководствените работи кај истите тие субјекти.

Имено, тие лица ги вршат овие работи како професија која се остварува преку две категории-сметководител или овластен сметководител, при што за да се стекнат овие статуси, треба да се исполнат услови предвидени со истиот закон.

Сметководителите и овластените сметководители се физички лица кои треба да имаат најмалку две години работно искуство во вршење сметководствени работи под менторство на сметководител и/или овластен сметководител и положено испит за стекнување статус на сметководител, односно овластен сметководител, односно имаат соодветно уверение од Институтот. Покрај наведеното, истите треба да се упишани во соодветниот регистар предвиден со Законот.

Во делот на унапредување и надзор на сметководствената професија, Законот предвидува основање на самостојно и независно регулаторно тело од страна на Владата на Република Северна Македонија – Совет за унапредување и надзор на сметководствената професија на Република Северна Македонија.

Покрај регулаторно тело, во законските одредби е содржан правен основ за организирање во професионално здружение на сметководителите и овластените сметководители на територијата на Република Северна Македонија – Институт, којшто е правно лице со јавни овластувања, а кој статус го стекнува со упис во соодветниот регистар при Централниот регистар кое има надлежности пропишани со истиот закон.

Континуираното професионално усовршување на сметководителите и овластените сметководители е утврдено како нивна законска должност, при што е дефинирано како постојано стручно усовршување со цел за надградување на теоретските и практичните знаења и вештини заради професионално и ефикасно вршење на сметководствените работи за кое се плаќа соодветен надоместок кој го утврдува Собранието на Институтот.

Конкретно, со оспорените одредби предвидени се различен број  часови на траење на обука за период од три години (90 часа за сметководителите, односно 120 часа за овластените сметководители) и различен минимум на број на часови на обука во текот на една година (24 часа, односно 32 часа, соодветно). Притоа и за двете категории е определен ист момент од кој почнува да тече првиот циклус од три години, односно првата година во која почнува да тече оваа обврска – годината која следи по годината во која истите се впишани во соодветниот регистар.

Законот, предвидува различни облици обука преку која се остварува континуираното професионално усовршување на сметководителите и овластените сметководители.

Тоа се обуки од областа на меѓународните стандарди за финансиско известување и законската регулатива во Република Северна Македонија релевантна за вршење на сметководствени работи; присуство на меѓународни семинари, работилници, симпозиуми и други видови организирана едукација, претходно одобрени од Институтот;  учество како предавач на првите два облици на обука; објавување статии во домашни публикации со каталогизација во Национална и универзитетска библиотека и меѓународни стручни публикации, претходно одобрени од Институтот; менторство при практична обука од областа на сметководството на студенти со потпишан договор меѓу институцијата и физичкото лице овластениот сметководител – ментор, сметководител – ментор или друштвото за водење на сметководство, трговец поединец-овластен сметководител, трговец поединец – сметководител; менторство на магистранти и докторанти од областа на сметководството и ревизијата со потпишан договор меѓу институцијата и физичкото лице овластениот сметководител – ментор, сметководител – ментор или друштвото за водење на сметководство, трговец поединец – овластен сметководител и трговец поединец – сметководител; менторство при практична обука од областа на сметководството и ревизија на сметководствен приправник кое е вработено или има статус на практикант согласно со овој закон.

Освен наведените, овој закон дава овластување на Институтот со свој акт, да предвиди и други облици на континуирано професионално усовршување согласно истиот закон.

За сметководителите и овластените сметководители е предвиден минимум од 20 часа во годината да посетат обуки од областа на меѓународните стандарди за финансиско известување и законската регулатива во Република Северна Македонија релевантна за вршење на сметководствени работи (во проценти од вкупниот минимум часови на сите предвидени обуки со Законот, тој е 83,3% за сметководителите и 60,6% за овластените сметководители).

Исто така, утврдена е и нивна обврска, најмалку 60% од часовите за период од три години да ги остварат преку докажани обуки кои би можеле да се потврдат и проверат.

Во однос на непочитувањето на законската должност за континуирано стручно усовршување, со Законот е предвидена дисциплинска одговорност за вршителите на сметководствените работи и изрекување дисциплинска мерка – јавна опомена. Доколку се повтори оваа повреда за која претходно била изречена ваква мерка, предвидена е дисциплинска мерка – парична казна во висина од една просечна месечна нето-плата исплатена по вработен во Република Северна Македонија за месецот во кој е изречена дисциплинската мерка

И на крајот, ако физичкото лице вршител на сметководствени работи, продолжи да не ја почитува обврската за континуирано професионално усовршување во согласност со овој закон и покрај изречената мерка –  парична казна, може да му се изрече дисциплинската мерка – времено бришење од соодветниот регистар во траење до една година.

Понатаму, Законот, утврдува услови за субјектите кои, освен Институтот, може да спроведуваат обуки од областа на меѓународните стандарди за финансиско известување и законската регулатива во Република Северна Македонија релевантна за вршење на сметководствени работи, како еден од облиците на обука.

Тоа се правни лица кои даваат услуги за советување и едукација од областа на сметководството, финансиите, даноците, корпоративното право и работните односи, кои имаат вработено најмалку двајца овластени сметководители со најмалку пет години работно искуство во областа на сметководството и искуство од три години во организирање и спроведување обуки од областа на сметководството, финансиите, даноците, корпоративното право и работните односи, на кои им е издадено одобрение за спроведување обуки за континуирано професионално усовршување  од Институтот и се упишани во Регистарот на правни лица кои спроведуваат обуки за континуирано професионално усовршување.

Одобрението за спроведување обука за континуирано професионално усовршување од страна на овие субјекти се издава по претходно поднесено барање до Институтот.

Во делот на начинот и условите во кои се спроведува обуката од областа на меѓународните стандарди за финансиско известување и законската регулатива во Република Северна Македонија релевантна за вршење на сметководствени работи, според Законот, истата се одржува со физичко присуство во простории кои исполнуваат просторни и технички услови со соодветен дидактички пристап за одржување настава адаптиран на профилот и бројноста на аудиториумот или онлајн настава на основа на професионална платформа која го овозможува истото, со точна регистрација за присуство на обуката.

Во врска со ова, предвидено е законско овластување на Управниот одбор на Институтот, да ги утврди прашањата во однос на овие просторни и технички услови, како и начинот за спроведување на обуките за континуирано професионално усовршување.

Воедно, утврдени се овластувања за ова тело, по претходна согласност на Комисијата за образование, обука и публикации при Институтот, да ги утврди Правилникот и годишната програма за континуирано професионално усовршување, начинот на спроведување на обуките, начинот на вреднување, признавање и докажување континуирано професионално усовршување, оправданите причини за отсуство од континуирано професионално усовршување, другите облици на континуирано професионално усовршување, водењето евиденција за континуирано професионално усовршување и други работи во врска со организирањето и спроведувањето на континуирано професионално усовршување.

И на крајот, предвидена е законска обврска, Правилникот и годишната програма за континуирано професионално усовршување да се усогласуваат со Стандардот за едукација, најмалку еднаш годишно.

Едно од основните прашања кои се покренуваат со иницијативата е тоа дали пропишувањето законска должност за стручно усовршување на сметководителите и овластените сметководители е повреда на темелната вредност на уставниот поредок – владеење на правото.

Според Судот, воопшто пропишување должност со закон или друг пропис не може да значи повреда на владеењето на правото. Имено, тоа е еден од начините на кој се уредуваат општествените односи, при што преку општозадолжителни правила во облик на правни норми, може да се предвидат права, обврски, односно должности, но и да се предвиди одговорност и санкција за субјектите, доколку ги прекршат нормите.

Незамислив е правен поредок каде не е можно да се пропишуваат обврски и должности за правните субјекти за чие непочитување ќе бидат санкционирани и истиот да се сведе само на норми со кои се декларира, дефинира, овластува и предвидуваат права. Впрочем, стекнувањето правен статус на сметководител и овластен сметководител, подразбира овие субјекти да бидат носители на права, но и на обврски и должности.

За владеењето на правото во овој дел е единствено релевантно дали постои овластување за донесување норма. Во случајот, станува збор за оспорени одредби од закон донесен од Собранието на Република Северна Македонија, врз основа на неговото уставно овластување да донесува вакви општествени правила и поради тоа, од гледна точка на овие наводи во иницијативата, не може основано да се постави прашањето за уставноста на оспорените одредби.

Се разбира, ако самото пропишување законска должност не може уставноправно да се проблематизира, тоа не значи дека не може да биде проблематизиран начинот на којшто тоа е сторено или поточно, начинот на којшто тоа е нормирано од гледна точка на другите принципи на владеењето на правото или други уставни одредби.

Меѓутоа, оцена на Судот е дека оспорените одредби, се јасни и прецизни и подеднакво се однесуваат на сите сметководители, односно овластени сметководители, каде преку оценка на законодавецот, се определени број на часови на обука соодветно за секоја од двете категории и тоа за точно определен период, чие започнување е точно утврдено, при што истите се дел од закон кој е донесен и објавен на уставно пропишан начин, со што на оние на кои се однесува, им се достапни на увид условите под кои може да ја вршат својата професија.

Притоа, со други одредби од Законот, а во насока на понатамошна разработка на оспорените одредби, предвидена е можност за подзаконско уредување на исполнувањето на оваа должност, утврдени се условите за субјектите кои можат да ги организираат, обуките и други прашања од значење на исполнувањето на законската должност.

Од тие причини, не може да се постави прашањето за уставноста на оспорените одредби и по однос на другите аспекти на темелната вредност-владеењето на правото.

Понатаму, во иницијативата се содржани и наводи со кои се оспорува потребата за континуирано професионално усовршување, потоа критериумот за утврдување број на часови за обуката, можноста обуката да ја вршат приватни консалтинг куќи, наместо образовни установи и како во пракса се применуваат истите тие одредби.

Овие наводи се однесуваат на целисходноста на законското пропишување и примената на одредбите во пракса, што не може да биде основ за нивно уставноправно проблематизирање и се прашања за кои Судот нема надлежност да одлучува.

Законодавецот несомнено има право да утврдува определена политика, во случајот во областа на вршењето на сметководствени работи, да ги утврдува условите и целите на оваа дејност и условите за вршење на професијата сметководител, односно овластен сметководител.

Во таа смисла, негова оцена е да се предвиди должност за професионално усовршување и има слобода во проценката на утврдување на начинот на којшто таа ќе се врши, а особено во делот на бројот на часови кои треба да се поминат во обука.

Истото се однесува и на субјектите кои треба да ги спроведуваат обуките за професионално усовршување, за кои во Законот се утврдени условите под кои може да работат и начинот на кои може да се остварува обуката од нивна страна, што повторно е препуштено на проценка на законодавецот.

Притоа, мора да се укаже дека условите под кои овие субјекти може да ги спроведуваат обуките воопшто не се предмет на уредување на оспорените одредби, туку тие уредуваат сосема друго прашање – должноста за континуирано професионално усовршување и тоа на начин детално опишан погоре.

По однос на тоа дали со оспорените одредби се ограничува слободата на пазарот и претприемништвото, согласно анализата, Судот смета дека е нужно првин да се посочи и разграничи дека сметководствените работи како дејност ги вршат правни субјекти определени со Законот, трговец поединец – сметководител и трговец поединец – овластен сметководител како физички лица и друштво за вршење сметководствени работи како правно лице.

Од друга страна, сметководителите и овластените сметководители се физички лица кои ги вршат овие работи како професија и се вработени во претходно наведените субјекти.

Како второ, потребно е да се утврди предметот на уредување на оспорените одредби и на кои субјекти истите се однесуваат. Имено, со нив се пропишува должност во рамки на вршење на една професија, односно не се уредуваат прашања кои се однесуваат на условите за вршењето на дејноста од страна на трговците поединци-сметководители, трговците поединци-овластени сметководители и друштвата за вршење сметководствени работи кои се посебен вид и самостојни правни субјекти.

Според тоа, оспорените одредби не се однесуваат на наводите за пазарот и претприемништвото и не може да се разгледува нивната несогласност во однос на член 55 став 1 од Уставот.

Поради сето погоре наведено, Судот оцени дека не може основано да се постави прашањето за согласноста на член 30 ставови 1 и 2 од Законот за вршење на сметководствени работи (*), со член 8 став 1 алинеја 3 и член 55 став 1 од Уставот на Република Северна Македонија.

Имајќи предвид дека Судот одлучи да не поведе постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби, не се исполнети условите за донесување решение, согласно со член 37 став 1 од Актот на Судот.

V

Врз основа на претходно наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

 

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.15/2025
Shkup, 09.07.2025

 

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 9 korrik 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 30 paragrafët 1 dhe 2 të Ligjit për punë të kontabilitetit (*) (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr.173/2022 и 47/2025).

Arsyetim

I

Jovica Jovevski nga Shkupi, në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, parashtroi iniciativë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitave të Ligjit të shënuar në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi.

Sipas pretendimeve në iniciativë, me dispozitat e kontestuara shkelet neni 8 paragrafi 1 alineja 3 dhe neni 55 paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Në fakt, kontabilistët dhe llogaritarët e çertifikuar regjistrojnë ndryshimet financiare dhe materiale në punën e një subjekti të caktuar sipas të ashtuquajturit sistem i mbajtjes së kontabilitetit të dyfishtë, që zbatohet për më shumë se pesëqind vjet, deri më sot dhe pa ndonjë ndryshim të rëndësishëm.

Kur një person i caktuar fiton njohuri për këtë proces, ai është i përhershëm, për të cilin atij i jepet certifikatë si kontabilist ose kontabilist i çertifikuar. Dispozitat e kontestuara vendosin një detyrim për të përmirësuar njohuritë në fushën e kontabilitetit dhe për të ndjekur trajnime për përmirësim të vazhdueshëm, me një numër të caktuar orësh gjatë tre viteve.

Kjo e ashtuquajtur përsosje e vazhdueshme profesionale kryhet nga shtëpitë konsulente – subjekte private, duke organizuar seminare katër deri në pesë herë në vit, për të cilat pjesëmarrja duhet të paguhet si parakusht për kryerjen e veprimtarisë. Nëse trajnimi dhe pjesëmarrja në seminare nuk paguhet, të cilat, rastësisht, janë të natyrës informuese ku njohuritë nuk testohen, Instituti i Kontabilistëve nuk u lejon kontabilistëve të nënshkruajnë dhe të dërgojnë përllogaritjet vjetore në Regjistrin Qendror.

Në përputhje me rrethanat, nëse flasim për zbatimin e një sistemi që ekziston për një kohë kaq të gjatë dhe kontabilistët e çertifikuar dhe kontabilistët e kanë zotëruar atë dhe po e aplikojnë në punën e tyre, për të cilën kanë edhe certifikatën përkatëse, është e paqartë se për çfarë lloj zhvillimi të vazhdueshëm profesional po flasim dhe si përcaktohet numri i orëve që duhet të kalohen në një trajnim të tillë.

Nga ana tjetër, është fakt se në profesionin e tyre, kontabilistët hasin ndryshime në rregulloret në fushën e taksave, pagave dhe kontributeve, amortizimit të mjeteve bazë, etj., por kjo nuk ndikon në metodën e kontabilitetit, e cila mbetet e njëjtë. Lidhur me këto ndryshime, ata mund të informohen në disa mënyra, si për shembull nga faqja e internetit e “Gazetës Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”, pastaj, duke u abonuar në botimet e saj të shtypura ose në buletinet e publikuara nga kompanitë private të konsulencës.

Më sipër është theksuar konfirmim se obligimi për pjesëmarrje të detyrueshme në seminare të organizuara nga firma private konsulence nuk përfaqëson zhvillim të vazhdueshëm profesional, por më tepër zhvatje klasike – nëse paguan, do të punosh.

Gjithashtu thuhet se kontabilistët e çertifikuar që kanë diplomuar në Fakultetin Ekonomik e kanë fituar arsimin e tyre në një institucion të arsimit të lartë, të akredituar nga shteti, ku ka një test të njohurive të fituara në një mënyrë për çdo lëndë jepet provim dhe e njëjta gjë vlen edhe për titujt e studimeve pasuniversitare, të cilat fitohen në një institucion të akredituar të arsimit të lartë, dhe jo përmes seminareve të organizuara nga firma private konsulence.

Përveç kësaj, jepet një shembull se si, gjatë dërgimit të llogarive vjetore për vitin 2023, kontabilistët me certifikatë si kontabilist i çertifikuar dhe me Fakultet Ekonomik të përfunduar me diplomë VII/1 në Regjistrin Qendror nuk u është lejuat të dërgojnë dhe nënshkruajnë llogari vjetore sepse nuk kishin paguar për pjesëmarrje në seminare, ndërsa kontabilistëve me një arsim të mesëm të përfunduar dhe pjesëmarrje të paguar në seminare u është lejuar ta bënin këtë, gjë që është provë se kjo është zhvatje dhe nuk ka të bëjë fare me zhvillimin profesional.

Obligimi i kontabilistëve dhe kontabilistëve të çertifikuar për të ndjekur trajnime të detyrueshme për përmirësim të vazhdueshëm përmes seminareve të organizuara nga kompani private konsulence si trajnim informativ ku njohuritë e pjesëmarrësve nuk testohen, por para institucioneve arsimore të akredituara, është në kundërshtim me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3 të Kushtetutës.

Nga ana tjetër, duke i penguar kontabilistit dhe kontabilistët e çertifikuar të nënshkruajnë dhe të dërgojnë llogaritë vjetore në Regjistrin Qendror, pavarësisht faktit se ata posedojnë një certifikatë përkatëse, pengohet funksionimi i subjektit të themeluar prej tyre, gjë që është në kundërshtim me nenin 55 paragrafi 1 të Kushtetutës.

Me iniciativën propozohet që Gjykata, në përputhje me nenin 37 paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, të miratojë vendim për të ndaluar zbatimin e akteve dhe veprimeve individuale të ndërmarra në bazë të dispozitave të kontestuara.

II

Në seancë, Gjykata përcaktoi se sipas nenit të kontestuar 30, paragrafi 1 i Ligjit për punë të kontabilitetit (*), me qëllim të përmirësimit të njohurive në fushën e kontabilitetit, kontabilistët janë të detyruar të ndjekin trajnime për zhvillim të vazhdueshëm profesional prej të paktën 90 orësh për një periudhë prej tre vitesh, me të paktën 24 orë gjatë një viti, me ciklin e parë prej tre vitesh, pra viti i parë në të cilin fillon të ecë ky obligim është viti në vijim pas vitit në të cilin kontabilisti regjistrohet në regjistrin e kontabilistëve.

Gjykata gjithashtu konstatoi se paragrafi 2 i kontestuar i të njëjtit nen parashikon që me qëllim të përmirësimit të njohurive në fushën e kontabilitetit, kontabilistët e autorizuar janë të detyruar të ndjekin trajnime për zhvillim të vazhdueshëm profesional prej të paktën 120 orësh për një periudhë prej tre vitesh, me të paktën 32 orë gjatë një viti, me ciklin e parë prej tre vitesh, respektivisht viti i parë në të cilin fillon të ecë ky detyrim është viti pas vitit në të cilin kontabilisti i autorizuar regjistrohet në regjistrin e kontabilistëve të autorizuar.

III

Në pajtim me nenin 8, paragrafi 1, alinetë 3 dhe 7 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, sundimi i së drejtës dhe liria e tregut dhe sipërmarrjes janë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Sipas nenit 51 të Kushtetutës, në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat tjera me Kushtetutën dhe ligjin. Secili është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Neni 55, paragrafi 1 i Kushtetutës garanton lirinë e tregut dhe sipërmarrjen.

Neni 68, paragrafi 1, alineja 2 të Kushtetutës përcakton se Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut miraton ligje dhe jep interpretim autentik të ligjeve.

Në përputhje me nenin 1 të Ligjit për kryerjen e punëve të kontabilitetit (*), me të njëjtin rregullohen kushtet për kryerjen e punëve të kontabilitetit, subjektet që kryejnë punëve të kontabilitetit, kushtet për fitimin e statusit të kontabilistit dhe kontabilistit të autorizuar, organizimin dhe funksionimin e Institutit të Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut, themelimin dhe kompetencat e Këshillit për Promovimin dhe Mbikëqyrjen e Profesionit të Kontabilitetit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, si dhe çështje të tjera që lidhen me kryerjen e punëve të kontabilitetit.

Neni 2, pikat 1-29 të këtij Ligji, përmban përkufizime të termave të caktuara të përdorura në Ligj.

“punët e kontabilitetit” janë identifikimi, renditja dhe përpunimi i të dhënave bazuar në dokumentet e kontabilitetit dhe mbajtja e librave tregtarë/afaristë për transaksionet financiare të një tatimpaguesi me qëllim mbajtjen e llogarive, analizën e tyre, regjistrimin dhe përgatitjen e llogarive vjetore dhe/ose raporteve financiare në përputhje me ligjin (pika 1 e këtij neni).

“Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut” është një shoqatë profesionale e kontabilistëve dhe kontabilistëve të autorizuar e themeluar në përputhje me këtë ligj (pika 3).

„Kryerës i punëve të kontabilitetit” është një person i punësuar që mund të ketë statusin e kontabilistit ose kontabilistit të autorizuar (pika 5);

“Kontabilist” është një person fizik që ka të paktën dy vjet përvojë pune në kryerjen e punëve të kontabilitetit nën mbikëqyrjen e një kontabilisti dhe/ose një kontabilisti të autorizuar dhe ka dhënë provimin për fitimin e statusit të kontabilisti, respektivisht ka certifikatë për kontabilist nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe i cili është i regjistruar në Regjistrin e Kontabilistëve në përputhje me këtë Ligj (pika 7).

“Kontabilist i autorizuar” është personi fizik që ka të paktën dy vjet përvojë pune në kryerjen e punëve të kontabilitetit nën mbikëqyrjen e një kontabilisti dhe/ose kontabilistit të autorizuar dhe ka dhënë provimin për fitimin e statusit të kontabilistit të autorizuar, respektivisht ka certifikatë për kontabilist të autorizuar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe i cili është i regjistruar në Regjistrin e Kontabilistëve të Autorizuar në përputhje me këtë ligj (neni 8).

“Provimi për fitimin e statusit të kontabilistit dhe/ose kontabilistit të autorizuar” është një provim i organizuar dhe i zhvilluar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut në përputhje me dispozitat e këtij ligji (neni 9).

“Tregtar individ – kontabilist” është person fizik i regjistruar për të kryer punë të kontabilitetit në përputhje me ligjin, me licencë pune të lëshuar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut, i regjistruar në Regjistrin e Tregtarëve të Vetëm – Kontabilistëve në përputhje me këtë ligj (pika 10).

“Tregtar individ – kontabilist i çertifikuar” është person fizik i regjistruar për të kryer punë të kontabilitetit në përputhje me ligjin, me licencë pune të lëshuar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe i regjistruar në Regjistrin e Tregtarëve të Vetëm – Kontabilistëve të Autorizuar në përputhje me këtë ligj (pika 11).

„Shoqëri për kryerjen e punëve të kontabilitetit” është një shoqëri tregtare për kryerjen e punëve të kontabilitetit e regjistruar në përputhje me ligjin, me licencë për veprimtari të lëshuar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe është e regjistruar në Regjistrin e Shoqërive për Kryerjen e Punëve të Kontabilitetit në përputhje me këtë ligj (pika 12).

“Certifikatë për kontabilist respektivisht kontabilist i autorizuar” është një dokument i lëshuar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut për personat që kanë kaluar provimin për fitimin e statusit të kontabilistit ose kontabilistit të autorizuar (pika 23).

“Përsosja e vazhdueshme profesionale” është përsosje e vazhdueshme profesionale që synon përmirësimin e njohurive dhe aftësive teorike dhe praktike për kryerjen profesionale dhe efikase të punës së kontabilitetit (pika 25).

Me qëllim të avansimit dhe mbikëqyrjes së profesionit të kontabilitetit, Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut do të themelojë Këshillin për Avansimin dhe Mbikëqyrjen e Profesionit të Kontabilitetit të Republikës së Maqedonisë së Veriut si një organ rregullator autonom dhe i pavarur, me kompetenca publike të përcaktuara me këtë ligj (në tekstin e mëtejmë: Këshilli), në përputhje me nenin 3 paragrafi 1 të Ligjit.

Kontabilistët dhe kontabilistët e autorizuar në territorin e Republikës së Maqedonisë së Veriut do të organizohen në Institutin e Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut (në tekstin e mëtejmë: Instituti), në përputhje me nenin 14 paragrafi 1 të Ligjit.

Instituti ka statusin e personi juridik me autorizime publike. Statusi i personit juridik fitohet me regjistrimin në Regjistrin e Personave të Tjerë Juridikë që mbahet në Regjistrin Qendror (paragrafi 2 i nenit 14).

Sipas nenit 17 paragrafi 1 të Ligjit, Asambleja e Institutit do të përbëhet nga të gjithë kontabilistët dhe kontabilistët e autorizuar të përfaqësuar nga përfaqësues të zgjedhur nga degët e Institutit.

Në përputhje me paragrafin 12, pikat 7 dhe 18 të të njëjtit nen, Asambleja e Institutit, ndër të tjera, përcakton shumën e tarifave për lëshimin e licencave të punës, respektivisht përcakton shumën e tarifës për zhvillim të vazhdueshëm profesional.

Neni 25 i të njëjtit ligj përcakton se statusi i kontabilistit ose kontabilistit të autorizuar fitohet nga një person që ka dhënë provimin për fitimin e statusit të kontabilistit ose kontabilistit të autorizuar dhe ka të paktën dy vjet përvojë pune në kryerjen e punëve të kontabilitetit nën mbikëqyrjen e një kontabilisti dhe/ose kontabilisti të autorizuar.

Neni 27, paragrafi 1 i të njëjtit ligj përcakton se një person që zotëron certifikatë për kontabilist, pra një certifikatë për kontabilist të autorizuar, regjistrohet në Regjistrin e Kontabilistëve, pra në Regjistrin e Kontabilistëve të Autorizuar në bazë të kërkesës personale të parashtruar në Institut në një formular të përcaktuar, në përputhje me paragrafin 9 të këtij neni.

Paragrafi 3 i nenit 30 të Ligjit parashikon që përsosja e vazhdueshme profesionale nga paragrafët 1 dhe 2 të këtij neni do të kryhet në përputhje me rregulloret dhe programin vjetor për zhvillim të vazhdueshëm profesional të miratuar nga Asambleja e Institutit, i cili është i harmonizuar me programet për zhvillim të vazhdueshëm profesional të organeve të tjera profesionale në fushën e kontabilitetit, auditimit, financave, tatimeve dhe marrëdhënieve të punës.

Përsosja e vazhdueshëm profesionale nga paragrafët 1 dhe 2 të këtij neni kryhet veçanërisht nëpërmjet: 1) trajnimit në fushën e standardeve ndërkombëtare të njoftimit financiar dhe rregullativës ligjore në Republikën e Maqedonisë së Veriut relevante për kryerjen e punëve të kontabilitetit; 2) pjesëmarrjes në seminare, punëtori, simpoziume ndërkombëtare dhe llojeve të tjera të edukimit të organizuar, të miratuara më parë nga Instituti; 3) pjesëmarrjes si ligjërues në ngjarjet e përmendura në pikat 1) dhe 2) të këtij paragrafi; 4) publikimit të artikujve në botime vendase me katalogim në Bibliotekën Kombëtare dhe Universitare dhe botime profesionale ndërkombëtare, të miratuara më parë nga Instituti; 5) mentorimit gjatë trajnimit praktik në fushën e kontabilitetit të studentëve me një marrëveshje të nënshkruar midis institucionit dhe personit fizik kontabilist të autorizuar- mentor, kontabilist – mentor ose shoqërisë së kontabilitetit, sipërmarrësit individual – kontabilist i autorizuar, pronarit individual – kontabilist; 6) mentorimit të studentëve të masterit dhe doktoraturës në fushën e kontabilitetit dhe auditimit me një marrëveshje të nënshkruar midis institucionit dhe personit fizik kontabilist të autorizuar- mentor, kontabilist – mentor ose shoqërisë së kontabilitetit, pronarit individual – kontabilist i autorizuar dhe pronarit individual – kontabilist; 7) mentorim gjatë trajnimit praktik në fushën e kontabilitetit dhe auditimit të një praktikanti të kontabilitetit cili është i punësuar ose ka statusin e praktikantit në përputhje me këtë Ligj; dhe 8) forma të tjera të përsosjes së vazhdueshme profesionale të përcaktuara me akt të Institutit në përputhje me këtë ligj (paragrafi 4, pikat 1-8 të këtij neni).

Sipas paragrafit 5 të nenit 30 të Ligjit, trajnimi nga paragrafi 4, pika 1 të këtij neni do të kryhet nga Instituti dhe personat juridikë që ofrojnë shërbime konsultuese dhe edukative në fushën e kontabilitetit, financave, tatimeve, së drejtës korporative dhe marrëdhënieve të punës, dhe që kanë një miratim për të kryer trajnime për zhvillim të vazhdueshëm profesional të lëshuar nga Instituti dhe janë të regjistruar në Regjistrin e Personave Juridikë që Kryejnë Trajnime për Zhvillim të Vazhdueshëm Profesional.

Personat juridikë që ofrojnë shërbime konsultuese dhe edukative në fushën e kontabilitetit, financave, tatimeve, së drejtës korporative dhe marrëdhënieve të punës do të marrin miratim për të kryer trajnime për përsosje të vazhdueshme profesionale pas një kërkese të parashtruar më parë në Institut nëse ata punësojnë të paktën dy kontabilistë të autorizuar me të paktën pesë vjet përvojë pune në fushën e kontabilitetit dhe tre vjet përvojë në organizimin dhe kryerjen e trajnimeve në fushën e kontabilitetit, financave, tatimeve, së drejtës korporative dhe marrëdhënieve të punës (paragrafi 6 i të njëjtit nen).

Sipas paragrafit 8 të të njëjtit nen, kontabilisti, pra kontabilisti i autorizuar, është i detyruar të kryejë të paktën 60% të orëve për një periudhë prej tre vitesh në përputhje me paragrafët 1 dhe 2 të këtij neni përmes trajnimit të dëshmuar që mund të konfirmohet dhe verifikohet, dhe minimum 20 orë në vit përmes pjesëmarrjes në trajnimet nga paragrafi 4, pika 1 e këtij neni.

Trajnimi nga paragrafi 4, pika 1 e këtij neni mbahet me prani fizike në ambiente që plotësojnë kushtet hapësinore dhe teknike me një qasje didaktike të përshtatshme për mbajtjen e orëve mësimore të përshtatura sipas profilit dhe madhësisë së audiencës ose orëve mësimore online bazuar në një platformë profesionale që e mundëson të njëjtën, me regjistrim të saktë për pjesëmarrje në trajnim (paragrafi 9).

Kushtet hapësinore dhe teknike nga paragrafi 9 të këtij neni që duhet të përmbushen nga Instituti dhe personat juridikë që kryejnë trajnime për përsosje të vazhdueshme profesionale, si dhe mënyra e kryerjes së trajnimeve për përsosje të vazhdueshme profesionale, përcaktohen nga Bordi Drejtues i Institutit (paragrafi 10).

Rregulloreja dhe programi vjetor për përsosje të vazhdueshme profesionale, mënyra e kryerjes së trajnimit, mënyra e vlerësimit, njohjes dhe vërtetimit të përsosjes së vazhdueshme profesionale, arsyet e justifikuara për mungesë në përsosjes së vazhdueshme profesionale, format e tjera të përsosjes së vazhdueshme profesionale, mbajtja e evidencës së përsosjes së vazhdueshme profesionale dhe çështje të tjera që lidhen me organizimin dhe zbatimin e përsosjes së vazhdueshme profesionale, përcaktohen nga Bordi Drejtues i Institutit me pëlqimin paraprak të Komisionit për Arsim, Trajnim dhe Publikime në Institut (paragrafi 11).

Rregulloreja dhe programi vjetor për përsosje të vazhdueshme profesional harmonizohen me Standardin e Edukimit , të paktën një herë në vit (paragrafi 12).

Në përputhje me nenin 35 paragrafi 1 pikat 1 deri në 7 të Ligjit, Instituti mban regjistrat e: praktikantëve të kontabilitetit; kontabilistëve; kontabilistëve të autorizuar; sipërmarrësve individualë – kontabilistëve; sipërmarrësve individualë – kontabilistëve të autorizuar; shoqërive për kryerjen e punëve të kontabilitetit; dhe personave juridikë që kryejnë trajnime për përsosje të vazhdueshme profesionale.

Neni 38 pika 7 e Ligjit parashikon që masa disiplinore – paralajmërim publik i shqiptohet personit fizik, që kryen punë kontabiliteti, nëse, ndër të tjera, nuk përmbush obligimin për përsosje të vazhdueshme profesionale në përputhje me këtë Ligj.

Neni 39, paragrafi 2 i Ligjit për kryerjen e punëve të kontabilitetit parashikon që masa disiplinore – gjobë në shumën e një page mesatare neto mujore të paguar për punonjës në Republikën e Maqedonisë së Veriut për muajin në të cilin është shqiptuar masa disiplinore, do t’i shqiptohet personit fizik, kontabilistit, i cili përsërit shkeljen nga neni 38, paragrafi 1, pika 7 të këtij Ligji, dhe për të cilën më parë është shqiptuar masë disiplinore – paralajmërim publik.

Sipas nenit 40, paragrafi 1, pika 1 e këtij Ligji, masa disiplinore – shlyerje e përkohshme nga regjistri përkatës për një periudhë deri në një vit, do t’i shqiptohet personit fizik, kontabilistit, ndër të tjera, nëse ai vazhdon të mos përmbushë obligimin për përsosje të vazhdueshme profesionale në përputhje me këtë Ligj pavarësisht masës së shqiptuar nga neni 39, paragrafi 2 të këtij Ligji.

Dhe së fundmi, neni 64, paragrafi 7 (Kapitulli XII “Dispozita Kalimtare dhe Përfundimtare”) parashikon që cikli i tretë i trajnimit fillon më 1 janar 2025, me zbatimin e dispozitave të nenit 30, paragrafët 1 dhe 2 të këtij ligji.

IV

Nga analiza e dispozitave të Ligjit për kryerjen e punëve të kontabilitetit (*), del se punët e kontabilitetit janë veprimtari që kryhen sipas kushteve të përcaktuara me ligj.

Subjektet juridike që mund të kryejnë veprimtari përcaktohen me Ligj (tregtar individual – kontabilist dhe tregtar individual – kontabilist i autorizuar si persona fizikë dhe shoqëri për kryerjen e punëve të kontabilitetit si person juridik).

Ata duhet të jenë të regjistruar për kryerjen e punëve të kontabilitetit në përputhje me ligjin, të kenë licencë pune të lëshuar nga Instituti i Kontabilistëve dhe Kontabilistëve të Autorizuar të Republikës së Maqedonisë së Veriut (në tekstin e mëtejmë në analizë si: Instituti) dhe të jenë të regjistruar në një regjistër përkatës, gjithashtu të parashikuar me këtë Ligj.

Përveç kryerjes së veprimtarisë nga subjektet e specifikuara juridike, Ligji rregullon edhe çështje që lidhen me punonjësit që kryejnë punë të kontabilitetit në të njëjtat subjekte.

Në fakt, këta persona i kryejnë këto punë si profesion që kryhet përmes dy kategorive – kontabilist ose kontabilist i autorizuar, ku për të fituar këto statuse, duhet të përmbushen kushtet e përcaktuara nga i njëjti ligj.

Kontabilistët dhe kontabilistët e autorizuar janë persona fizikë që duhet të kenë të paktën dy vjet përvojë pune në kryerjen e punëve të kontabilitetit nën mbikëqyrjen e një kontabilisti dhe/ose kontabilisti të autorizuar dhe të kenë dhënë provimin për fitimin e statusit të kontabilistit, pra kontabilistit të autorizuar, pra të kenë certifikatë përkatëse nga Instituti. Përveç sa më sipër, ata duhet të jenë të regjistruar në regjistrin përkatës të përcaktuar me Ligj.

Në fushën e avansimit dhe mbikëqyrjes së profesionit të kontabilitetit, Ligji parashikon krijimin e një organi rregullator të pavarur dhe autonom nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut – Këshilli për Promovimin dhe Mbikëqyrjen e Profesionit të Kontabilitetit të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Përveç një organi rregullator, dispozitat ligjore përmbajnë një bazë ligjore për organizimin e kontabilistëve dhe kontabilistëve të autorizuar në territorin e Republikës së Maqedonisë së Veriut në një shoqatë profesionale – një Institut, i cili është person juridik me kompetenca publike, dhe statusi i të cilit fitohet me regjistrimin në regjistrin përkatës në Regjistrin Qendror, i cili ka kompetenca të përcaktuara me të njëjtin ligj.

Përsosja e vazhdueshme profesionale e kontabilistëve dhe kontabilistëve të autorizuar është përcaktuar si detyrë e tyre ligjore dhe përkufizohet si përsosje e vazhdueshme profesionale që synon përmirësimin e njohurive dhe aftësive teorike dhe praktike për kryerjen profesionale dhe efikase të punëve të kontabilitetit, për të cilën paguhet një kompensim përkatëse, i përcaktuar nga Asambleja e Institutit.

Në mënyrë specifike, dispozitat e kontestuara parashikojnë një numër të ndryshëm orësh trajnimi për një periudhë prej tre vitesh (90 orë për kontabilistët ose 120 orë për kontabilistët e autorizuar) dhe një numër minimal të ndryshëm orësh trajnimi gjatë një viti (24 orë ose 32 orë, përkatësisht). Për më tepër, për të dyja kategoritë përcaktohet i njëjti moment nga i cili fillon cikli i parë prej tre vitesh, ose viti i parë në të cilin fillon ky obligim- viti që vijon pas vitit në të cilin ata regjistrohen në regjistrin përkatës.

Ligji parashikon forma të ndryshme të trajnimit përmes të cilave arrihet përsosje e vazhdueshme profesionale e kontabilistëve dhe kontabilistëve të autorizuar.

Këto janë trajnime në fushën e standardeve ndërkombëtare të raportimit financiar dhe rregulloreve ligjore në Republikën e Maqedonisë së Veriut relevante për kryerjen e punëve të kontabilitetit; Pjesëmarrja në seminare, punëtori, simpoziume ndërkombëtare dhe lloje të tjera të edukimit të organizuar, të miratuara më parë nga Instituti; pjesëmarrja si ligjerues në dy format e para të trajnimit; publikimi i artikujve në botime vendase me katalogim në Bibliotekën Kombëtare dhe Universitare dhe botime profesionale ndërkombëtare, të miratuara më parë nga Instituti; mentorimi gjatë trajnimit praktik në fushën e kontabilitetit të studentëve me një marrëveshje të nënshkruar midis institucionit dhe personit fizik kontabilist të autorizuar- mentor, kontabilist – mentor ose kompani kontabiliteti, pronar individ – kontabilist i autorizuar, pronar iindivid – kontabilist; mentorimi i studentëve të masterit dhe doktoraturës në fushën e kontabilitetit dhe auditimit me një marrëveshje të nënshkruar midis institucionit dhe personit fizik, kontabilistit të autorizuar- mentor, kontabilist – mentor ose kompani kontabiliteti, pronar i individ – kontabilist i autorizuar dhe pronar individ – kontabilist; mentorimi gjatë trajnimit praktik në fushën e kontabilitetit dhe auditimit të një praktikanti kontabilist i cili është i punësuar ose ka statusin e praktikantit në përputhje me këtë ligj.

Përveç sa më sipër, ky ligj autorizon Institutin, me aktin e tij, të parashikojë forma të tjera të përsosjes së vazhdueshme profesionale në përputhje me të njëjtin ligj.

Kontabilistët dhe kontabilistët e autorizuar janë të detyruar të ndjekin të paktën 20 orë në vit trajnim në fushën e standardeve ndërkombëtare të njoftimit financiar dhe rregullativave ligjore në Republikën e Maqedonisë së Veriut që lidhen me kryerjen e punës së kontabilitetit (si përqindje e orëve minimale totale të të gjitha trajnimeve të parashikuara me Ligj, është 83.3% për kontabilistët dhe 60.6% për kontabilistët e autorizuar).

Gjithashtu janë të obliguar të përfundojnë të paktën 60% të orëve gjatë një periudhe prej tre vitesh përmes trajnimeve të dëshmuara që mund të vërtetohen dhe verifikohen.

Lidhur me mosrespektimin e detyrimit ligjor për përsosje të vazhdueshme profesionale, Ligji parashikon përgjegjësi disiplinore për ata që kryejnë punë kontabiliteti dhe shqiptimin e një mase disiplinore – paralajmërim publik. Nëse kjo shkelje për të cilën është shqiptuar më parë një masë e tillë përsëritet, parashikohet masë disiplinore – gjobë në shumën e një page mesatare neto mujore të paguar për punonjës në Republikën e Maqedonisë së Veriut për muajin në të cilin është shqiptuar masa disiplinore.

Dhe së fundmi, nëse personi fizik që kryen punë kontabiliteti vazhdon të mos përmbushë obligimin për përsosje të vazhdueshme profesionale në përputhje me këtë ligj, pavarësisht masës së shqiptuar – gjobës, atij mund t’i shqiptohet një masë disiplinore – shlyerje e përkohshme nga regjistri përkatës për një periudhë deri në një vit.

Për më tepër, Ligji përcakton kushte për subjektet që, përveç Institutit, mund të kryejnë trajnime në fushën e standardeve ndërkombëtare të njoftimit financiar dhe rregullativës ligjore në Republikën e Maqedonisë së Veriut relevante për kryerjen e punës së kontabilitetit, si një nga format e trajnimit.

Këto janë persona juridikë që ofrojnë shërbime konsultuese dhe edukative në fushën e kontabilitetit, financave, tatimeve, së drejtës korporative dhe marrëdhënieve të punës, që punësojnë të paktën dy kontabilistë të autorizuar me të paktën pesë vjet përvojë pune në fushën e kontabilitetit dhe tre vjet përvojë në organizimin dhe kryerjen e trajnimeve në fushën e kontabilitetit, financave, tatimeve, së drejtës korporative dhe marrëdhënieve të punës, të cilëve u është lëshuar një miratim për të kryer trajnime për përsosje të vazhdueshme profesionale nga Instituti dhe janë të regjistruar në Regjistrin e Personave Juridikë që Kryejnë Trajnime për Përsosje të Vazhdueshme Profesionale.

Miratimi për kryerjen e trajnimit të vazhdueshëm profesional nga këto subjekte lëshohet pas një kërkese të parashtruar më parë në Institut.

Lidhur me mënyrën dhe kushtet në të cilat kryhet trajnimi në fushën e standardeve ndërkombëtare të njoftimit financiar dhe rregullativës ligjore në Republikën e Maqedonisë së Veriut që lidhen me kryerjen e punëve të kontabilitetit, sipas Ligjit, mbahet me prani fizike në ambiente që plotësojnë kushtet hapësinore dhe teknike me një qasje didaktike të përshtatshme për mbajtjen e orëve mësimore të përshtatura sipas profilit dhe madhësisë së audiencës ose orëve mësimore online bazuar në një platformë profesionale që e mundëson të njëjtën, me regjistrim të saktë për pjesëmarrje në trajnim.

Në këtë drejtim, jepet autorizim ligjor për Bordin Drejtues të Institutit për të përcaktuar çështjet në lidhje me këto kushte hapësinore dhe teknike, si dhe mënyrën e kryerjes së përsosjes së vazhdueshëm profesional.

Njëkohësisht, janë përcaktuar autorizime për këtë organ, me pëlqimin paraprak të Komisionit për Arsim, Trajnim dhe Publikime në Institut, për të përcaktuar Rregulloren dhe programin vjetor për përsosje të vazhdueshme profesionale, mënyrën e kryerjes së trajnimit, mënyrën e vlerësimit, njohjes dhe vërtetimit të përsosjes së vazhdueshme profesionale, arsyet e justifikuara për mungesë në përsosjen e vazhdueshëm profesional, format e tjera të përsosjes së vazhdueshme profesionale, mbajtjen e evidencës së përsosjes së vazhdueshme profesionale dhe çështje të tjera që lidhen me organizimin dhe zbatimin e përsosjes së vazhdueshme profesionale.

Dhe së fundmi, parashikohet obligim ligjor, Rregulloreja dhe programi vjetor për përsosjen e vazhdueshëm profesional të harmonizohen me Standardin e Arsimit, të paktën një herë në vit.

Një nga çështjet themelore që ngrihen nga iniciativa është nëse përcaktimi i një detyrimi ligjor për përsosje profesionale të kontabilistëve dhe kontabilistëve të autorizuar është shkelje e vlerës themelore të rendit kushtetues – sundimit të ligjit.

Sipas Gjykatës, përcaktimi i detyrimit me ligj ose me ndonjë rregullore tjetër nuk mund të nënkuptojë në përgjithësi shkelje të sundimit të së drejtës. Domethënë, është një nga mënyrat me të cilat rregullohen marrëdhëniet shoqërore, ku përmes rregullave përgjithësisht detyruese në formën e normave ligjore, mund të parashikohen të drejta, detyrime ose detyra, por edhe përgjegjësi dhe sanksione për subjektet, nëse ato shkelin normat.

Është e paimagjinueshme të kesh një rend juridik ku nuk është e mundur të përcaktohen obligime dhe detyrime për subjektet juridike për mosrespektimin e të cilave do të sanksionohen dhe ku reduktohet vetëm në norma që deklarojnë, përcaktojnë, autorizojnë dhe parashikojnë të drejta. Në fund të fundit, marrja e statusit ligjor të një kontabilisti dhe kontabilistit të autorizuar nënkupton që këta subjekte janë mbajtës të të drejtave, por edhe të obligimeve dhe detyrave.

Për sundimin e së drejtës në këtë pjesë, e vetmja gjë relevante është nëse ekziston një autorizim për të miratuar një normë. Në rastin konkret, dispozitat e kontestuara të ligjit të miratuar nga Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut, bazuar në autorizimin e tij kushtetues për të miratuar rregulla të tilla shoqërore, dhe për këtë arsye, nga perspektiva e këtyre pretendimeve në iniciativë, çështja e kushtetutshmërisë së dispozitave të kontestuara nuk mund të ngrihet me bazë.

Sigurisht, nëse vetë parashkrimi i një detyrimi ligjor nuk mund të problematizohet me kushtetutë, kjo nuk do të thotë se mënyra se si është bërë nuk mund të problematizohet, ose më saktë, mënyra se si rregullohet nga perspektiva e parimeve të tjera të sundimit të së drejtës ose dispozitave të tjera kushtetuese.

Megjithatë, vlerësimi i Gjykatës është se dispozitat e kontestuara janë të qarta dhe të sakta dhe zbatohen në mënyrë të barabartë për të gjithë kontabilistët, pra kontabilistët e autorizuar, ku përmes vlerësimit të ligjvënësit, një numër orësh trajnimi përcaktohen në mënyrë të përshtatshme për secilën nga dy kategoritë dhe për një periudhë të përcaktuar saktësisht, fillimi i së cilës përcaktohet saktësisht, me anë të së cilës ato janë pjesë e një ligji që është miratuar dhe publikuar në një mënyrë të përcaktuar me Kushtetutë, me anë të së cilës ata për të cilët zbatohet vihen në dispozicion për mbikëqyrje kushtet në të cilat mund të ushtrojnë profesionin e tyre.

Përveç kësaj, me dispozita të tjera të Ligjit, dhe në drejtim të sqarimit të mëtejshëm të dispozitave të kontestuara, parashikohet mundësia e rregullimit të akteve nënligjore për përmbushjen e kësaj detyre, përcaktohen kushtet për subjektet që mund të organizojnë trajnimin dhe çështje të tjera me rëndësi për përmbushjen e detyrës ligjore.

Për këto arsye, çështja e kushtetutshmërisë së dispozitave të kontestuara nuk mund të ngrihet në lidhje me aspekte të tjera të vlerës themelore – sundimit të së drejtës.

Për më tepër, në iniciativë përfshihen pretendime me të cilat kontestohet nevoja për përsosje të vazhdueshme profesionale, pastaj kriterin për përcaktimin e numrit të orëve për trajnim, mundësinë që trajnimi të kryhet nga kompani private konsulence në vend të institucioneve arsimore dhe se si zbatohen në praktikë të njëjtat dispozita.

Këto pretendime kanë të bëjnë me përshtatshmërinë e përcaktimit ligjor dhe zbatimin e dispozitave në praktikë, të cilat nuk mund të jenë bazë për problematizimin e tyre kushtetues dhe janë çështje për të cilat Gjykata nuk ka juridiksion të vendosë.

Ligjvënësi padyshim ka të drejtë të përcaktojë një politikë të caktuar, në rastin e fushës së kryerjes së punëve të kontabilitetit, për të përcaktuar kushtet dhe qëllimet e kësaj veprimtarie dhe kushtet për kryerjen e profesionit për kontabilitet, pra kontabilistit të autorizuar.

Në këtë kuptim, vlerësimi i tij është të parashikojë detyrim për përsosje profesional dhe ekziston liri në vlerësimin e përcaktimit të mënyrës se si do të kryhet dhe veçanërisht në pjesën e numrit të orëve që duhet të kalohen në trajnim.
E njëjta gjë vlen edhe për subjektet që duhet të kryejnë trajnime për përsosje profesionale, për të cilat Ligji përcakton kushtet sipas të cilave ato mund të veprojnë dhe mënyrën se si mund të kryhet trajnimi prej tyre, gjë që përsëri i lihet vlerësimit të ligjvënësit.

Duke vepruar kështu, duhet theksuar se kushtet sipas të cilave këto subjekte mund të kryejnë trajnime nuk i nënshtrohen aspak rregullimit nga dispozitat e kontestuara, por ato rregullojnë një çështje krejtësisht të ndryshme – detyrimin për përsosje të vazhdueshme profesionale, në një mënyrë të përshkruar në detaje më sipër.
Lidhur me faktin nëse dispozitat e kontestuara kufizojnë lirinë e tregut dhe sipërmarrjes, sipas analizës, Gjykata konsideron se është e nevojshme së pari të theksohet dhe të dallohet se puna e kontabilitetit si veprimtari kryhet nga subjektet juridike të përcaktuara me Ligj, nga tregtari individ – kontabilist dhe nga tregtari individ – kontabilist i autorizuar si persona fizikë dhe shoqëri për kryerjen e punëve të kontabilitetit si person juridik.

Nga ana tjetër, kontabilistët dhe kontabilistët e autorizuar janë persona fizikë që i kryejnë këto detyra si profesion dhe janë të punësuar në subjektet e përmendura më parë.

Së dyti, është e nevojshme të përcaktohet lënda e dispozitave të kontestuara dhe për cilat subjekte ato i referohen. Gjegjësisht, ato përcaktojnë një detyrim në kuadër të kryerjes së një profesioni, respektivisht nuk rregullojnë çështje që lidhen me kushtet për kryerjen e veprimtarisë nga tregtarët individë – kontabilistët, tregtarët individë – kontabilistë të autorizuar dhe shoqëritë për kryerjen e punëve të kontabilitetit, të cilat janë një lloj i veçantë dhe subjekte juridike të pavarura.

Rrjedhimisht, dispozitat e kontestuara nuk i referohen pretendimeve për tregun dhe sipërmarrjen dhe mospërputhja e tyre me nenin 55 paragrafi 1 të Kushtetutës nuk mund të shqyrtohet.

Për shkak të të gjitha sa më sipër, Gjykata vlerësoi se çështja e përputhshmërisë së nenit 30 paragrafët 1 dhe 2 të Ligjit për kryerjen e punëve të kontabilitetit (*) me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3 dhe nenin 55 paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk mund të ngrihet me bazë.

Duke marrë parasysh se Gjykata vendosi që të mos inicojë procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitave të kontestuara, kushtet për miratimin e aktvendimit, në përputhje me nenin 37 paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës, nuk janë përmbushur.

V

Bazuar në sa më sipër, Gjykata me shumicë votash, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski