Уставен суд
на Република Северна Македонија
У.бр.14/2025
Скопје, 18.06.2025 година
Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 38 алинеја 1 и член 73 алинеја 3 од Aктот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 18 јуни 2025 година, донесе
Р Е Ш Е Н И Е
СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста на член 104 од Законот за работните односи („Службен весник на Република Македонија” број 62/2005, 106/2008, 161/2008, 114/2009, 130/2009, 50/2010, 52/2010, 124/2010, 47/2011, 11/2012, 39/2012, 13/2013, 25/2013, 170/2013, 187/2013, 113/2014, 20/2015, 33/2015, 72/2015, 129/2015, 27/2016 и 120/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија” број 110/2019, 267/2020, 151/21, 288/2021, 111/2023, 93/2024,39,2025 и 74/2025)
Образложение
I
Санде Пејоски од Охрид, до Уставниот суд поднесе иницијатива за оценување на уставноста на примената на член 104 од Законот за работните односи бидејќи во практиката создава правна несигурност во однос на адвокатската професија, ја доведува во прашање правната легитимност на застапувањата на пензионираните адвокати кои стекнуваат имотна корист без основ и е спротивен на членовите 8 и 9 од Уставот на Република Северна Македонија
Понатаму, подносителот на иницијативата наведува дека според член 104 од Законот за работните односи, работниот однос престанува по сила на закон кога работникот исполнува услови за пензија. Сепак, во судската пракса, адвокати кои веќе исполнуваат услови за пензија продолжуваат да застапуваат, иако нивната адвокатска легитимација со посебни овластувања мора да мирува. Исто така, судовите им признаваат адвокатски трошоци, иако тие немаат право на процесна легитимација. Адвокатската комора потврдува дека тие имаат лиценца, но не разјаснува дека нивната адвокатска легитимација со посебни овластувања треба да биде во мирување што предизвикува правна несигурност и нееднаквост, бидејќи дел од адвокатите запираат со работа, а други продолжуваат без јасен правен основ.
Дополнително, истиот подносител на 30.05.2025 година до Уставниот суд поднесе и втора иницијатива за оценување на уставноста на дејствија и правни последици кои произлегуваат од нееднаквата примена на член 104 од Законот за работни односи, како и на постапување на јавни органи што резултирало со директно загрозување на неговото право на живот и правна сигурност, како спротивно на членовите 8, 9, 11, 30, 34, 50 и 54 од Уставот на Република Северна Македонија, како и на член 2 од ЕКЧП.
Понатаму, подносителот на иницијативата бара да се оцени дали постои правна неусогласеност и уставна повреда поради нееднаква примена на член 104 од ЗРО за адвокатите, да се утврди уставна одговорност на органите кои според него го прикриваат незаконитото дејствување, да се заштити неговото уставно право на живот, правна сигурност и правна заштита и да се наложи општа правна стандардизација за адвокатите во согласност со останатите професии каде дејствувањето по пензионирање е регулирано или забрането.
Врз основа на сето погоре наведено, подносителот на иницијатавата бара Уставниот суд по своја проценка да донесе одлука за поништување, доколку утврди дека постои сериозна повреда на правната сигурност, со што ќе се отвори можност за поништување на сите донесени одлуки бидејќи пензионираните адвокати немаат право да застапуваат.
II
На седницата Судот утврди дека со член 104 од Законот за работните односи се предвидува дека, договорот за вработување работодавачот го прекинува кога работникот ќе наполни 64 години возраст и 15 години пензиски стаж, доколку со друг закон поинаку не е уредено.
III
Во член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот, владеењето на правото е определено како една од темелните вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.
Според член 110 алинеја 1 од Уставот на Република Северна Македонија, Уставниот суд на Република Северна Македонија, одлучува за согласноста на законите со Уставот.
Во член 51 од Уставот, е предвидено дека во Република Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и законот. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.
Согласно со член 38 алинеја 1 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако не е надлежен да одлучува за барањето.
По однос на наводите содржани во иницијативата, Судот оцени дека претставуваат прашања поврзани со фактичката примена на закон, односно се бара Судот да ја оценува работата на надлежните органи од аспект на примената на материјалното право. Согласно со уставно утврдените надлежности во членот 110 од Уставот, во надлежност на Уставниот суд е да оценува односно да одлучува за согласноста на уредената законска норма vis a vis одредбите на Уставот, а не како содржината на нормата ја применуваат органите кога постапуваат во конкретните случаи, поточно фактичката примена на одредбата.
Дополнително, содржината на оспорениот член 104 од Законот за работните односи била веќе предмет на уставно-судска анализа, односно Уставниот суд со Решението бр.19/2022, од 13 јули 2022 година, оценувајќи ја уставноста на член 1 од Законот за изменување и дополнување на Законот за работните односи („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 151/2021), не повел постапка за оценување на уставноста на член 1 од Законот за изменување и дополнување на Законот за работните односи („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 151/2021), а наводите од новоподнесената иницијатива, Судот оцени дека не се основани, односно во неа не се содржани наводи кои би можеле да влијаат на веќе изнесениот став на Судот за поинакво одлучување.
Согласно со горенаведеното, Судот оцени дека се исполнети условите од член 38 алинеја 1 од Актот на Уставниот суд за отфрлање на иницијативата од причина што наводите на подносителот на иницијативата се сведуваат на барање за постапување на Уставниот суд, за прашање кое не спаѓа во уставно утврдените надлежности во член 110 од Уставот.
IV
Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.
ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски
* * *
Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.14/2025
Shkup, 18.06.2025
Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 38 alineja 1 dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 18 qershor 2025, miratoi
A K T V E N D I M
U HODH POSHTË iniciativa për inicimin e procedurën për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 104 të Ligjit për marrëdhëniet e punës (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 62/2005, 106/2008, 161/2008, 114/2009, 130/2009, 50/2010, 52/2010, 124/2010, 47/2011, 11/2012, 39/2012, 13/2013, 25/2013, 170/2013, 187/2013, 113/2014, 20/2015, 33/2015, 72/2015, 129/2015, 27/2016 dhe 120/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” numër 110/2019, 267/2020, 151/21, 288/2021, 111/2023, 93/2024,39,2025 dhe 74/2025)
Arsyetim
I
Sande Pejoski nga Ohri, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese për të vlerësuar kushtetutshmërinë e zbatimit të nenit 104 të Ligjit për marrëdhëniet e punës, sepse në praktikë krijon pasiguri juridike në lidhje me profesionin e avokatit, vë në pikëpyetje legjitimitetin juridik të përfaqësimit të avokatëve të pensionuar që fitojnë përfitime pronësie pa bazë dhe është në kundërshtim me nenet 8 dhe 9 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Për më tepër, parashtruesi i iniciativës thekson se sipas nenit 104 të Ligjit për marrëdhëniet e punës, marrëdhënia e punës përfundon me fuqi të ligjit kur punonjësi plotëson kushtet për pension. Megjithatë, në praktikën gjyqësore, avokatët që tashmë plotësojnë kushtet për pension vazhdojnë të përfaqësojnë, megjithëse legjitimiteti i tyre i avokat me autorizime të veçanta duhet të pezullohet. Gjithashtu, gjykatat ua pranojnë shpenzimet e avokatit, megjithëse nuk kanë të drejtë për legjitimitet procedural. Oda e Avokatëve konfirmon se ata kanë licencë, por nuk sqaron se licenca e tyre e avokatit me kompetenca të veçanta duhet të pezullohet, gjë që shkakton pasiguri juridike dhe pabarazi, pasi disa avokatë pushojnë së punuari, ndërsa të tjerë vazhdojnë pa një bazë të qartë ligjore.
Për më tepër, i njëjti propozues, më 30.05.2025, parashtroi iniciativë të dytë në Gjykatën Kushtetuese për të vlerësuar kushtetutshmërinë e veprimeve dhe pasojave ligjore që rrjedhin nga zbatimi i pabarabartë i nenit 104 të Ligjit për marrëdhëniet e punës, si dhe veprimet e organeve publike që rezultuan në një kërcënim të drejtpërdrejtë të së drejtës së tij për jetë dhe sigurisë juridike, në kundërshtim me nenet 8, 9, 11, 30, 34, 50 dhe 54 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, si dhe nenin 2 të KEDNJ-së.
Për më tepër, parashtruesi kërkon vlerësim nëse ekziston një mospërputhje ligjore dhe shkelje kushtetuese për shkak të zbatimit të pabarabartë të nenit 104 të LMP-së ndaj avokatëve, për të përcaktuar përgjegjësinë kushtetuese të organeve që, sipas tij, fshehin aktivitetin e paligjshëm, për të mbrojtur të drejtën e tij kushtetuese për jetë, siguri juridike dhe mbrojtje ligjore, dhe për të vendosur standardizim të përgjithshëm ligjor për avokatët në përputhje me prefikset tjera ku aktiviteti pas daljes në pension është i rregulluar ose i ndaluar.
Bazuar në të gjitha sa më sipër, parashtruesi i iniciativës kërkon që Gjykata Kushtetuese, sipas vlerësimit të saj, të miratojë vendim për anulim, nëse përcakton se ka një shkelje të rëndë të sigurisë juridike, gjë që do të hapë mundësinë e anulimit të të gjitha vendimeve të miratuara për shkak se avokatët në pension nuk kanë të drejtë të përfaqësojnë.
II
Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni 104 i Ligjit për marrëdhëniet e punës përcakton që punëdhënësi e ndërpret kontratën e punës kur punonjësi mbush moshën 64 vjeç dhe 15 vjet stazh pensioni, përveç nëse përcaktohet ndryshe me ligj tjetër.
III
Në nenin 8 paragrafi 1 alineja 3 të Kushtetutës, sundimi i së drejtës përcaktohet si një nga vlerat themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Sipas nenit 110 alineja 1 e Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën.
Neni 51 i Kushtetutës përcakton se në Republikën e Maqedonisë, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat tjera me Kushtetutën dhe ligjin. Secili është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.
Në përputhje me nenin 38 alineja 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta refuzojë iniciativën nëse nuk është kompetente të vendosë për kërkesën.
Lidhur me pretendimet e përmbajtura në iniciativë, Gjykata vlerësoi se ato paraqesin çështje që lidhen me zbatimin real të ligjit, respektivisht Gjykata është e detyruar të vlerësojë punën e organeve kompetente nga aspekti i zbatimit të së drejtës materiale. Në përputhje me kompetencat e përcaktuara kushtetuese në nenin 110 të Kushtetutës, është në kompetencën e Gjykatës Kushtetuese të vlerësojë, pra të vendosë për përputhshmërinë e normës ligjore të rregulluar me dispozitat e Kushtetutës dhe jo për mënyrën se si zbatohet përmbajtja e normës nga organet kur veprojnë në raste specifike, ose më saktë zbatimin aktual të dispozitës.
Për më tepër, përmbajtja e nenit 104 të kontestuar të Ligjit për marrëdhëniet e punës ka qenë tashmë objekt i një analize kushtetuese-gjyqësore, përkatësisht Gjykata Kushtetuese, me Aktvendimin nr. 19/2022, të 13 korrikut 2022, duke vlerësuar kushtetutshmërinë e nenit 1 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet e punës (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 151/2021), nuk ka inicuar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 1 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrëdhëniet e punës (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 151/2021), dhe pretendimet nga iniciativa e parashtruar rishtazi, Gjykata i vlerësoi si të pabazuara, përkatësisht nuk përmban pretendime që mund të ndikojnë në qëndrimin tashmë të shprehur të Gjykatës për një vendim tjetër.
Në përputhje me sa më sipër, Gjykata vlerësoi se kushtet e nenit 38, paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese për hedhjen poshtë të iniciativës janë përmbushur me arsyetimin se pretendimet e parashtruesit të iniciativës reduktohen në një kërkesë për veprim nga Gjykata Kushtetuese, për një çështje që nuk bie brenda kompetencave të përcaktuara me kushtetutë në nenin 110 të Kushtetutës.
IV
Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.
KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski