У.бр.261/2024

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.261/2024
Скопје, 18.06.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 18 јуни 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на член 3 во делот „крајот на месецот во“ од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица во Република Македонија („Службен весник на Република Македонија“ бр. 36/1990, 11/1991, 38/1991, 23/1997, 37/2005, 84/2005, 121/2007, 161/ 2008, 92/2009, 42/2010, 97/2010, 162/2010, 11/2012, 145/2012, 170/2013, 139/2014, 45/2018 и 233/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 51/2023, 65/2023, 51/2024 и 272/2024).

Образложение

I

Игорчо Точев од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на член 3 во делот „крајот на месецот во“ од Законот означен во диспозитивот на ова решение.

Подносителот на иницијативата го цитира оспорениот член од Законот и смета дека истиот е спротивен на член 32 ставови 3 и 5 и член 58 став 1 од Уставот и воедно ги цитира уставните одредби.

Според наводите во иницијативата, оспорениот дел од членот 3 од Законот може да се доведе под сомнение со горенаведените уставни одредби, при што, подносителот смета дека доколку сопственоста на трудот е основа за управување и учество во одлучувањето, во тој случај, доколку мандатот на функционерот или раководниот работник што ја извршува функцијата којашто му започнала во кој било ден од месецот и според тоа, завршува на тој ден во месецот со истекот на мандатот, во тој случај основано се поставува прашањето за оправданоста за исплата на платата „до крајот на месецот во“ бидејќи во останатиот дел од месецот не доаѓа до размена на сопственоста на трудот како што тоа било за времетраењето на мандатот односно периодот за кој бил именуван функционерот или раководниот работник.

Во иницијативата се наведува дека оспорениот дел на членот 3 од Законот е во спротивност со член 32 став 2 од Уставот бидејќи доколку секој вработен има право на соодветна заработувачка во тој случај, повторно се поставува прашањето за основаноста односно оправданоста на „соодветната заработувачка“ доколку мандатот на именуваниот функционер или раководен работник му завршува пред истекот на календарскиот месец. Тој смета, дека согласно прописите од работното законодавство, платата или надоместокот од плата која секој вработен ја прима, ја прима врз основа на размена на трудот којшто го вложува во работниот процес при извршување на своите работи и работни задачи и тоа право на плата и надоместок на плата, му припаѓа до моментот кога односот работник – работодавач престанува.

Понатаму, подносителот го цитира член 8 став 1 од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица во Република Македонија и наведува дека доколку должностите коишто ги извршувал функционерот или раководниот работник престануваат во кој било друг ден од месецот во кој бил именуван односно му престанал мандатот, а не со истекот на календарскиот месец, во тој случај, доколку не се извршуваат должностите за тој период, се поставува прашањето за оправданоста за исплата на плата односно надоместок на плата од датумот на престанок на функцијата односно од датумот на истекот на мандатот за кој бил именуван до истекот на календарскиот месец.

Поради горенаведените причини, подносителот предлага Уставниот суд да поведе постапка за оценување на уставноста на оспорениот дел од членот 3 од Законот и истиот да го укине како спротивен на Уставот.

II

На седницата Судот утврди дека со оспорениот член 3 од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица во Република Македонија („Службен весник на Република Македонија“ бр. 36/1990, 11/1991, 38/1991, 23/1997, 37/2005, 84/2005, 121/2007, 161/ 2008, 92/2009, 42/2010, 97/2010, 162/2010, 11/2012, 145/2012, 170/2013, 139/ 2014, 45/2018 и 233/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 51/2023, 65/2023, 51/2024 и 272/2024), се предвидува дека правата утврдени со овој закон им припаѓаат на функционерите и на раководните работници од денот на изборот, именувањето, односно назначувањето до крајот на месецот во кој им престанала функцијата, ако со овој закон не е поинаку определено.

III

Основните слободи и права на човекот и граѓанинот признати во меѓународното право и утврдени со Уставот и владеењето на правото уредени во член 8 став 1 алинеи 1 и 3 од Уставот, се темелни вредност на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Согласно со член 9 од Уставот, граѓаните на Република Северна Македонија се еднакви во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување, имотната и општествената положба. Граѓаните пред Уставот и законите се еднакви.

Секој вработен има право на соодветна заработувачка согласно со член 32 став 3 од Уставот. Остварувањето на правата на вработените и нивната положба се уредуваат со закон и со колективни договори, согласно со ставот 5 на овој член од Уставот.

Сопственоста и трудот се основа за управување и учество во одлучувањето, согласно со член 58 став 1 од Уставот. Учеството во управувањето и одлучувањето во јавните установи и служби се уредува со закон и врз принципите на стручност и компетентност, според член 58 став 2 од Уставот.

Собранието на Република Северна Македонија, согласно со член 68 став 1 алинеја 2 од Уставот, меѓу другото, донесува закони и дава автентично толкување на законите. Според алинеја 16 од овој член, Собранието врши избори, именувања и разрешувања и на други носители на јавни и други функции утврдени со Уставот и со закон. Воедно, Собранието според Уставот, меѓу другото, е надлежно да избира Влада на Република Северна Македонија (алинеја 13), да избира судии на Уставниот суд (алинеја 14), да избира народен правобранител (член 77 и Амандман XI).

Исто така, со Уставот се дадени и овластувања нa други органи на Рeпубликата да избираат и разрешуваат одредени носители на јавни функции коишто имаат посебен статус и посебни права и обврски, како на пример: претседателот на Република Северна Македонија, кој според член 84 алинеја 8 од Уставот, именува и разрешува и други носители на државни и јавни функции утврдени со Уставот и со закон; Владата на Република Северна Македонија, којашто според член 91 алинеја 13 од Уставот, врши именувања и разрешувања на носители на јавни и други функции утврдени со Уставот и со закон; Судскиот совет согласно Амандманот XXIX на Уставот ги избира и разрешува судиите, судиите поротници и претседателите на судовите.

Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на законите со Уставот согласно со член 110 алинеја 1 од Уставот.

Согласно со член 1 од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица („Службен весник на Република Македонија“ бр.36/1990, 11/1991, 38/1991, 23/1997, 37/2005, 84/2005, 121/2007, 161/2008, 92/2009, 42/2010, 97/2010, 162/2010, 11/2012, 145/2012, 170/ 2013, 139/2014, 45/2018 и 233/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.51/2023, 65/2023, 51/2024 и 272/2024), право на плата во месечен износ за вршење на функцијата имаат претседателот на Република Северна Македонија, функционерите избрани од редот на пратениците, функционерите и лицата кои ги избира или кои ги именува Собранието, функционерите кои ги именува претседателот на Република Северна Македонија и кои ги именува Владата на Република Северна Македонија.

Во член 2 од овој закон е уредено дека платата на претседателот на Републиката, на функционерите избрани од редот на пратениците, на функционерите кои ги избира или кои ги именува Собранието и на раководните работници кои ги назначува надлежното тело на Собранието ги утврдува Собранието или телото што ќе го овласти (став 1). Платата на функционерите и на раководните работници кои ги именува, односно кои ги назначува претседателот на Република Северна Македонија или телото што тој ќе го овласти ги утврдува претседателот на Република Северна Македонија или телото што тој ќе го овласти (став 2). Владата ги утврдува платите на функционерите и на раководните работници кои ги именува или назначува (став 3).

Согласно со оспорениот член 3, правата утврдени со овој закон им припаѓаат на функционерите и на раководните работници од денот на изборот, именувањето, односно назначувањето до крајот на месецот во кој им престанала функцијата, ако со овој закон не е поинаку определено.

Во член 8 од овој закон е утврдено дека средствата за платите на функционерите се обезбедуваат зависно од општественото значење и вредноста на работите и задачите што ги вршат и од сложеноста, обемот и вкупниот придонес што функционерот со својот труд го дава во остварувањето на правата и должностите на органот во кој ја врши функцијата.

Со Законот за работните односи („Службен весник на Република Македонија“ бр. 62/2005, 106/2008, 161/2008, 114/2009, 130/2009, 50/ 2010, 52/2010, 124/2010, 47/2011, 11/2012, 39/2012, 13/2013, 25/2013, 170/2013, 187/2013, 113/2014, 20/2015, 33/2015, 72/2015, 129/2015, 27/2016, 120/2018, 110/2019 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.267/2020, 151/2021, 288/2021 и 111/2023), согласно член 1, се уредуваат работните односи меѓу работниците и работодавачите кои се воспоставуваат со склучување договор за вработување. Работниот однос се уредува со овој и со друг закон, колективен договор и договорот за вработување.

Според член 5 точка 1. „Работниот однос“ е договорен однос меѓу работникот и работодавачот во кој работникот доброволно се вклучува во организираниот процес на работа кај работодавачот, за плата и други примања, лично непрекинато ја извршува работата според упатствата и под надзор на работодавачот. Според точката 2 на овој член „Работник“ е секое физичко лице кое е во работен однос врз основа на склучен договор за вработување.

Од погоре наведените уставни одредби, произлегува дека за вршење на определени општествени функции од значење за целото општество и за секој граѓанин, Собранието на Република Северна Македонија, како и други со Устав овластени органи и институции, избираат, именуваат и разрешуваат определени носители на јавни функции и раководни лица.

Имајќи ја предвид изнесената уставна поставеност на Собранието на Република Северна Македонија, како законодавен орган надележен да донесува закони, има уставно овластување да ги уредува општествените односи, односно да ги определува правата и обврските на граѓаните, а во тие рамки да ги утврдува и правата на носителите на јавните функции во Република Северна Македонија, вклучително и нивната плата.

Согласно со член 32 став 3 од Уставот, секој вработен има право на соодветна заработувачка (плата) и тоа соодветна како право што произлегува од неговиот статус на вработен, а остварувањето на тоа право, како и на другите права по тој основ, се уредуваат со закон и со колективни договори. Според тоа, правото на соодветна заработувачка е уставно право на секој вработен и обврска на државата преку законското уредување да обезбеди правна основа за нивното остварување.

Трудот е основа на управување и учество во одлучувањето, од што произлегува дека зависно од трудот и придонесот во општеството и зависно од стручноста и компетентноста, се врши и соодветно вреднување на трудот на секој вработен, според член 58 од Уставот.

Со оглед на тоа што трудот на избраните и именуваните лица е фокусиран на управување и донесување одлуки коишто имаат далекусежни последици за целото општество и за сите граѓани, истиот има посебно значење, поради што, тоа прашање е соодветно уредено со посебен закон – Законот за плата и надоместоци на избрани и именувани лица, којшто содржи посебни правила во врска со правото на плата на избраните и именуваните лица што произлегуваат од нивниот посебен статус.

Од посебниот статус на избраните и именуваните лица, произлегуваат и посебни права и обврски, поради што оваа категорија вработени лица не може да се изедначи во сите свои права и обврски со другите вработени. Поради тоа законодавецот, односно Собранието на Република Северна Македонија, правата и обврските на носителите на јавни и други функции, вклучително и нивната плата и надоместоци, го уредил со донесување на Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица, како lex specialis. Во овој закон, на посебен начин е утврдено правото на плата и други надоместоци на лицата што ги избира, именува и разрешува Собранието и другите со Устав овластени институции и органи, за разлика од уредувањето на ова прашање за платите на другите вработени коишто се уредени со Законот за работните односи и со колективни договори.

Од анализата на наведените одредби од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица, Судот смета дека правото на соодветна плата, како право што произлегува од нивниот општествен статус, создава обврска за државата преку законското уредување да обезбеди правен основ за негово остварување, при што средствата за платите на овие лица се обезбедуваат зависно од нивното општествено значење и вредноста на нивните работи и задачи што ги вршат, како и од нивниот вкупен општествен придонес.

Во прашање е специфично право предвидено за лица носители и вршители на значајни и неопходни општествени функции, чиј мандат е ограничен и често неизвесен по однос на времетраењето, па Собранието врз основа на уставното овластување од член 68 став 1 алинеја 2 од Уставот се определило да ја обезбеди материјалната положба на овие лица за лимитиран временски период сè додека истите не најдат ново вработување или пак не стекнат услови за старосна пензија. На овој начин се охрабруваат граѓаните да прифатат да вршат значајни државнички и општествени функции, а воедно се уредува статусот и дигнитетот во извршувањето на конкретната функција. Треба да се има предвид и тоа што Собранието има уставно овластување да го уреди прашањето по однос на платите и другите надоместоци на избраните и именуваните лица, како за време на траењето, така и по престанокот на вршењето на функцијата.

Воедно, не може да се стави знак на еднаквост меѓу граѓаните односно вработените во правните лица во Републиката за кои важи Законот за работните односи и избраните и именуваните лица, поради околноста што тие не се наоѓаат во еднаква правна положба, имаат различни права и одговорности, од каде и примаат плата според различни начини на пресметка и на нив не може да се примени ист закон.

Еднаквоста, подразбира еднакви права за граѓаните кои се наоѓаат во иста положба, што овде не е случај.

Понатаму, во Законот за работните односи, иако експлицитно не е наведено дека овој закон не се однесува на избраните и именуваните лица кога станува збор за нивното право на плата и други надоместоци, ограничувањата за примената на овој закон за избраните и именуваните лица произлегува и од одредбата на членот 1 од Законот за работните односи бидејќи именуваните и избраните лица не склучуваат договор за вработување, туку нивниот правен статус е уреден со Уставот и со посебни закони (Законот за Владата, Законот за судовите, Законот за локалната самоуправа, Законот за административни службеници, Законот за правата на претседателот на Република Македонија и неговото семејство по престанување на функцијата и др.).

Согласно горенаведеното, Судот оцени дека мислењето на подносителот на иницијативата дека согласно прописите од работното законодавство, платата или надоместокот од плата која секој вработен ја прима, ја прима на основа на размена на трудот којшто го вложува во работниот процес при извршување на своите работи и работни задачи и тоа право на плата и надоместок на плата, му припаѓа до моментот кога односот работник – работодавач престанува, не може да се прифати за избраните и именуваните лица бидејќи тие имаат посебен статус и посебни права и одговорности. Според тоа постои посебен начин на определување и на нивните плати и надоместоци.

Oвој механизам им обезбедува на функционерите правна и социјална сигурност при престанокот на функцијата, со што би се спречила финансиска несигурност и би се зачувал интегритетот на функцијата. Платата или надоместокот на плата на функционерите не е само надомест за труд, туку надомест и за одговорност и статус. Генералното отстапување што го дозволува Законот не е произволно, туку целосно оправдано од потребата да се заштити интегритетот на функцијата. Во оваа смисла Законот не ја предвидува одредбата за да се плаќа труд кој не постои, туку за да се обезбеди правна сигурност, институционален континуитет и фер третман на функционерите кои носат одговорност и во периодот кога функцијата им престанува.

Имајќи ги предвид изнесените уставни и законски одредби и врз основа на уставно-судската анализа на оспорената одредба, Судот оцени дека делот „крајот на месецот во“ на член 3 од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица во Република Македонија, не може да се доведе под сомнение за несогласност со член 32 став 3 и член 58 став 1 од Уставот.

IV

Врз основа на наведеното, Судот, со мнозинство гласови, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

 

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.261/2024
Shkup, 18.06.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 18 qershor 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 3 në pjesën “fundi i muajit në” të Ligjit për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar në Republikën e Maqedonisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 36/1990, 11/1991, 38/1991, 23/1997, 37/2005, 84/2005, 121/2007, 161/ 2008, 92/2009, 42/2010, 97/2010, 162/2010, 11/2012, 145/2012, 170/2013, 139/2014, 45/2018 dhe 233/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 51/2023, 65/2023, 51/2024 dhe 272/2024).

Arsyetim

I

Igorço Toçev nga Shkupi, në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, parashtroi iniciativë inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 3 në pjesën “fundi i muajit në” të Ligjit të shënuar në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi.

Parashtruesi i iniciativës citon nenin e kontestuar të Ligjit dhe konsideron se është në kundërshtim me nenin 32 paragrafët 3 dhe 5 dhe nenin 58 paragrafi 1 të Kushtetutës dhe gjithashtu citon dispozitat kushtetuese.

Sipas pretendimeve në iniciativë, pjesa e kontestuar e nenit 3 të Ligjit mund të vihet në pikëpyetje nga dispozitat kushtetuese të lartpërmendura, me anë të të cilave parashtruesi konsideron se nëse pronësia e punës është baza për menaxhim dhe pjesëmarrje në vendimmarrje, në atë rast, nëse mandati i funksionarit ose punonjësit udhëheqës i cili kryen funksionin që ai/ajo ka filluar në çdo ditë të muajit dhe, në përputhje me rrethanat, përfundon në atë ditë të muajit me skadimin e mandatit, në atë rast çështja e justifikimit të pagesës së pagës “deri në fund të muajit në” është e justifikuar sepse në pjesën e mbetur të muajit nuk ka shkëmbim të pronësisë së punës siç ishte gjatë kohëzgjatjes së mandatit, pra periudhës për të cilën funksinari ose punonjësi udhëheqës është emëruar.

Në iniciativë theksohet se pjesa e kontestuar e nenit 3 të Ligjit është në kundërshtim me nenin 32, paragrafi 2 të Kushtetutës, sepse nëse çdo punonjës ka të drejtë për të ardhura të mjaftueshme në atë rast, çështja e vlefshmërisë ose justifikimit të “të ardhurave të mjaftueshme” ngrihet përsëri nëse mandati i funksionarit ose punonjësit udhëheqës të emëruar përfundon para fundit të muajit kalendarik. Ai konsideron se, në përputhje me rregullat e legjislacionit të punës, paga ose kompensimi për pagë që merr çdo punonjës merret në bazë të shkëmbimit të punës që ai investon në procesin e punës në kryerjen e punës dhe detyrave të tij të punës, dhe se e drejta për pagë dhe kompensim për pagë i takon atij deri në momentin kur përfundon marrëdhënia punonjës-punëdhënës.

Për më tepër, parashtruesi citon nenin 8, paragrafi 1 të Ligjit për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar në Republikën e Maqedonisë dhe thekson se nëse detyrat e kryera nga personi në funksion ose punonjësi udhëheqës pushojnë në çdo ditë tjetër të muajit në të cilin ai është emëruar ose mandati i tij ka përfunduar dhe jo me skadimin e muajit kalendarik, në atë rast, nëse detyrat nuk kryhen për atë periudhë, lind pyetja se a është e justifikueshme pagesa e pagës ose kompensimit për pagë nga data e ndërprerjes së funksionit ose nga data e skadimit të mandatit për të cilin ai është emëruar deri në skadimin e muajit kalendarik.

Për arsyet e lartpërmendura, parashtruesi propozon që Gjykata Kushtetuese të inicojë procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së pjesës së kontestuar të nenit 3 të Ligjit dhe ta shfuqizojë atë si në kundërshtim me Kushtetutën.

II

Në seancë, Gjykata përcaktoi se me nenin 3 të kontestuar të Ligjit për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar në Republikën e Maqedonisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 36/1990, 11/1991, 38/1991, 23/1997, 37/2005, 84/2005, 121/2007, 161/ 2008, 92/2009, 42/2010, 97/2010, 162/2010, 11/2012, 145/2012, 170/2013, 139/ 2014, 45/2018 dhe 233/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 51/2023, 65/2023, 51/2024 dhe 272/2024), përcaktohet se të drejtat e përcaktuara me këtë ligj u përkasin personave në funksion dhe punonjësve udhëheqës që nga dita e zgjedhjes, emërimit deri në fund të muajit në të cilin funksioni i tyre ka mbaruar, përveç nëse përcaktohet ndryshe me këtë ligj.

III

Liritë dhe të drejtat themelore të njeriut dhe qytetarit të njohura në të drejtën ndërkombëtare dhe të përcaktuara me Kushtetutë dhe sundimin e së drejtës të rregulluara në nenin 8 paragrafi 1 alinetë 1 dhe 3 të Kushtetutës, janë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Në përputhje me nenin 9 të Kushtetutës, qytetarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga gjinia, raca, ngjyra e lëkurës, origjina kombëtare dhe sociale, bindjet politike dhe fetare, statusi pronësor dhe shoqëror. Qytetarët janë të barabartë para Kushtetutës dhe ligjeve.

Çdo punonjës ka të drejtë për të ardhura të përshtatshme në përputhje me nenin 32 paragrafi 3 të Kushtetutës. Ushtrimi i të drejtave të punonjësve dhe pozita e tyre rregullohen me ligj dhe me marrëveshje kolektive, në përputhje me paragrafin 5 të këtij neni të Kushtetutës.

Pronësia dhe puna janë baza për menaxhim dhe pjesëmarrje në vendimmarrje, në përputhje me nenin 58 paragrafi 1 të Kushtetutës. Pjesëmarrja në menaxhimin dhe vendimmarrjen në institucionet dhe shërbimet publike rregullohet me ligj dhe mbi parimet e ekspertizës dhe kompetencës, sipas nenit 58 paragrafi 2 të Kushtetutës.

Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përputhje me nenin 68 paragrafi 1 alineja 2 të Kushtetutës, ndër të tjera, miraton ligje dhe jep interpretim autentik të ligjeve. Sipas alinesë 16 të këtij neni, Kuvendi kryen edhe zgjedhje, emërime dhe shkarkime të bartësve të tjerë të funksioneve publike dhe funksioneve të tjera të përcaktuara me Kushtetutë dhe me ligj. Njëkohësisht, sipas Kushtetutës, Kuvendi është, ndër të tjera, kompetent të zgjedhë Qeverinë e Republikës së Maqedonisë së Veriut (alineja13), të zgjedhë gjykatës të Gjykatës Kushtetuese (alineja 14), të zgjedhë Avokatin e Popullit (neni 77 dhe Amendamenti XI).

Kushtetuta u jep kompetenca edhe organeve të tjera të Republikës për të zgjedhur dhe shkarkuar disa bartës të funksioneve publike që kanë status të veçantë dhe të drejta e detyrime të veçanta, siç janë: Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut, i cili, sipas nenit 84, paragrafi 8 të Kushtetutës, emëron dhe shkarkon bartës të tjerë të funksioneve shtetërore dhe publike të përcaktuara me Kushtetutë dhe me ligj; Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut, e cila, sipas nenit 91, paragrafi 13 të Kushtetutës, emëron dhe shkarkon bartësit e funksioneve publike dhe të funksioneve të tjera të përcaktuara me Kushtetutë dhe me ligj; Këshilli Gjyqësor, në përputhje me Amendamentin XXIX të Kushtetutës, zgjedh dhe shkarkon gjykatësit, gjykatësit porotë dhe kryetarët e gjykatave. Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën në përputhje me nenin 110, paragrafi 1 të Kushtetutës.

Në përputhje me nenin 1 të Ligjit për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 36/1990, 11/1991, 38/1991, 23/1997, 37/2005, 84/2005, 121/2007, 161/2008, 92/2009, 42/2010, 97/2010, 162/2010, 11/2012, 145/2012, 170/ 2013, 139/2014, 45/2018 dhe 233/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 51/2023, 65/2023, 51/2024 dhe 272/2024),  të drejtë për pagë mujore për kryerjen e funksionit kanë Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut, funksionarët e zgjedhur nga radhët e deputetëve, funksionarët dhe personat e zgjedhur ose të emëruar nga Kuvendi, funksionarët e emëruar nga Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe të emëruar nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Në nenin 2 të këtij Ligji përcaktohet se paga e Presidentit të Republikës, zyrtarëve të zgjedhur nga radhët e deputetëve, funksionarëve të zgjedhur ose të emëruar nga Kuvendi dhe personave udhëheqës të emëruar nga organi kompetent i Kuvendit përcaktohet nga Kuvendi ose organi që ai do të autorizojë (paragrafi 1). Paga e funksionarëve dhe personave udhëheqës të emëruar, pra të emëruar nga Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut ose organi që ai do të autorizojë, përcaktohet nga Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut ose organi që ai do të autorizojë (paragrafi 2). Qeveria përcakton pagat e funksionarëve dhe personave udhëheqës që ajo emëron ose cakton (paragrafi 3).

Në përputhje me nenin 3 të kontestuar, të drejtat e përcaktuara me këtë Ligj u takojnë funksionarëve dhe personave udhëheqës nga dita e zgjedhjes, emërimit ose caktimit deri në fund të muajit në të cilin funksioni i tyre ka pushuar, përveç nëse përcaktohet ndryshe me këtë Ligj.

Në nenin 8 të këtij Ligji përcakton se fondet për pagat e funksionarëve do të sigurohen në varësi të rëndësisë dhe vlerës shoqërore të punës dhe detyrave që ata kryejnë dhe të kompleksitetit, fushëveprimit dhe kontributit të përgjithshëm që personi në funksion jep me punën e tij ose të saj në ushtrimin e të drejtave dhe detyrave të organit në të cilin ai ose ajo kryen funksionin e tij ose të saj.

Me Ligjin për marrëdhëniet e punës (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 62/2005, 106/2008, 161/2008, 114/2009, 130/2009, 50/ 2010, 52/2010, 124/2010, 47/2011, 11/2012, 39/2012, 13/2013, 25/2013, 170/2013, 187/2013, 113/2014, 20/2015, 33/2015, 72/2015, 129/2015, 27/2016, 120/2018, 110/2019 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut ” nr. 267/2020, 151/2021, 288/2021 dhe 111/2023), në përputhje me nenin 1, rregullon marrëdhëniet e punës midis punonjësve dhe punëdhënësve që krijohen me lidhjen e një kontrate pune. Marrëdhënia e punës rregullohet me këtë dhe ligje të tjera, marrëveshje kolektive dhe kontratën për punësim.

Sipas nenit 5, pika 1. “Marrëdhënia e punës” është një marrëdhënie kontraktuale midis punëmarrësit dhe punëdhënësit në të cilën punëmarrësi merr pjesë vullnetarisht në procesin e organizuar të punës me punëdhënësin, për pagë dhe të ardhura të tjera, personalisht kryen punën vazhdimisht sipas udhëzimeve dhe nën mbikëqyrjen e punëdhënësit. Sipas pikës 2 të këtij neni, “i punësuar” është çdo person fizik që është në një marrëdhënie pune bazuar në kontratën e lidhur për  punësim.

Nga dispozitat kushtetuese të mësipërme, rrjedh se për kryerjen e funksioneve të caktuara shoqërore me rëndësi për të gjithë shoqërinë dhe për çdo qytetar, Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut, si dhe organet dhe institucionet tjera të autorizuara me Kushtetutë, zgjedhin, emërojnë dhe shkarkojnë bartës të caktuar të funksioneve publike dhe personave udhëheqës.

Duke marrë parasysh strukturën kushtetuese të lartpërmendur të Kuvendit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, si organ legjislativ i autorizuar për miratimin e ligjeve, ka autorizim kushtetues për të rregulluar marrëdhëniet shoqërore, respektivisht për të përcaktuar të drejtat dhe detyrimet e qytetarëve, dhe brenda asaj kornize për të përcaktuar të drejtat e bartësve të funksioneve publike në Republikën e Maqedonisë së Veriut, përfshirë pagën e tyre.

Në përputhje me nenin 32, paragrafi 3 të Kushtetutës, çdo punonjës ka të drejtë për të ardhura (pagë) të mjaftueshme, dhe atë të përshtatshme si një e drejtë që rrjedh nga statusi i tij si punonjës, dhe ushtrimi i kësaj të drejte, si dhe të drejtat e tjera mbi këtë bazë, rregullohen me ligj dhe marrëveshje kolektive. Prandaj, e drejta për të ardhura të mjaftueshme është një e drejtë kushtetuese e çdo punonjësi dhe një obligim i shtetit përmes rregullimit ligjor për të siguruar një bazë ligjore për ushtrimin e tyre.

Puna është baza e menaxhimit dhe pjesëmarrjes në vendimmarrje, nga e cila rrjedh se në varësi të punës dhe kontributit në shoqëri dhe në varësi të ekspertizës dhe kompetencës, puna e secilit punonjës vlerësohet në mënyrë të përshtatshme, sipas nenit 58 të Kushtetutës.

Duke pasur parasysh që puna e personave të zgjedhur dhe të emëruar është e përqendruar në menaxhim dhe vendimmarrje që kanë pasoja të gjera për të gjithë shoqërinë dhe për të gjithë qytetarët, ajo ka një rëndësi të veçantë, prandaj kjo çështje rregullohet në mënyrë të përshtatshme me një ligj të veçantë – Ligjin për pagat dhe kompensimet e personave të zgjedhur dhe të emëruar, i cili përmban rregulla të veçanta në lidhje me të drejtën e pagës së personave të zgjedhur dhe të emëruar që rrjedhin nga statusi i tyre i veçantë.

Statusi i veçantë i personave të zgjedhur dhe të emëruar krijon edhe të drejta dhe detyrime të veçanta, prandaj kjo kategori punonjësish nuk mund të barazohet në të gjitha të drejtat dhe detyrimet e tyre me punonjësit e tjerë. Prandaj, ligjvënësi, përkatësisht Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut, i rregulloi të drejtat dhe detyrimet e bartësve të funksioneve publike dhe të tjera, duke përfshirë pagat dhe kompensimet e tyre, duke miratuar Ligjin për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar, si një lex specialis. Ky ligj përcakton në mënyrë specifike të drejtën për paga dhe kompensime të tjera të personave të zgjedhur, të emëruar dhe të shkarkuar nga Kuvendi dhe institucione dhe organe të tjera të autorizuara me Kushtetutë, për dallim nga rregullimi i kësaj çështjeje për pagat e punonjësve të tjerë, të cilat rregullohen me Ligjin për marrëdhëniet e punës dhe marrëveshjet kolektive.

Nga analiza e dispozitave të mësipërme të Ligjit për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar, Gjykata vlerëson se e drejta për një pagë të përshtatshme, si një e drejtë që rrjedh nga statusi i tyre shoqëror, krijon një detyrim për shtetin përmes rregullimit ligjor që të sigurojë një bazë ligjore për realizimin e saj, me anë të së cilës fondet për pagat e këtyre personave sigurohen varësisht nga rëndësia e tyre shoqërore dhe vlera e punës dhe detyrave që kryejnë, si dhe nga kontributi i tyre i përgjithshëm shoqëror.

Kjo është një e drejtë specifike e parashikuar për personat që mbajnë dhe kryejnë funksione të rëndësishme dhe të nevojshme shoqërore, mandati i të cilëve është i kufizuar dhe shpesh i pasigurt për sa i përket kohëzgjatjes, prandaj Kuvendi, bazuar në autorizimin kushtetues nga neni 68 paragrafi 1 alineja 2 të Kushtetutës, ka vendosur të sigurojë gjendjen materiale të këtyre personave për një periudhë të kufizuar kohore derisa të gjejnë një punësim të ri ose të plotësojnë kushtet për pension pleqërie. Në këtë mënyrë, qytetarët inkurajohen të pranojnë të kryejnë funksione të rëndësishme shtetërore dhe shoqërore dhe në të njëjtën kohë rregullohet statusi dhe dinjiteti në kryerjen e funksionit specifik. Gjithashtu duhet të merret parasysh se Kuvendi ka autorizim kushtetues për të rregulluar çështjen e pagave dhe kompensimeve të tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar, si gjatë kohëzgjatjes ashtu edhe pas përfundimit të kryerjes së funksionit.

Në të njëjtën kohë, nuk mund të vendoset shenjë barazie midis qytetarëve, përkatësisht punonjësve në persona juridikë në Republikë për të cilët zbatohet Ligji për marrëdhëniet e punës, dhe personave të zgjedhur dhe të emëruar, për shkak të rrethanës se nuk janë në një pozitë të barabartë ligjore, kanë të drejta dhe përgjegjësi të ndryshme, nga të cilat marrin paga sipas metodave të ndryshme të llogaritjes dhe i njëjti ligj nuk mund të zbatohet për ta.

Barazia nënkupton të drejta të barabarta për qytetarët që janë në të njëjtën pozitë, gjë që nuk është rasti këtu.

Për më tepër, në Ligjin për marrëdhëniet e punës, megjithëse nuk thuhet shprehimisht se ky ligj nuk zbatohet për personat e zgjedhur dhe të emëruar kur bëhet fjalë për të drejtën e tyre për pagë dhe përfitime të tjera, kufizimet në zbatimin e këtij ligji për personat e zgjedhur dhe të emëruar rrjedhin edhe nga dispozita e nenit 1 të Ligjit për marrëdhëniet e punës, sepse personat e emëruar dhe të zgjedhur nuk lidhin kontratë pune, por statusi i tyre juridik rregullohet me Kushtetutë dhe ligje të veçanta (Ligji për Qeverinë, Ligji për gjykatat, Ligji për vetëqeverisjen lokale, Ligji për nëpunësit administrativë, Ligji për të drejtat e Presidentit të Republikës së Maqedonisë dhe familjes së tij pas Përfundimit të funksionit, etj.).

Në përputhje me sa më sipër, Gjykata vlerësoi se mendimi i parashtruesit të iniciativës se, në përputhje me rregullat e legjislacionit të punës, paga ose kompensimi i pagës që merr secili punonjës, e merr në bazë të shkëmbimit të punës që ai investon në procesin e punës në kryerjen e punës dhe detyrave të tij të punës dhe se e drejta për pagë dhe kompensim të pagës i përket atij deri në momentin kur përfundon marrëdhënia punonjës-punëdhënës, nuk mund të pranohet për personat e zgjedhur dhe të emëruar sepse ata kanë një status të veçantë dhe të drejta e përgjegjësi të veçanta. Prandaj, ekziston një mënyrë e veçantë për përcaktimin e pagave dhe kompensimit të tyre.

Ky mekanizëm u siguron personave në funksion siguri ligjore dhe shoqërore pas përfundimit të detyrës, gjë që do të parandalonte pasigurinë financiare dhe do të ruante integritetin e detyrës. Paga ose kompensimi i pagës së personave në funksion nuk është vetëm kompensim për punën, por edhe kompensim për përgjegjësinë dhe statusin. Devijimi i përgjithshëm i lejuar nga Ligji nuk është arbitrar, por justifikohet plotësisht nga nevoja për të mbrojtur integritetin e detyrës. Në këtë kuptim, Ligji nuk parashikon dispozitën për të paguar për punë që nuk ekziston, por për të siguruar siguri juridike, vazhdimësi institucionale dhe trajtim të drejtë të personave në funksion që mbajnë përgjegjësi edhe në periudhën kur pushon funksioni i tyre.

Duke marrë parasysh dispozitat kushtetuese dhe ligjore të paraqitura dhe bazuar në analizën kushtetuese-gjyqësore të dispozitës së kontestuar, Gjykata konstatoi se pjesa “fundi i muajit në” e nenit 3 të Ligjit për pagat dhe kompensimet tjera të personave të zgjedhur dhe të emëruar në Republikën e Maqedonisë nuk mund të vihet në dyshim për mospërputhje me nenin 32 paragrafi 3 dhe nenin 58 paragrafi 1 të Kushtetutës.

IV

Bazuar në sa më sipër, Gjykata me shumicë votash vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

 

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski