У.бр.236/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.236/2024
Скопје, 28.05.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 28 мај 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на Листата на стоматолошки услуги со минимални (референтни) цени, донесена од Извршниот одбор на Стоматолошката комора на Македонија на 24.04.2024 година.

Образложение

Филип Стојковски од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија поднесе иницијатива за оценување на уставноста на оспорениот акт означен во диспозитивот на Решението.

Подносителот на иницијативата наведува дека оспорениот акт не е во согласност со член 8 став 1 алинеја 3, член 9 став 1, член 39 и член 55 од Уставот на Република Северна Македонија.

Извршниот одбор на Стоматолошката комора на Македонија врз основа на член 27 став 2 точка 22 од Статутот на Стоматолошката комора на Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 46/2023) и одредбите на Правилникот за формирање листа на минимални (референтни) цени на приватните стоматолошки услуги, односно стоматолошките услуги кои пациентите ги плаќаат со лични средства во приватни стоматолошки установи бр.02-463/9 од 12.04.2024 година, ја донел Листата на стоматолошки услуги со минимални (референтни) цени.

Според подносителот, согласно со одредбите на Правилникот за утврдување на критериуми за огласување и рекламирање на стоматолошките здравствени установи бр.02-463/11 од 12.04.2024 година, при рекламирањето на Стоматолошките здравствени установи не е дозволено рекламирање со објавување цени кои се под минималните референтни цени определни од Стоматолошката комора на Македонија за услугите кои се дел од актот определен со Законот.

За истакнување на цените на стоматолошките услуги, како и нивно рекламирање во медиуми, електронски гласила, социјални мрежи и сл. кои се под најниските определени цени пропишани од Комората, Комисијата за стоматолошка етика и деонтологија може да изрече казнена мерка – опомена на член на Комората. Пружање на стоматолошки услуги по цена пониска од минимално определената со оваа листа, претставува потешка повреда во смисла на одредбите од Деловникот за работа на Судот на честа на Комората, како и повреда на одредбите од Кодексот на стоматолошка етика и деонтологија.

За сторената повреда, Судот на честа може да изрече една од следните казнени мерки: опомена, јавна опомена, забрана за учество во работата на органите на Комората, времено и трајно одземање на лиценца и парична казна.

Според подносителот, со носењето на оспорениот акт – Листа на стоматолошки услуги со минимални (референтни) цени од 24.04.2024 година, Извршниот одбор на Стоматолошката комора на Македонија има сторено повреда на член 8 став 1 алинеја 3, член 9 став 1, член 39 и член 55 од Уставот на Република Северна Македонија.

Оттаму, повредата е сторена на начин што Извршниот одбор на Стоматолошката комора на Македонија определил минимални (референтни) цени, а со тоа на стоматолошките здравствени установи, односно на стоматолозите им се забранува пружање/овозможување на стоматолошки услуги по цена пониска од минимално определената, односно истото претставува потешка повреда во смисла на одредбите од Деловникот за работа на Судот на честа на Комората, како и повреда на одредбите од Кодексот на стоматолошката етика и деонтологија, при што, може да им се изрече една од следните казнени мерки: опомена, јавна опомена, забрана за учество во работата на органите на Комората, времено и трајно одземање на лиценца и парична казна.

Согласно со Уставот на Република Северна Македонија, на секој граѓанин му се гарантира правото на здравствена заштита и граѓанинот има право и должност да го чува и унапредува сопственото здравје и здравјето на другите. Оттаму, со носењето на оспорениот акт, стоматолошките здравствени установи, односно стоматолозите се приморани да постапуваат спротивно на уставната норма и наместо да го унапредат здравјето на другите, истите се задолжени да им пружат/овозможат услуга само на оние граѓани, кои што се во можност да ги намират трошоците согласно со наведените минимални (референтни) цени.

Подносителот истакнува дека оспорениот акт не е доволно јасен, бидејќи во истиот недостасува јасно и целосно дефинирање на критериумите, на кој начин ќе се утврдува евентуалната одговорност на стоматолошките здравствени установи, односно на стоматолозите, што претставува клучен момент за утврдување на одговорноста, а чија одговорност предизвикува казнени мерки, меѓу кои е и времено, или пак трајно одземање на лиценцата. Особено што при примената на оспорениот акт, може да се јави потреба стоматолошката здравствена установа, односно стоматологот да го зачува здравјето на друго лице, кое нема да биде во можност да ја подмири обврската, согласно со оспорениот акт.

Следствено на тоа, стоматолошката здравствена установа, односно стоматологот може да се соочи со дилемата, дали да постапи согласно со дадената Хипократова заклетва, со која свечено се обврзува дека својот живот го става во служба на хуманоста и дека најголема грижа ќе му биде здравјето на болниот, како и должноста да го чува и унапредува здравјето на другите, согласно со Уставот, или пак, да постапува согласно оспорениот акт и над хуманоста и грижата за здравјето на болниот. Особено што, врз нив е надвисната санкција (казнена мерка), како што е опомената, јавната опомена, забраната за учество во работата на органите на Комората, временото и трајното одземање на лиценцата и паричната казна.

Понатаму, подносителот наведува дека во воведот на оспорениот акт, извршниот одбор се повикува на член 27 став 2 точка 22 од Статутот на Стоматолошката комора на Македонија, каде што е предвидено дека извршниот одбор ги врши следните работи: по донесен акт на Собрание на Комората, утврдува листа и цени на минимални (референтни) приватни стоматолошки услуги за доктори на стоматологија и критериуми за начинот за огласување и рекламирање на услугите на стоматолошки здравствени установи. Меѓутоа, Извршниот одбор на Стоматолошката комора на Македонија во оспорениот акт не се повикал на донесен акт на Собранието, па следствено на тоа не може да се утврди дека Собранието на Комората има донесено одлука со која го овластува извршниот одбор да го донесе оспорениот акт.

Оттаму, владеењето на правото, како темелна вредност во еден правен систем треба да се остварува преку доминација на правната норма која треба да биде јасна, прецизна и разбирлива, која нема да остава можност за различно толкување и нејзина различна примена што може да доведе до принципот на повреда на правната сигурност.

Имено, правната сигурност и владеење на правото се во функција да го обезбедат и принципот на еднаквост на граѓаните, утврден во член 9 од Уставот и покрај тоа што со носење на оспорениот акт може да се констатира дека граѓаните не се еднакви во слободите и правата независно од имотната положба, односно се доведува во сомнение и принципот на еднаквост.

Самиот факт што во воведот на оспорениот акт не е наведена одлуката врз основа на која Собранието на Комората е овластена да го донесе оспорениот акт, истото доведува до опасност од различно толкување и нејзина различна примена, што директно имплицира повреда на принципот на правната сигурност и владеењето на правото.

Во контекст на принципот на еднаквост на граѓаните, а во врска со оспорениот акт, подносителот истакнува дека согласно член 47 став 1 од Законот за здравствена заштита е предвидено дека, цените на здравствените услуги во јавните здравствени установи за пациенти кои услугите ги плаќаат со лични средства, на барање на јавната здравствена установа ги утврдува министерот за здравство со посебен акт, по претходно прибавено мислење од Фондот, имајќи ги предвид трошоците за услугата на здравствените работници, односно тимовите кои ја извршуваат услугата (трудот), трошоците за тековно и инвестиционо одржување, општите трошоци на работењето (режиските трошоци), лековите и медицинските потрошни материјали и други потребни материјали за извршување на услугата.

Повикувајќи се на горенаведената одредба од Законот за здравствена заштита, може да се констатира дека приватните здравствени установи и стоматолози се должни да работат согласно оспорениот акт, додека пак, вработените во јавните здравствени установи ќе работат со ценовник кој ќе го определи министерот.

Постапувајќи на ваков начин, не само што граѓаните не се еднакви во слободите и правата независно од имотната положба, туку слободно може да се констатира дека јавните здравствени установи и приватните здравствени установи и стоматолози не се еднакви во слободите и правата независно од нивната положба, при што на јавните здравствени установи им се овозможува да работат со пониски цени од оние утврдени со оспорениот акт, со што се повредува слободата на пазарот и претприемништвото.

Оттаму, наместо да се гарантира слобода на пазар и претприемништво, со оспорениот акт се овозможува да се остварат спротивните цели. Наместо иновирање, фининасирање и реализирање на бизнис идеи, со цел поекономично произведување економски добра, кои се диктираат од условите на пазарот, односно понудата и побарувачката, врз основа на кои ќе биде утврдена цената на чинење на секоја услуга/стока, со носењето на оспорениот акт се суспендира начелото на слободен пазар, каде што целата размена се врши без принуда и целата трговија е доброволна.

Во отсуство на јасно уреден критериум во оспорениот акт, истиот може на арбитрарен начин да се толкува и применува на различен начин со примена на различни критериуми, со што граѓаните, односно стоматолошките здравствени установи и стоматолозите, можат да бидат доведени во правна несигурност и истите ќе бидат третирани различно во нивните права и обврски, што претставува повреда на принципот на еднаквост.

Врз основа на наведеното, подносителот предлага, Судот да поведе постапка за оценување на уставноста на оспорениот акт и истиот да го укине, како и да донесе решение за запирање на извршувањето на поединечни акти или дејства што се преземени врз основа на оспорениот акт, бидејќи со неговото извршување би можело да настанат тешко отстранливи последици.

На седницата Судот утврди дека Листата на стоматолошки услуги со минимални (референтни) цени е донесена од страна на Извршниот одбор на Стоматолошката комора на Македонија врз основа на член 27 став 2 точка 22 од Статутот на Стоматолошката комора на Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 46/2023) и одредбите на Правилникот за формирање листа на минимални (референтни) цени на приватните стоматолошки услуги, односно стоматолошките услуги кои пациентите ги плаќаат со лични средства во приватни стоматолошки установи бр.02-463/9 од 12.04.2024 година, на четвртата седница одржана на 24.04.2024 година.

Во Листата на стоматолошки услуги со минимални (референтни) цени, такстативно се наведени видовите на услуги и нивните цени, како и одредбите со кои е регулирано постапувањето, односно санкционирањето за непочитување на истите.

„Согласно одредбите на Правилникот за утврдување на критериуми за огласување и рекламирање на стоматолошките здравствени установи бр.02-463/11 од 12.04.2024 г., при рекламирањето на стоматолошките здравствени установи не е дозволено рекламирање со објавување на цени кои се под минималните референтни цени определени од Стоматолошка комора на Македонија за услугите кои се дел од актот определен со Закон.

За истакнување на цените на стоматолошките услуги, како и нивно рекламирање во медиуми, електрoнски гласила, социјални мрежи и сл., кои се под најниските определени цени пропишани од Комората, Комисијата за стоматолошка етика и деонтологија може да изрече казнена мерка – опомена на член на Комората.

Пружање на стоматолошки услуги по цена пониска од минимално определената со оваа Листа претставува потешка повреда во смисла на одредбите од Деловникот за работа на Судот на честа на Комората, како и повреда на одредбите од Кодексот на стоматолошка етика и деонтологија.

III

Согласно со член 110 алинеи 1 и 2 од Уставот, Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на законите со Уставот и за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со закон.

Основните слободи и права на човекот и граѓанинот признати во меѓународното право утврдени со Уставот, како и владеењето на правото, согласно со член 8 став 1 алинеи 1 и 3 од Уставот, претставуваат темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Согласно со член 9 став 1 од Уставот, граѓаните на Република Северна Македонија се еднакви во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување, имотната и општествената положба.

Според член 39 од Уставот, на секој граѓанин му се гарантира правото на здравствена заштита. Граѓанинот има право и должност да го чува и унапредува сопственото здравје и здравјето на другите.

Со член 55 од Уставот, се гарантира слободата на пазарот и претприемништвото. Републиката обезбедува еднаква правна положба на сите субјекти на пазарот. Републиката презема мерки против монополската положба и монополското однесување на пазарот. Слободата на пазарот и претприемништвото можат да се ограничат со закон единствено заради одбраната на Републиката, зачувувањето на природата, животната средина или здравјето на луѓето.

Со член 1 од Законот за здравствената заштита („Службен весник на Република Македонија“ број 43/2012; 145/2012; 87/2013; 164/2013; 39/2014; 43/2014; 132/2014; 188/2014; 10/2015; 61/2015; 154/2015; 192/2015; 17/2016; 37/2016; 20/2019 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ број 101/2019; 153/2019; 180/2019; 275/2019; 77/2021; 122/2021; 178/2021; 150/2022; 236/2022; 199/2023; 236/2023; 263/2023; 30/2024; 74/2024; 170/2024), се уредуваат прашања кои се однесуваат на квалитетот и сигурноста во здравствената дејност, коморите и стручните здруженија, рекламирањето и огласувањето на здравствената дејност.

Според член 250 став 1 од Законот, заради заштита и унапредување на стручноста и етичките должности и права, за подобрување на квалитетот на здравствената заштита, заштитата на интересите на својата професија, следење на односот на здравствените работници кон општеството и граѓаните, докторите на медицина, докторите на стоматологија и дипломираните фармацевти се здружуваат во Лекарска, Стоматолошка, односно Фармацевтска комора на Македонија.

Во став 3 од истиот член е уредено дека коморите од ставовите 1 и 2 на овој член донесуваат статут, кодекс на професионалните етички должности и права, формираат суд на честа и други помошни тела.

Со член 253 од Законот се уредува статутот на комората, од каде, статутот на комората (во натамошниот текст: статут) содржи одредби кои се однесуваат на: името и седиштето на комората; целите и задачите на комората; органите на комората, постапката за нивен избор, односно именување и причините и начинот на нивното отповикување, нивниот состав, надлежностите и начинот на одлучување, лицата кои ја застапуваат комората во правниот промет; правата, обврските и одговорностите на членовите на комората и нивните претставници во органите на комората; начинот на обезбедување на финансиски средства потребни за извршување на задачите на комората; начинот и постапката на определување на членарината и мерилата за нејзино определување; задачите на комората кои се финансираат од членарината; постапката за измена на статутот на комората; другите општи акти и постапката за нивното донесување; начинот и обврските на членот при пристапувањето и истапувањето од комората и други работи утврдени со овој закон и со статутот.

Во член 256 став 1 од Законот е уредено дека Собранието на комората ги извршува особено следниве задачи: донесува статут на комората; донесува годишната програма за работа и финансискиот план и извештаите за нивно спроведување; одлучува за висината на членарината; донесува акт за утврдување на минималните цени на приватните здравствени услуги, односно услугите кои пациентите ги плаќаат со лични средства; одлучува за именувањето и отповикувањето на претседателот на комората и на членовите на управниот и надзорниот одбор.

Статутот на Стоматолошката комора на Македонија објавен во „Службен весник на Република Македонија“ бр.46/2023 е донесен од Собранието на Стоматолошката комора на Македонија на седницата одржана на 27.02.2023 година.

Според член 21 став 1 точка 1 од Статутот на Стоматолошката комора на Македонија, Собранието донесува Статут на Комората и врши измени и дополнувања на истиот, додека со алинеја 18 од став 1 од наведениот член, Собранието донесува акт за формирање листа на услуги со референтни (минимални) цени на приватни стоматолошки услуги за доктори на стоматологија и критериуми за огласување и рекламирање на стоматолошките здрваствени установи од страна на Извршниот одбор.

Согласно со член 27 став 2 точка 22 од Статуот, Извршниот одбор по донесен акт на Собрание на Комората, утврдува Листа и цени на минимални (референтни) приватни стоматолошки услуги за доктори на стоматологија и критериуми за начинот за огласување и рекламирање на услугите на стоматолошките здравствени установи.

Подносителот ја проблематизира надлежноста на Извршниот одбор да го усвои оспорениот акт без конкретно овластување од Собранието на Комората. Меѓутоа, член 27 став 2 точка 22 од Статутот на Стоматолошката комора на Македонија, јасно му наложува на Извршниот одбор да воспостави листа на минимални цени за приватни стоматолошки услуги. Овој вид на овластувања му овозможува на Одборот да ги имплементира и спроведува стандардите кои се од суштинско значење за регулаторните цели кои ги пропишува Комората.

Оттаму, наводите на подносителот во врска со легитимноста на активностите на Одборот, немаат основ да се проблематизираат од уставноправен аспект. Во овој случај, извршниот одбор постапил во рамките на своите законски дефинирани овластувања, а усвојувањето на Листата на стоматолошки (референтни) минимални цени е валидна одлука согласно со неговите надлежности.

Оттука, принципот на владеење на правото подразбира правна сигурност, предвидливост на правните норми и нивно доследно почитување. Оспорениот акт, од страна на Стоматолошката комора на Македонија е донесен врз основа на важечки правни прописи, при што се запазени процедурите пропишани со Уставот и законите. Дополнително, актот не содржи правна недоследност или контрадикторност што би довело до правна несигурност. Напротив, неговите одредби се јасни, недвосмислени и применливи на целата територија на државата, без селективна примена. Со тоа, тие не го нарушуваат принципот на владеење на правото, туку напротив, истите го засилуваат, овозможувајќи стабилност и правна извесност во соодветната област.

Во овој случај, интенцијата на Стоматолошката комора на Македонија, да ги пропише минималните цени е оправдана во нејзината намера, притоа, обезбедувајќи јасна рамка која се однесува само на приватните стоматолози. Преку воспоставувањето на минималните цени со кои приватните стоматолози ќе можат да работат, ќе се гарантира дека сите членови во професијата ќе работат во рамки на дефинираните параметри, што не само ја поддржува унифицираноста, туку и обезбедува правичност во целата професија.

Начелото на еднаквост, пред Законот подразбира дека сите граѓани имаат исти права и обврски, без дискриминација врз основа на пол, раса, национално потекло, социјален статус или други основи. Оспорениот акт е од општ карактер и се однесува подеднакво за сите субјекти во рамки на тоа што го уредува, и истиот нема елементи на селективна примена или создавање на привилегирана или дискриминирана категорија граѓани.

Поставувањето минимални стандарди за цените не го прекршува уставното начело на еднаквост. Политиката на минимални цени се применува подеднакво за сите приватни лекари по стоматологија, притоа обезбедувајќи дека ниту еден лекар не може несразмерно да влијае на пазарните услови преку давање услуги по пониски цени. Оваа единствена примена промовира правичен стандард во приватниот стоматолошки сектор, помагајќи да се спречи негативна конкуренција во цените, што може несомнено да доведе до намалување на квалитетот на услугата.

Врз основа на анализата на оваа уставна одредба, Судот утврди дека не постојат аргументи кои би укажале на дискриминаторски ефект на оспорениот акт, па оттука, наводите на подносителот се неосновани во однос на ова начело.

Со Уставот е предвидено дека секој граѓанин има право на здравствена заштита, а државата е должна да создава услови за непречено остварување на ова право. Правото на здравствена заштита, гарантирано со член 39 од Уставот, не го спречува воспоставувањето на регулаторни стандарди во приватниот здравствен сектор. Додека подносителот тврди дека минималниот ценовник може да го ограничи пристапот до стоматолошки услуги, од клучно значење е да се направи јасна дистинкција на опсегот и функцијата на приватната, наспроти јавната здравствена заштита. Приватните здравствени услуги работат во рамки на пазарните принципи и бараат финансиска одржливост за да се обезбеди континуитет на услугата.

На тој начин, Стоматолошката комора на Македонија, со воспоставување на минимални цени, гарантира дека приватните даватели на стоматолошки услуги нема да го загрозат квалитетот на услугата и професионалната етика заради пазарната конкуренција, од каде директен бенефит би имале самите пациенти преку постојано востановување на повиски стандарди на грижа, а со тоа, индиректно се поддржува поширокото право на здравствена заштита, на начин, усогласен со јавниот интерес.

Оттаму, оспорениот акт не создава пречки за пристап до здравствени услуги, ниту ги загрозува индивидуалните права, туку напротив, воспоставува регулатива која има за цел да го унапреди здравјето на граѓаните. Оттука, Судот утврди дека не постои повреда на член 39 од Уставот.

Понатаму, оспорениот акт не воведува неоправдани или непропорционални ограничувања на економските субјекти, туку има за цел да обезбеди регулација која е во согласност со јавниот интерес. Подносителот наведува дека оспорениот акт ја нарушува слободата на пазарот со поставување на минимални цени и ограничување на рекламирањето врз основа на цената. Сепак, регулирањето на ценовните практики на стоматолошкиот сектор може да се толкува како мерка за спречување на неетичко однесување со цените, што би можело да доведе до ерозија на квалитетот на стоматолошките услуги.

Во оваа ситуација, условот за минимална цена не е нормиран на начин што ќе ја ограничи конкуренцијата, туку има за цел зачувување на стандардите на професионална пракса во стоматолошкиот сектор. Оваа регулатива обезбедува рамнотежа помеѓу конкурентните цени и квалитетот на услугата, што е од клучно значење во условите за здравствената заштита, каде што прекумерното намалување на трошоците може да резултира со услуги од понизок квалитет, а со самото тоа да има негативни импликации врз здравјето на пациентите.

Оттука, оспорениот акт, ја одразува заложбата на Стоматолошката комора на Македонија за одржување на интегритетот и стандардите на стоматолошката професија во Република Северна Македонија. Поставувањето на минимални цени и регулирањето на рекламирањето се вообичаени практики во здравствената заштита, сè со цел да се заштитат интересите на пациентите, но и професионалните стандарди кои давателите на услуги мора да ги почитуваат. Ваквото решение помага да се осигура дека лекарите нема да го жртвуваат квалитетот наспроти пониските цени, притоа зачувувајќи ја довербата на јавноста во приватните стоматолошки услуги. Дополнително, одредбите од оспорениот акт, се во насока на тоа дека сите граѓани добиваат доследна и сигурна грижа, без оглед на нивниот избор на стоматолошки давател на услуга, поттикнувајќи ја довербата во секторот како целина.

Врз основа на наведеното, Судот утврди дека нема основ да се поведе постапка за оценување на уставноста на оспорениот акт.

Во врска со предлогот истакнат во иницијативата, Судот да донесе решение за запирање на извршувањето на поединечни акти или дејствија што се преземени врз основа на оспорениот акт, бидејќи со неговото извршување би можело да настанат тешко отстранлииви последици, а имајќи го предвид изнесеното, Судот утврди дека не се исполнети условите за примена на член 37 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд нa Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.236/2024
Shkup, 28.05.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 28 maj 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë së Listës së Shërbimeve Stomatologjike me çmime minimale (referente), të miratuar nga Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë më 24.04.2024.

Arsyetim

Filip Stojkovski nga Shkupi, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të vlerësuar kushtetutshmërinë e aktit të kontestuar të shënuar në pjesën dispozitive të Aktvendimit.

Parashtruesi i iniciativës deklaron se akti i kontestuar nuk është në përputhje me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3, nenin 9 paragrafi 1, nenin 39 dhe nenin 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë, bazuar në nenin 27 paragrafi 2 pika 22 të Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 46/2023) dhe dispozitat e Rregullores për përcaktimin e një liste të çmimeve minimale (referuese) për shërbimet private stomatologjike, përkatësisht shërbimet stomatologjike që pacientët i paguajnë me mjete personale në institucionet private stomatologjike nr. 02-463/9 të datës 12.04.2024, miratoi Listën e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (referuese).

Sipas parashtruesit, në përputhje me dispozitat e Rregullores për Përcaktimin e Kritereve për shpalljhes dhe reklamimin e Institucioneve Shëndetësore Stomatologjike nr. 02-463/11 të datës 12.04.2024, gjatë reklamimit të Institucioneve Shëndetësore Stomatologjike, nuk lejohet të reklamohen çmime që janë nën çmimet minimale referuese të përcaktuara nga Oda Stomatologjike e Maqedonisë për shërbimet që janë pjesë e aktit të përcaktuar me Ligj.

Për nxjerrjen në pah të çmimeve të shërbimeve stomatologjike, si dhe reklamimin e tyre në media, media elektronike, rrjete sociale etj., që janë nën çmimet më të ulëta të përcaktuara nga Oda, Komisioni për Etikë dhe Deontologji Stomatologjike mund të shqiptojë një masë ndëshkuese – paralajmërim për anëtar të Odës. Ofrimi i shërbimeve stomatologjike me një çmim më të ulët se minimumi i përcaktuar nga kjo listë përbën një shkelje më të rëndë në kuptim të dispozitave të Rregullores së Punës së Gjykatës së Nderit të Odës, si dhe shkelje të dispozitave të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike.

Për shkeljen e kryer, Gjykata e Nderit mund të shqiptojë një nga masat ndëshkuese të mëposhtme: paralajmërim, paralajmërim publik, ndalim për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje të përkohshme dhe të përhershme të licencës dhe gjobë.

Sipas aplikuesit, me miratimin e aktit të kontestuar – Lista e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (Referuese) të datës 24.04.2024, Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë ka kryer shkelje të nenit 8 paragrafi 1 alineja 3, nenit 9 paragrafi 1, nenit 39 dhe nenit 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Prandaj, shkelja është kryer në një mënyrë që Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë përcaktoi çmime minimale (referuese), dhe kështu institucionet shëndetësore stomatologjike, pra dentistët, ndalohen të ofrojnë/mundësojnë shërbime stomatologjike me një çmim më të ulët se minimumi i përcaktuar, pra kjo përbën një shkelje më të rëndë në kuptim të dispozitave të Rregullores së Punës së Gjykatës së Nderit të Odës, si dhe shkelje të dispozitave të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike, ku mund të shqiptohet një nga masat ndëshkuese të mëposhtme: paralajmërim, paralajmërim publik, ndalim për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje e përkohshme dhe e përhershme e licencës dhe gjobë.

Në përputhje me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë së Veriut, çdo qytetari i garantohet e drejta për kujdes shëndetësor dhe qytetari ka të drejtë dhe detyrë të mbrojë dhe promovojë shëndetin e tij ose të saj dhe shëndetin e të tjerëve. Prandaj, duke miratuar aktin e kontestuar, institucionet e shëndetit stomatologjik, pra stomatologët, detyrohen të veprojnë në kundërshtim me normën kushtetuese dhe në vend që të përmirësojnë shëndetin e të tjerëve, ata detyrohen të ofrojnë/mundësojnë shërbime vetëm për ata qytetarë që janë në gjendje të mbulojnë kostot në përputhje me çmimet minimale (referuese) të përcaktuara.

Parashtruesi thekson se akti i kontestuar nuk është mjaftueshëm i qartë, sepse i mungon një përkufizim i qartë dhe i plotë i kritereve për përcaktimin e përgjegjësisë së mundshme të institucioneve të shëndetit stomatologjik, pra dentistëve, që është një moment kyç për përcaktimin e përgjegjësisë, dhe përgjegjësia e të cilëve shkakton masa ndëshkuese, duke përfshirë edhe heqjen e përkohshme ose të përhershme të licencës. Aq më tepër që gjatë zbatimit të aktit të kontestuar, institucioni i shëndetit stomatologjik, pra stomatologu, mund të ketë nevojë të ruajë shëndetin e një personi tjetër, i cili nuk do të jetë në gjendje të përmbushë detyrimin, në përputhje me aktin e kontestuar.

Si pasojë, institucioni shëndetësor dentar, pra stomatologu, mund të përballet me dilemën nëse duhet të veprojë në përputhje me Betimin e Hipokratit, me të cilin ai merr përsipër solemnisht ta vërë jetën e tij në shërbim të njerëzimit dhe se shqetësimi i tij më i madh do të jetë shëndeti i pacientit, si dhe detyra për të mbrojtur dhe promovuar shëndetin e të tjerëve, në përputhje me Kushtetutën, apo të veprojë në përputhje me aktin e kontestuar dhe mbi njerëzimin dhe kujdesin për shëndetin e pacientit. Sidomos pasi ata i nënshtrohen një sanksioni (mase ndëshkuese), siç është paralajmërimi, paralajmërimi publik, ndalimi për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje e përkohshme dhe e përhershme e licencës dhe gjobë..

Për më tepër, parashtruesi thekson se në hyrje të aktit të kontestuar, bordi ekzekutiv i referohet nenit 27, paragrafi 2, pika 22 e Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë, i cili parashikon që bordi ekzekutiv kryen detyrat e mëposhtme: me anë të një akti të miratuar nga Kuvendi i Odës, përcakton një listë dhe çmime të shërbimeve minimale (referuese) private stomatologjike për mjekët e stomatologjisë dhe kriteret për mënyrën e reklamimit dhe publikimit të shërbimeve të institucioneve shëndetësore stomatologjike. Megjithatë, Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë nuk iu referua aktit të miratuar nga Kuvendi në aktin e kontestuar dhe si pasojë nuk mund të vërtetohet se Kuvendi i Odës ka miratuar një vendim që autorizon bordin ekzekutiv të miratojë aktin e kontestuar.

Prandaj, sundimi i së drejtës, si një vlerë themelore në një sistem juridik, duhet të arrihet përmes dominimit të normës ligjore, e cila duhet të jetë e qartë, precize dhe e kuptueshme, e cila nuk do të lërë hapësirë për interpretime të ndryshme dhe zbatime të ndryshme që mund të çojnë në shkelje të parimit të sigurisë juridike.

Domethënë, siguria juridike dhe sundimi i së drejtës kanë për qëllim të sigurojnë parimin e barazisë së qytetarëve, të përcaktuar në nenin 9 të Kushtetutës, pavarësisht faktit se me miratimin e aktit të kontestuar mund të konkludohet se qytetarët nuk janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga statusi i tyre i pronësisë, pra vihet në pikëpyetje edhe parimi i barazisë.

Vetë fakti që hyrja e aktit të kontestuar nuk e përmend vendimin mbi bazën e të cilit Kuvendi i Dhomës autorizohet të miratojë aktin e kontestuar, çon në rrezikun e interpretimeve të ndryshme dhe zbatimeve të ndryshme, gjë që nënkupton drejtpërdrejt shkelje të parimit të sigurisë juridike dhe sundimit të së drejtës.

Në kontekstin e parimit të barazisë së qytetarëve, dhe në lidhje me aktin e kontestuar, parashtruesi thekson se sipas nenit 47 paragrafi 1 të Ligjit për mbrojtje shëndetësor, përcaktohet se çmimet e shërbimeve shëndetësore në institucionet publike shëndetësore për pacientët që paguajnë për shërbimet me fondet e tyre, me kërkesë të institucionit publik shëndetësor, do të përcaktohen nga Ministri i Shëndetësisë me një akt të veçantë, pas një mendimi të marrë paraprakisht nga Fondi, duke marrë parasysh kostot e shërbimit të punonjësve shëndetësorë, pra ekipet që kryejnë shërbimin (puna), kostot e mirëmbajtjes rrjedhëse dhe të investimeve, kostot e përgjithshme të funksionimit (shpenzimet e përgjithshme), ilaçet dhe materialet harxhuese mjekësore dhe materialet e tjera të nevojshme për kryerjen e shërbimit.

Duke iu referuar dispozitës së mësipërme të Ligjit për mbrojtje shëndetësore, mund të konkludohet se institucionet private shëndetësore dhe stomatologët janë të detyruar të punojnë në përputhje me aktin e kontestuar, ndërsa punonjësit në institucionet publike shëndetësore do të punojnë me një listë çmimesh të përcaktuar nga Ministri.

Duke vepruar në këtë mënyrë, jo vetëm që qytetarët nuk janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga statusi i tyre financiar, por mund të konkludohet lirisht se institucionet shëndetësore publike dhe institucionet shëndetësore private dhe stomatologët nuk janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga statusi i tyre, me ç’rast institucioneve shëndetësore publike u lejohet të operojnë me çmime më të ulëta se ato të përcaktuara nga akti i kontestuar, duke shkelur kështu lirinë e tregut dhe sipërmarrjes.

Prandaj, në vend që të garantojë lirinë e tregut dhe sipërmarrjes, akti i kontestuar lejon arritjen e qëllimeve të kundërta. Në vend që të inovojë, financojë dhe zbatojë ide biznesi, me qëllim prodhimin më ekonomik të mallrave ekonomike, të cilat diktohen nga kushtet e tregut, pra oferta dhe kërkesa, mbi bazën e të cilave do të përcaktohet çmimi i kostos së secilit shërbim/mall, miratimi i aktit të kontestuar pezullon parimin e një tregu të lirë, ku çdo shkëmbim kryhet pa detyrim dhe çdo tregti është vullnetare.

Në mungesë të një kriteri të rregulluar qartë në aktin e kontestuar, ai mund të interpretohet dhe zbatohet në mënyrë arbitrare në një mënyrë të ndryshme duke zbatuar kritere të ndryshme, të cilat mund të çojnë në pasiguri ligjore për qytetarët, pra institucionet e shëndetit dentar dhe stomatologët dhe ata do të trajtohen ndryshe në të drejtat dhe detyrimet e tyre, gjë që përbën shkelje të parimit të barazisë.

Bazuar në sa më sipër, parashtruesi propozon që Gjykata të inicojë procedurë për të vlerësuar kushtetutshmërinë e aktit të kontestuar dhe për ta anuluar atë, si dhe të miratojë vendim për të ndaluar zbatimin e akteve ose veprimeve individuale të ndërmarra në bazë të aktit të kontestuar, pasi zbatimi i tij mund të rezultojë në pasoja që janë të vështira për t’u eliminuar.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se Lista e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (Referuese) është miratuar nga Bordi Ekzekutiv i Dhomës Stomatologjike të Maqedonisë në bazë të nenit 27 paragrafi 2 pika 22 e Statutit të Dhomës Stomatologjike të Maqedonisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 46/2023) dhe dispozitave të Rregullores për përcaktimin e një liste të çmimeve minimale (referuese) për shërbimet private stomatologjike, pra shërbimet stomatologjike që pacientët i paguajnë me fonde personale në institucionet private stomatologjike nr. 02-463/9 të datës 12.04.2024, në seancën e katërt të mbajtur më 24.04.2024.

Lista e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (Referuese) rendit në detaje llojet e shërbimeve dhe çmimet e tyre, si dhe dispozitat që rregullojnë trajtimin, pra sanksionet për mosrespektimin e tyre. “Në përputhje me dispozitat e Rregullores për Përcaktimin e Kritereve për Reklamim dhe Reklamimin e Institucioneve Shëndetësore Stomatologjike nr. 02-463/11 të datës 12.04.2024, gjatë reklamimit të institucioneve shëndetësore stomatologjike, nuk lejohet të reklamohet me çmime që janë nën çmimet minimale referuese të përcaktuara nga Oda Stomatologjike e Maqedonisë për shërbimet që janë pjesë e aktit të përcaktuar me Ligj.

Për nxjerrjen në pah të çmimeve të shërbimeve stomatologjike, si dhe reklamimin e tyre në media, media elektronike, rrjete sociale etj., të cilat janë nën çmimet më të ulëta të përcaktuara nga Oda, Komisioni për Etikën Stomatologjike dhe Deontologjinë mund të shqiptojë një masë ndëshkuese – paralajmërim për një anëtar të Odës.

Ofrimi i shërbimeve stomatologjike me një çmim më të ulët se minimumi i përcaktuar nga kjo Listë përbën një shkelje më të rëndë në kuptim të dispozitave të Rregullores së Punës së Gjykatës së Nderit të Odës, si dhe shkelje të dispozitave të Kodit të Etikës Stomatologjike dhe deontologjisë.

Për shkeljen e kryer, Gjykata e Nderit mund të shqiptojë një nga masat ndëshkuese të mëposhtme: paralajmërim, paralajmërim publik, ndalim për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje e përkohshme dhe e përhershme e licencës dhe gjobë.“

III

Në përputhje me nenin 110, paragrafët 1 dhe 2 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën dhe për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe me ligjin.

Liritë dhe të drejtat themelore të njeriut dhe qytetarit të njohura në të drejtën ndërkombëtare dhe të përcaktuara me Kushtetutë, si dhe sundimi i së drejtës, në përputhje me nenin 8, paragrafi 1, alinetë 1 dhe 3 të Kushtetutës, përbëjnë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Në përputhje me nenin 9, paragrafi 1 të Kushtetutës, qytetarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga gjinia, raca, ngjyra e lëkurës, origjina kombëtare dhe shoqërore, bindjet politike dhe fetare, statusi pronësor dhe shoqëror.

Në përputhje me nenin 39 të Kushtetutës, çdo qytetari i garantohet e drejta për kujdes shëndetësor. Qytetari ka të drejtë dhe detyrë të mbrojë dhe të promovojë shëndetin e tij dhe shëndetin e të tjerëve.

Neni 55 i Kushtetutës garanton lirinë e tregut dhe sipërmarrjes. Republika siguron status të barabartë ligjor për të gjitha subjektet e tregut. Republika merr masa kundër pozicioneve monopoliste dhe sjelljes monopoliste në treg. Liria e tregut dhe sipërmarrja mund të kufizohet me ligj vetëm për qëllime të mbrojtjes së Republikës, ruajtjes së natyrës, mjedisit ose shëndetit të njeriut.

Me nenin 1 të Ligjit për mbrojtje shëndetësore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2012; 145/2012; 87/2013; 164/2013; 39/2014; 43/2014; 132/2014; 188/2014; 10/2015; 61/2015; 154/2015; 192/2015; 17/2016; 37/2016; 20/2019 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 101/2019; 153/2019; 180/2019; 275/2019; 77/2021; 122/2021; 178/2021; 150/2022; 236/2022; 199/2023; 236/2023; 263/2023; 30/2024; 74/2024; 170/2024), rregullojnë çështjet që lidhen me cilësinë dhe sigurinë e aktivitetit të mbrojtjes shëndetësore, odat dhe shoqatat profesionale, reklamimin dhe publicitetin e aktivitetit të kujdesit shëndetësor.

Sipas nenit 250 paragrafi 1 të Ligjit, me qëllim mbrojtjen dhe promovimin e ekspertizës dhe detyrave dhe të drejtave etike, përmirësimin e cilësisë së mbrojtjes shëndetësore, mbrojtjen e interesave të profesionit të tyre, monitorimin e qëndrimit të profesionistëve të kujdesit shëndetësor ndaj shoqërisë dhe qytetarëve, mjekët e mjekësisë, mjekët e stomatologjisë dhe farmacistët e diplomuar janë të bashkuar në Odën Mjekësore, Stomatologjike dhe Farmaceutike të Maqedonisë.

Paragrafi 3 i të njëjtit nen përcakton se odat nga paragrafët 1 dhe 2 të këtij neni miratojnë një statut, kod të detyrave dhe të drejtave etike profesionale, krijojnë gjykatë nderi dhe organe të tjera ndihmëse.

Neni 253 i Ligjit rregullon statutin e odës, nga i cili statuti i odës (në tekstin e mëtejmë: statuti) përmban dispozita që kanë të bëjnë me: emrin dhe selinë e odës; qëllimet dhe detyrat e odës; organet e odës, procedurën për zgjedhjen e tyre, pra emërimin dhe arsyet dhe mënyrën e shkarkimit të tyre, përbërjen e tyre, kompetencat dhe mënyrën e vendimmarrjes, personat që përfaqësojnë odën në transaksionet juridike; të drejtat, detyrimet dhe përgjegjësitë e anëtarëve të odës dhe përfaqësuesve të tyre në organet e odës; mënyrën e sigurimit të burimeve financiare të nevojshme për kryerjen e detyrave të odës; mënyrën dhe procedurën për përcaktimin e tarifës së anëtarësimit dhe kriteret për përcaktimin e saj; detyrat e odës që financohen nga tarifa e anëtarësimit; procedurën për ndryshimin e statutit të odës; akte të tjera të përgjithshme dhe procedurën për miratimin e tyre; mënyrën dhe detyrimet e anëtarit gjatë anëtarësimit dhe largimit nga oda dhe çështje të tjera të përcaktuara me këtë Ligj dhe statutin.

Neni 256 paragrafi 1 i Ligjit përcakton se Kuvendi i Odës kryen veçanërisht këto detyra: miraton statutin e odës; miraton programin vjetor të punës dhe planin financiar dhe raportet për zbatimin e tyre; vendos për shumën e tarifës së anëtarësimit; miraton një akt për përcaktimin e çmimeve minimale të shërbimeve private shëndetësore, pra shërbimeve që pacientët i paguajnë me fonde personale; vendos për emërimin dhe shkarkimin e kryetarit të odës dhe anëtarëve të bordit drejtues dhe mbikëqyrës.

Statuti i Odës Stomatologjike të Maqedonisë i publikuar në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë” nr. 46/2023 u miratua nga Kuvendi i Odës Stomatologjike të Maqedonisë në seancën e mbajtur më 27.02.2023.

Sipas nenit 21, paragrafi 1, pika 1 e Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë, Kuvendi miraton Statutin e Odës dhe bën ndryshime dhe plotësime të tij, ndërsa me rreshtin 18 të paragrafit 1 të nenit të lartpërmendur, Kuvendi miraton akt për përcaktimin e një liste shërbimesh me çmime referuese (minimale) të shërbimeve private stomatologjike për mjekët e stomatologjisë dhe kritere për shpalljen dhe reklamimin e institucioneve shëndetësore stomatologjike nga ana e Bordit Ekzekutiv.

Në përputhje me nenin 27, paragrafi 2, pika 22 e Statutit, Bordi Ekzekutiv, me një akt të miratuar nga Kuvendi i Odës, përcakton një Listë dhe çmime të shërbimeve minimale (referuese) private stomatologjike për mjekët e stomatologjisë dhe kriteret për mënyrën e reklamimit dhe publikimit të shërbimeve të institucioneve shëndetësore stomatologjike.

Parashtruesi kundërshton kompetencën e Bordit Ekzekutiv për të miratuar aktin e kontestuar pa autorizim specifik nga Kuvendi i Odës. Megjithatë, neni 27, paragrafi 2, pika 22 e Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë kërkon qartë që Bordi Ekzekutiv të krijojë një listë të çmimeve minimale për shërbimet private stomatologjike. Ky lloj autorizimi i lejon Bordit të zbatojë dhe zbatojë standardet që janë thelbësore për qëllimet rregullatore të përcaktuara nga Oda.

Prandaj, pretendimet e parashtruesit në lidhje me legjitimitetin e aktiviteteve të Bordit nuk kanë bazë për t’u kundërshtuar nga një perspektivë kushtetuese. Në këtë rast, bordi ekzekutiv veproi brenda kompetencave të tij të përcaktuara me ligj, dhe miratimi i Listës së Çmimeve Minimale (Referuese) Stomatologjike është një vendim i vlefshëm në përputhje me kompetencat e tij.

Prandaj, parimi i sundimit të së drejtës nënkupton siguri juridike, parashikueshmëri të normave ligjore dhe respektim të vazhdueshëm të tyre. Akti i kontestuar, nga Oda e Stomatologjisë së Maqedonisë, është miratuar në bazë të rregulloreve ligjore të vlefshme, duke respektuar procedurat e përcaktuara nga Kushtetuta dhe ligjet. Për më tepër, akti nuk përmban asnjë mospërputhje ose kontradiktë ligjore që do të çonte në pasiguri ligjore. Përkundrazi, dispozitat e tij janë të qarta, të padiskutueshme dhe të zbatueshme në të gjithë territorin e shtetit, pa zbatim selektiv. Kështu, ato nuk e shkelin parimin e sundimit të së drejtës, por përkundrazi, e forcojnë atë, duke mundësuar stabilitet dhe siguri juridike në fushën përkatëse.

Në këtë rast, qëllimi i Odës së Stomatologjisë së Maqedonisë për të përcaktuar çmime minimale është i justifikuar në qëllimin e saj, duke ofruar një kornizë të qartë që zbatohet vetëm për stomatologët privatë. Duke vendosur çmime minimale me të cilat stomatologët privatë mund të punojnë, do të garantohet që të gjithë anëtarët e profesionit do të punojnë brenda parametrave të përcaktuar, gjë që jo vetëm mbështet uniformitetin, por siguron edhe drejtësi në të gjithë profesionin.

Parimi i barazisë, para Ligjit, nënkupton që të gjithë qytetarët kanë të njëjtat të drejta dhe detyrime, pa diskriminim në bazë të gjinisë, racës, origjinës kombëtare, statusit shoqëror ose arsyeve të tjera. Akti i kontestuar është i natyrës së përgjithshme dhe zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjitha subjektet brenda kornizës së asaj që rregullon, dhe nuk përmban elemente të zbatimit selektiv ose të krijimit të një kategorie të privilegjuar ose të diskriminuar qytetarësh.

Vendosja e standardeve të çmimeve minimale nuk shkel parimin kushtetues të barazisë. Politika e çmimeve minimale zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjithë stomatologët privatë, duke siguruar që asnjë praktikues të mos mund të ndikojë në mënyrë disproporcionale në kushtet e tregut duke ofruar shërbime me çmime më të ulëta. Ky zbatim uniform promovon një standard të drejtë në sektorin privat të stomatologjisë, duke ndihmuar në parandalimin e konkurrencës negative të çmimeve, e cila padyshim mund të çojë në një ulje të cilësisë së shërbimit.

Bazuar në analizën e kësaj dispozite kushtetuese, Gjykata konstatoi se nuk ka argumente që do të tregonin një efekt diskriminues të aktit të kontestuar, dhe për këtë arsye, pretendimet e parashtruesit janë të pabazuara në lidhje me këtë parim.

Kushtetuta parashikon që çdo qytetar ka të drejtën për kujdes shëndetësor dhe shteti është i detyruar të krijojë kushte për ushtrimin e papenguar të kësaj të drejte. E drejta për mbrojtje shëndetësore, e garantuar nga neni 39 i Kushtetutës, nuk pengon vendosjen e standardeve rregullatore në sektorin privat të mbrojtjes shëndetësore. Ndërsa parashtruesi pretendon se lista minimale e çmimeve mund të kufizojë aksesin në shërbimet stomatologjike, është thelbësore të bëhet një dallim i qartë midis fushëveprimit dhe funksionit të mbrojtjes shëndetësore privat kundrejt atij publik. Shërbimet private të mbrojtjes shëndetësore veprojnë brenda parimeve të tregut dhe kërkojnë qëndrueshmëri financiare për të siguruar vazhdimësinë e shërbimit.

Kështu, Oda e Stomatologjisë së Maqedonisë, duke vendosur çmime minimale, siguron që ofruesit privatë të shërbimeve dentare nuk do të kompromentojnë cilësinë e shërbimit dhe etikën profesionale për shkak të konkurrencës në treg, nga e cila vetë pacientët do të përfitonin drejtpërdrejt përmes vendosjes së vazhdueshme të standardeve më të larta të kujdesit, dhe kështu mbështet në mënyrë indirekte të drejtën më të gjerë për mbrojtje shëndetësore, në një mënyrë që përputhet me interesin publik.

Prandaj, akti i kontestuar nuk krijon pengesa për aksesin në shërbimet e mbrojtjes shëndetësore, as nuk kërcënon të drejtat individuale, por përkundrazi, vendos një rregullore që synon përmirësimin e shëndetit të qytetarëve. Prandaj, Gjykata konstaton se nuk ka shkelje të nenit 39 të Kushtetutës.

Për më tepër, akti i kontestuar nuk vendos kufizime të pajustifikuara ose joproporcionale për subjektet ekonomike, por synon të sigurojë rregullim që është në përputhje me interesin publik. Paditësi deklaron se akti i kontestuar shkel lirinë e tregut duke vendosur çmime minimale dhe duke kufizuar reklamimin bazuar në çmim. Megjithatë, rregullimi i praktikave të çmimeve në sektorin stomatologjik mund të interpretohet si një masë për të parandaluar sjelljen joetike të çmimeve, e cila mund të çojë në një erozion të cilësisë së shërbimeve stomatologjike.

Në këtë situatë, kërkesa për çmimin minimal nuk rregullohet në një mënyrë që do të kufizonte konkurrencën, por synon të ruajë standardet e praktikës profesionale në sektorin stomatologjik. Ky rregullim siguron një ekuilibër midis çmimeve konkurruese dhe cilësisë së shërbimit, i cili është me rëndësi thelbësore në kontekstin e mbrojtjes shëndetësore, ku uljet e tepërta të kostove mund të rezultojnë në shërbime me cilësi më të ulët dhe kështu të kenë implikime negative për shëndetin e pacientëve.

Prandaj, akti i kontestuar pasqyron angazhimin e Odës së Stomatologjisë së Maqedonisë për të ruajtur integritetin dhe standardet e profesionit stomatologjik në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Vendosja e çmimeve minimale dhe rregullimi i reklamimit janë praktika të zakonshme në mbrojtjes shëndetësore, të gjitha me qëllim mbrojtjen e interesave të pacientëve, por edhe standardet profesionale që ofruesit e shërbimeve duhet të respektojnë. Një zgjidhje e tillë ndihmon për të siguruar që mjekët nuk do të sakrifikojnë cilësinë në këmbim të çmimeve më të ulëta, duke ruajtur njëkohësisht besimin e publikut në shërbimet private stomatologjike. Për më tepër, dispozitat e aktit të kontestuar synojnë të sigurojnë që të gjithë qytetarët të marrin kujdes të qëndrueshëm dhe të besueshëm, pavarësisht nga zgjedhja e tyre e ofruesit të shërbimeve stomatologjike, duke nxitur besimin në sektorin në tërësi.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi që nuk ka baza për të filluar procedurat për të vlerësuar kushtetutshmërinë e aktit të kontestuar.

Lidhur me propozimin e përshkruar në iniciativë, që Gjykata të miratojë një aktvendim për të ndaluar zbatimin e akteve individuale ose veprimeve të ndërmarra në bazë të aktit të kontestuar, sepse zbatimi i tij mund të rezultojë në pasoja që janë të vështira për t’u eliminuar, dhe duke marrë parasysh sa më sipër, Gjykata konstaton se kushtet për zbatimin e nenit 37 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk janë përmbushur.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski