У.бр.262/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд
на Република Северна Македонија
У.бр.262/2024
Скопје, 28.05.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 38 алинеја 3 и член 73 алинеја 3 од Aктот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 28 мај 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 47 став 2 во делот „спогодба“ од Општиот колективен договор за јавниот сектор („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 154/2023).

Образложение

Игорчо Точев од Скопје, до Уставниот суд поднесе иницијатива за оценување на уставноста и законитоста на член 47 став 2 во делот „спогодба“ од Општиот колективен договор за јавниот сектор („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 154/2023), во која наведува дека оспорениот дел од одредбата создава правна несигурност и дека истиот е спротивен на член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот на Република Северна Македонија.

Подносителот на иницијативата наведува дека доколку според член 13 став 3 од Општиот колективен договор, коефициентот на сложеност на работното место се утврдува со закон или колективен договор, а во врска со цитираната одредба од Уставот, во тој случај основано може да се постави прашањето на уставноста и законитоста на уредувањето со спогодба да се утврдуваат коефициентите на сложеност на работното место. Воедно, со спогодбата, а со оглед дека во самиот Општ колективен договор за вработените во јавниот сектор, попрецизно не се определуваат параметрите за сложеност на работното место, се остава можност арбитрарно да се договорат со спогодбата, што може да доведе до правна несигурност и не е во согласност со член 8 алинеја 3 од Уставот.

Поради сето напред наведено, подносителот на иницијативата предлага Судот да поведе постапка за оценување на уставноста и законитоста на оспорениот дел од член 47 став 2 од Општиот колективен договор за јавниот сектор, и да донесе одлука со која ќе се укине оспорениот дел од одредбата, како и врз основа на член 37 од Актот на Судот, да донесе решение со кое ќе се запре извршувањето на акти или дејствија преземени врз основа на оспорениот дел сè до донесување на конечна одлука.

На седницата Судот утврди дека во член 47 став 2 од Општиот колективен договор за јавниот сектор („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 154/2023) е предвидено дека страните на овој колективен договор се обврзуваат да склучат спогодба со која ќе ги утврдат коефициентите на сложеност на работното место (на две децимали), најдоцна до декември 2024 година.

III

Во член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот, владеењето на правото е определено како една од темелните вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Според член 110 алинеја 1 од Уставот на Република Северна Македонија, Уставниот суд на Република Северна Македонија, одлучува за согласноста на законите со Уставот.

Согласно со член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако постојат други процесни пречки за одлучување по иницијативата.

Од наводите во иницијативата произлегува дека подносителот на иницијативата ја оспорува уставноста и законитоста на член 47 став 2 во делот „спогодба“ од Општиот колективен договор за јавниот сектор („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 154/2023) како спротивен на член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот на Република Северна Македонија.

Од анализата на оспорениот член 47 став 2 од Општиот колективен договор за јавниот сектор произлегува дека обврската за склучување на спогодба за утврдување на коефициентите на сложеност на работните места е со рок најдоцна до декември 2024 година. Ова значи дека страните на колективниот договор имаат ограничено време за да ги завршат преговорите и да ја усогласат содржината на спогодбата.

Со став 3 од истиот член е предвидено дека доколку страните на овој колективен договор во рокот утврден во ставот (2) на овој член, не склучат спогодба, коефициентот на сложеност на работното место се пресметува на начин што основната бруто-плата на вработениот исплатена за месец септември 2023 година се става во однос со просечно исплатената бруто-плата по вработен за 2023 година, согласно објавените податоци на Државниот завод за статистика, зголемен за 5%.

Во конкретниот случај, станува збор за одредба која имала времен карактер бидејќи се однесува за периодот до декември 2024 година, по кој датум била исцрпена во примената и истата повеќе не била предмет на изменување или пак дополнување, така што истата нема да произведува правно дејство.

При ваква состојба, Судот оцени дека се исполнети условите од член 38 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд за отфрлање на иницијативата бидејќи оспорената одредба од Општиот колективен договор за јавниот сектор, има времен карактер, со важност до декември 2024 година.

Имајќи ја предвид утврдената правна и фактичка состојба произлегува дека барањето за донесување решение со кое ќе се запре извршувањето на акти или дејствија преземени врз основа на оспорениот дел, сè до донесување конечна одлука е беспредметно, односно не се исполнети условите согласно со член 37 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.236/2024
Shkup, 28.05.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 28 maj 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë së Listës së Shërbimeve Stomatologjike me çmime minimale (referente), të miratuar nga Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë më 24.04.2024.

Arsyetim

Filip Stojkovski nga Shkupi, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të vlerësuar kushtetutshmërinë e aktit të kontestuar të shënuar në pjesën dispozitive të Aktvendimit.

Parashtruesi i iniciativës deklaron se akti i kontestuar nuk është në përputhje me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3, nenin 9 paragrafi 1, nenin 39 dhe nenin 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë, bazuar në nenin 27 paragrafi 2 pika 22 të Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 46/2023) dhe dispozitat e Rregullores për përcaktimin e një liste të çmimeve minimale (referuese) për shërbimet private stomatologjike, përkatësisht shërbimet stomatologjike që pacientët i paguajnë me mjete personale në institucionet private stomatologjike nr. 02-463/9 të datës 12.04.2024, miratoi Listën e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (referuese).

Sipas parashtruesit, në përputhje me dispozitat e Rregullores për Përcaktimin e Kritereve për shpalljhes dhe reklamimin e Institucioneve Shëndetësore Stomatologjike nr. 02-463/11 të datës 12.04.2024, gjatë reklamimit të Institucioneve Shëndetësore Stomatologjike, nuk lejohet të reklamohen çmime që janë nën çmimet minimale referuese të përcaktuara nga Oda Stomatologjike e Maqedonisë për shërbimet që janë pjesë e aktit të përcaktuar me Ligj.

Për nxjerrjen në pah të çmimeve të shërbimeve stomatologjike, si dhe reklamimin e tyre në media, media elektronike, rrjete sociale etj., që janë nën çmimet më të ulëta të përcaktuara nga Oda, Komisioni për Etikë dhe Deontologji Stomatologjike mund të shqiptojë një masë ndëshkuese – paralajmërim për anëtar të Odës. Ofrimi i shërbimeve stomatologjike me një çmim më të ulët se minimumi i përcaktuar nga kjo listë përbën një shkelje më të rëndë në kuptim të dispozitave të Rregullores së Punës së Gjykatës së Nderit të Odës, si dhe shkelje të dispozitave të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike.

Për shkeljen e kryer, Gjykata e Nderit mund të shqiptojë një nga masat ndëshkuese të mëposhtme: paralajmërim, paralajmërim publik, ndalim për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje të përkohshme dhe të përhershme të licencës dhe gjobë.

Sipas aplikuesit, me miratimin e aktit të kontestuar – Lista e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (Referuese) të datës 24.04.2024, Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë ka kryer shkelje të nenit 8 paragrafi 1 alineja 3, nenit 9 paragrafi 1, nenit 39 dhe nenit 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Prandaj, shkelja është kryer në një mënyrë që Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë përcaktoi çmime minimale (referuese), dhe kështu institucionet shëndetësore stomatologjike, pra dentistët, ndalohen të ofrojnë/mundësojnë shërbime stomatologjike me një çmim më të ulët se minimumi i përcaktuar, pra kjo përbën një shkelje më të rëndë në kuptim të dispozitave të Rregullores së Punës së Gjykatës së Nderit të Odës, si dhe shkelje të dispozitave të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike, ku mund të shqiptohet një nga masat ndëshkuese të mëposhtme: paralajmërim, paralajmërim publik, ndalim për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje e përkohshme dhe e përhershme e licencës dhe gjobë.

Në përputhje me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë së Veriut, çdo qytetari i garantohet e drejta për kujdes shëndetësor dhe qytetari ka të drejtë dhe detyrë të mbrojë dhe promovojë shëndetin e tij ose të saj dhe shëndetin e të tjerëve. Prandaj, duke miratuar aktin e kontestuar, institucionet e shëndetit stomatologjik, pra stomatologët, detyrohen të veprojnë në kundërshtim me normën kushtetuese dhe në vend që të përmirësojnë shëndetin e të tjerëve, ata detyrohen të ofrojnë/mundësojnë shërbime vetëm për ata qytetarë që janë në gjendje të mbulojnë kostot në përputhje me çmimet minimale (referuese) të përcaktuara.

Parashtruesi thekson se akti i kontestuar nuk është mjaftueshëm i qartë, sepse i mungon një përkufizim i qartë dhe i plotë i kritereve për përcaktimin e përgjegjësisë së mundshme të institucioneve të shëndetit stomatologjik, pra dentistëve, që është një moment kyç për përcaktimin e përgjegjësisë, dhe përgjegjësia e të cilëve shkakton masa ndëshkuese, duke përfshirë edhe heqjen e përkohshme ose të përhershme të licencës. Aq më tepër që gjatë zbatimit të aktit të kontestuar, institucioni i shëndetit stomatologjik, pra stomatologu, mund të ketë nevojë të ruajë shëndetin e një personi tjetër, i cili nuk do të jetë në gjendje të përmbushë detyrimin, në përputhje me aktin e kontestuar.

Si pasojë, institucioni shëndetësor dentar, pra stomatologu, mund të përballet me dilemën nëse duhet të veprojë në përputhje me Betimin e Hipokratit, me të cilin ai merr përsipër solemnisht ta vërë jetën e tij në shërbim të njerëzimit dhe se shqetësimi i tij më i madh do të jetë shëndeti i pacientit, si dhe detyra për të mbrojtur dhe promovuar shëndetin e të tjerëve, në përputhje me Kushtetutën, apo të veprojë në përputhje me aktin e kontestuar dhe mbi njerëzimin dhe kujdesin për shëndetin e pacientit. Sidomos pasi ata i nënshtrohen një sanksioni (mase ndëshkuese), siç është paralajmërimi, paralajmërimi publik, ndalimi për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje e përkohshme dhe e përhershme e licencës dhe gjobë..

Për më tepër, parashtruesi thekson se në hyrje të aktit të kontestuar, bordi ekzekutiv i referohet nenit 27, paragrafi 2, pika 22 e Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë, i cili parashikon që bordi ekzekutiv kryen detyrat e mëposhtme: me anë të një akti të miratuar nga Kuvendi i Odës, përcakton një listë dhe çmime të shërbimeve minimale (referuese) private stomatologjike për mjekët e stomatologjisë dhe kriteret për mënyrën e reklamimit dhe publikimit të shërbimeve të institucioneve shëndetësore stomatologjike. Megjithatë, Bordi Ekzekutiv i Odës Stomatologjike të Maqedonisë nuk iu referua aktit të miratuar nga Kuvendi në aktin e kontestuar dhe si pasojë nuk mund të vërtetohet se Kuvendi i Odës ka miratuar një vendim që autorizon bordin ekzekutiv të miratojë aktin e kontestuar.

Prandaj, sundimi i së drejtës, si një vlerë themelore në një sistem juridik, duhet të arrihet përmes dominimit të normës ligjore, e cila duhet të jetë e qartë, precize dhe e kuptueshme, e cila nuk do të lërë hapësirë për interpretime të ndryshme dhe zbatime të ndryshme që mund të çojnë në shkelje të parimit të sigurisë juridike.

Domethënë, siguria juridike dhe sundimi i së drejtës kanë për qëllim të sigurojnë parimin e barazisë së qytetarëve, të përcaktuar në nenin 9 të Kushtetutës, pavarësisht faktit se me miratimin e aktit të kontestuar mund të konkludohet se qytetarët nuk janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga statusi i tyre i pronësisë, pra vihet në pikëpyetje edhe parimi i barazisë.

Vetë fakti që hyrja e aktit të kontestuar nuk e përmend vendimin mbi bazën e të cilit Kuvendi i Dhomës autorizohet të miratojë aktin e kontestuar, çon në rrezikun e interpretimeve të ndryshme dhe zbatimeve të ndryshme, gjë që nënkupton drejtpërdrejt shkelje të parimit të sigurisë juridike dhe sundimit të së drejtës.

Në kontekstin e parimit të barazisë së qytetarëve, dhe në lidhje me aktin e kontestuar, parashtruesi thekson se sipas nenit 47 paragrafi 1 të Ligjit për mbrojtje shëndetësor, përcaktohet se çmimet e shërbimeve shëndetësore në institucionet publike shëndetësore për pacientët që paguajnë për shërbimet me fondet e tyre, me kërkesë të institucionit publik shëndetësor, do të përcaktohen nga Ministri i Shëndetësisë me një akt të veçantë, pas një mendimi të marrë paraprakisht nga Fondi, duke marrë parasysh kostot e shërbimit të punonjësve shëndetësorë, pra ekipet që kryejnë shërbimin (puna), kostot e mirëmbajtjes rrjedhëse dhe të investimeve, kostot e përgjithshme të funksionimit (shpenzimet e përgjithshme), ilaçet dhe materialet harxhuese mjekësore dhe materialet e tjera të nevojshme për kryerjen e shërbimit.

Duke iu referuar dispozitës së mësipërme të Ligjit për mbrojtje shëndetësore, mund të konkludohet se institucionet private shëndetësore dhe stomatologët janë të detyruar të punojnë në përputhje me aktin e kontestuar, ndërsa punonjësit në institucionet publike shëndetësore do të punojnë me një listë çmimesh të përcaktuar nga Ministri.

Duke vepruar në këtë mënyrë, jo vetëm që qytetarët nuk janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga statusi i tyre financiar, por mund të konkludohet lirisht se institucionet shëndetësore publike dhe institucionet shëndetësore private dhe stomatologët nuk janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga statusi i tyre, me ç’rast institucioneve shëndetësore publike u lejohet të operojnë me çmime më të ulëta se ato të përcaktuara nga akti i kontestuar, duke shkelur kështu lirinë e tregut dhe sipërmarrjes.

Prandaj, në vend që të garantojë lirinë e tregut dhe sipërmarrjes, akti i kontestuar lejon arritjen e qëllimeve të kundërta. Në vend që të inovojë, financojë dhe zbatojë ide biznesi, me qëllim prodhimin më ekonomik të mallrave ekonomike, të cilat diktohen nga kushtet e tregut, pra oferta dhe kërkesa, mbi bazën e të cilave do të përcaktohet çmimi i kostos së secilit shërbim/mall, miratimi i aktit të kontestuar pezullon parimin e një tregu të lirë, ku çdo shkëmbim kryhet pa detyrim dhe çdo tregti është vullnetare.

Në mungesë të një kriteri të rregulluar qartë në aktin e kontestuar, ai mund të interpretohet dhe zbatohet në mënyrë arbitrare në një mënyrë të ndryshme duke zbatuar kritere të ndryshme, të cilat mund të çojnë në pasiguri ligjore për qytetarët, pra institucionet e shëndetit dentar dhe stomatologët dhe ata do të trajtohen ndryshe në të drejtat dhe detyrimet e tyre, gjë që përbën shkelje të parimit të barazisë.

Bazuar në sa më sipër, parashtruesi propozon që Gjykata të inicojë procedurë për të vlerësuar kushtetutshmërinë e aktit të kontestuar dhe për ta anuluar atë, si dhe të miratojë vendim për të ndaluar zbatimin e akteve ose veprimeve individuale të ndërmarra në bazë të aktit të kontestuar, pasi zbatimi i tij mund të rezultojë në pasoja që janë të vështira për t’u eliminuar.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se Lista e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (Referuese) është miratuar nga Bordi Ekzekutiv i Dhomës Stomatologjike të Maqedonisë në bazë të nenit 27 paragrafi 2 pika 22 e Statutit të Dhomës Stomatologjike të Maqedonisë (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 46/2023) dhe dispozitave të Rregullores për përcaktimin e një liste të çmimeve minimale (referuese) për shërbimet private stomatologjike, pra shërbimet stomatologjike që pacientët i paguajnë me fonde personale në institucionet private stomatologjike nr. 02-463/9 të datës 12.04.2024, në seancën e katërt të mbajtur më 24.04.2024.

Lista e Shërbimeve Stomatologjike me Çmime Minimale (Referuese) rendit në detaje llojet e shërbimeve dhe çmimet e tyre, si dhe dispozitat që rregullojnë trajtimin, pra sanksionet për mosrespektimin e tyre. “Në përputhje me dispozitat e Rregullores për Përcaktimin e Kritereve për Reklamim dhe Reklamimin e Institucioneve Shëndetësore Stomatologjike nr. 02-463/11 të datës 12.04.2024, gjatë reklamimit të institucioneve shëndetësore stomatologjike, nuk lejohet të reklamohet me çmime që janë nën çmimet minimale referuese të përcaktuara nga Oda Stomatologjike e Maqedonisë për shërbimet që janë pjesë e aktit të përcaktuar me Ligj.

Për nxjerrjen në pah të çmimeve të shërbimeve stomatologjike, si dhe reklamimin e tyre në media, media elektronike, rrjete sociale etj., të cilat janë nën çmimet më të ulëta të përcaktuara nga Oda, Komisioni për Etikën Stomatologjike dhe Deontologjinë mund të shqiptojë një masë ndëshkuese – paralajmërim për një anëtar të Odës.

Ofrimi i shërbimeve stomatologjike me një çmim më të ulët se minimumi i përcaktuar nga kjo Listë përbën një shkelje më të rëndë në kuptim të dispozitave të Rregullores së Punës së Gjykatës së Nderit të Odës, si dhe shkelje të dispozitave të Kodit të Etikës Stomatologjike dhe deontologjisë.

Për shkeljen e kryer, Gjykata e Nderit mund të shqiptojë një nga masat ndëshkuese të mëposhtme: paralajmërim, paralajmërim publik, ndalim për pjesëmarrje në punën e organeve të Odës, heqje e përkohshme dhe e përhershme e licencës dhe gjobë.“

III

Në përputhje me nenin 110, paragrafët 1 dhe 2 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën dhe për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe me ligjin.

Liritë dhe të drejtat themelore të njeriut dhe qytetarit të njohura në të drejtën ndërkombëtare dhe të përcaktuara me Kushtetutë, si dhe sundimi i së drejtës, në përputhje me nenin 8, paragrafi 1, alinetë 1 dhe 3 të Kushtetutës, përbëjnë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Në përputhje me nenin 9, paragrafi 1 të Kushtetutës, qytetarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut janë të barabartë në liri dhe të drejta pavarësisht nga gjinia, raca, ngjyra e lëkurës, origjina kombëtare dhe shoqërore, bindjet politike dhe fetare, statusi pronësor dhe shoqëror.

Në përputhje me nenin 39 të Kushtetutës, çdo qytetari i garantohet e drejta për kujdes shëndetësor. Qytetari ka të drejtë dhe detyrë të mbrojë dhe të promovojë shëndetin e tij dhe shëndetin e të tjerëve.

Neni 55 i Kushtetutës garanton lirinë e tregut dhe sipërmarrjes. Republika siguron status të barabartë ligjor për të gjitha subjektet e tregut. Republika merr masa kundër pozicioneve monopoliste dhe sjelljes monopoliste në treg. Liria e tregut dhe sipërmarrja mund të kufizohet me ligj vetëm për qëllime të mbrojtjes së Republikës, ruajtjes së natyrës, mjedisit ose shëndetit të njeriut.

Me nenin 1 të Ligjit për mbrojtje shëndetësore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 43/2012; 145/2012; 87/2013; 164/2013; 39/2014; 43/2014; 132/2014; 188/2014; 10/2015; 61/2015; 154/2015; 192/2015; 17/2016; 37/2016; 20/2019 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 101/2019; 153/2019; 180/2019; 275/2019; 77/2021; 122/2021; 178/2021; 150/2022; 236/2022; 199/2023; 236/2023; 263/2023; 30/2024; 74/2024; 170/2024), rregullojnë çështjet që lidhen me cilësinë dhe sigurinë e aktivitetit të mbrojtjes shëndetësore, odat dhe shoqatat profesionale, reklamimin dhe publicitetin e aktivitetit të kujdesit shëndetësor.

Sipas nenit 250 paragrafi 1 të Ligjit, me qëllim mbrojtjen dhe promovimin e ekspertizës dhe detyrave dhe të drejtave etike, përmirësimin e cilësisë së mbrojtjes shëndetësore, mbrojtjen e interesave të profesionit të tyre, monitorimin e qëndrimit të profesionistëve të kujdesit shëndetësor ndaj shoqërisë dhe qytetarëve, mjekët e mjekësisë, mjekët e stomatologjisë dhe farmacistët e diplomuar janë të bashkuar në Odën Mjekësore, Stomatologjike dhe Farmaceutike të Maqedonisë.

Paragrafi 3 i të njëjtit nen përcakton se odat nga paragrafët 1 dhe 2 të këtij neni miratojnë një statut, kod të detyrave dhe të drejtave etike profesionale, krijojnë gjykatë nderi dhe organe të tjera ndihmëse.

Neni 253 i Ligjit rregullon statutin e odës, nga i cili statuti i odës (në tekstin e mëtejmë: statuti) përmban dispozita që kanë të bëjnë me: emrin dhe selinë e odës; qëllimet dhe detyrat e odës; organet e odës, procedurën për zgjedhjen e tyre, pra emërimin dhe arsyet dhe mënyrën e shkarkimit të tyre, përbërjen e tyre, kompetencat dhe mënyrën e vendimmarrjes, personat që përfaqësojnë odën në transaksionet juridike; të drejtat, detyrimet dhe përgjegjësitë e anëtarëve të odës dhe përfaqësuesve të tyre në organet e odës; mënyrën e sigurimit të burimeve financiare të nevojshme për kryerjen e detyrave të odës; mënyrën dhe procedurën për përcaktimin e tarifës së anëtarësimit dhe kriteret për përcaktimin e saj; detyrat e odës që financohen nga tarifa e anëtarësimit; procedurën për ndryshimin e statutit të odës; akte të tjera të përgjithshme dhe procedurën për miratimin e tyre; mënyrën dhe detyrimet e anëtarit gjatë anëtarësimit dhe largimit nga oda dhe çështje të tjera të përcaktuara me këtë Ligj dhe statutin.

Neni 256 paragrafi 1 i Ligjit përcakton se Kuvendi i Odës kryen veçanërisht këto detyra: miraton statutin e odës; miraton programin vjetor të punës dhe planin financiar dhe raportet për zbatimin e tyre; vendos për shumën e tarifës së anëtarësimit; miraton një akt për përcaktimin e çmimeve minimale të shërbimeve private shëndetësore, pra shërbimeve që pacientët i paguajnë me fonde personale; vendos për emërimin dhe shkarkimin e kryetarit të odës dhe anëtarëve të bordit drejtues dhe mbikëqyrës.

Statuti i Odës Stomatologjike të Maqedonisë i publikuar në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë” nr. 46/2023 u miratua nga Kuvendi i Odës Stomatologjike të Maqedonisë në seancën e mbajtur më 27.02.2023.

Sipas nenit 21, paragrafi 1, pika 1 e Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë, Kuvendi miraton Statutin e Odës dhe bën ndryshime dhe plotësime të tij, ndërsa me rreshtin 18 të paragrafit 1 të nenit të lartpërmendur, Kuvendi miraton akt për përcaktimin e një liste shërbimesh me çmime referuese (minimale) të shërbimeve private stomatologjike për mjekët e stomatologjisë dhe kritere për shpalljen dhe reklamimin e institucioneve shëndetësore stomatologjike nga ana e Bordit Ekzekutiv.

Në përputhje me nenin 27, paragrafi 2, pika 22 e Statutit, Bordi Ekzekutiv, me një akt të miratuar nga Kuvendi i Odës, përcakton një Listë dhe çmime të shërbimeve minimale (referuese) private stomatologjike për mjekët e stomatologjisë dhe kriteret për mënyrën e reklamimit dhe publikimit të shërbimeve të institucioneve shëndetësore stomatologjike.

Parashtruesi kundërshton kompetencën e Bordit Ekzekutiv për të miratuar aktin e kontestuar pa autorizim specifik nga Kuvendi i Odës. Megjithatë, neni 27, paragrafi 2, pika 22 e Statutit të Odës Stomatologjike të Maqedonisë kërkon qartë që Bordi Ekzekutiv të krijojë një listë të çmimeve minimale për shërbimet private stomatologjike. Ky lloj autorizimi i lejon Bordit të zbatojë dhe zbatojë standardet që janë thelbësore për qëllimet rregullatore të përcaktuara nga Oda.

Prandaj, pretendimet e parashtruesit në lidhje me legjitimitetin e aktiviteteve të Bordit nuk kanë bazë për t’u kundërshtuar nga një perspektivë kushtetuese. Në këtë rast, bordi ekzekutiv veproi brenda kompetencave të tij të përcaktuara me ligj, dhe miratimi i Listës së Çmimeve Minimale (Referuese) Stomatologjike është një vendim i vlefshëm në përputhje me kompetencat e tij.

Prandaj, parimi i sundimit të së drejtës nënkupton siguri juridike, parashikueshmëri të normave ligjore dhe respektim të vazhdueshëm të tyre. Akti i kontestuar, nga Oda e Stomatologjisë së Maqedonisë, është miratuar në bazë të rregulloreve ligjore të vlefshme, duke respektuar procedurat e përcaktuara nga Kushtetuta dhe ligjet. Për më tepër, akti nuk përmban asnjë mospërputhje ose kontradiktë ligjore që do të çonte në pasiguri ligjore. Përkundrazi, dispozitat e tij janë të qarta, të padiskutueshme dhe të zbatueshme në të gjithë territorin e shtetit, pa zbatim selektiv. Kështu, ato nuk e shkelin parimin e sundimit të së drejtës, por përkundrazi, e forcojnë atë, duke mundësuar stabilitet dhe siguri juridike në fushën përkatëse.

Në këtë rast, qëllimi i Odës së Stomatologjisë së Maqedonisë për të përcaktuar çmime minimale është i justifikuar në qëllimin e saj, duke ofruar një kornizë të qartë që zbatohet vetëm për stomatologët privatë. Duke vendosur çmime minimale me të cilat stomatologët privatë mund të punojnë, do të garantohet që të gjithë anëtarët e profesionit do të punojnë brenda parametrave të përcaktuar, gjë që jo vetëm mbështet uniformitetin, por siguron edhe drejtësi në të gjithë profesionin.

Parimi i barazisë, para Ligjit, nënkupton që të gjithë qytetarët kanë të njëjtat të drejta dhe detyrime, pa diskriminim në bazë të gjinisë, racës, origjinës kombëtare, statusit shoqëror ose arsyeve të tjera. Akti i kontestuar është i natyrës së përgjithshme dhe zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjitha subjektet brenda kornizës së asaj që rregullon, dhe nuk përmban elemente të zbatimit selektiv ose të krijimit të një kategorie të privilegjuar ose të diskriminuar qytetarësh.

Vendosja e standardeve të çmimeve minimale nuk shkel parimin kushtetues të barazisë. Politika e çmimeve minimale zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjithë stomatologët privatë, duke siguruar që asnjë praktikues të mos mund të ndikojë në mënyrë disproporcionale në kushtet e tregut duke ofruar shërbime me çmime më të ulëta. Ky zbatim uniform promovon një standard të drejtë në sektorin privat të stomatologjisë, duke ndihmuar në parandalimin e konkurrencës negative të çmimeve, e cila padyshim mund të çojë në një ulje të cilësisë së shërbimit.

Bazuar në analizën e kësaj dispozite kushtetuese, Gjykata konstatoi se nuk ka argumente që do të tregonin një efekt diskriminues të aktit të kontestuar, dhe për këtë arsye, pretendimet e parashtruesit janë të pabazuara në lidhje me këtë parim.

Kushtetuta parashikon që çdo qytetar ka të drejtën për kujdes shëndetësor dhe shteti është i detyruar të krijojë kushte për ushtrimin e papenguar të kësaj të drejte. E drejta për mbrojtje shëndetësore, e garantuar nga neni 39 i Kushtetutës, nuk pengon vendosjen e standardeve rregullatore në sektorin privat të mbrojtjes shëndetësore. Ndërsa parashtruesi pretendon se lista minimale e çmimeve mund të kufizojë aksesin në shërbimet stomatologjike, është thelbësore të bëhet një dallim i qartë midis fushëveprimit dhe funksionit të mbrojtjes shëndetësore privat kundrejt atij publik. Shërbimet private të mbrojtjes shëndetësore veprojnë brenda parimeve të tregut dhe kërkojnë qëndrueshmëri financiare për të siguruar vazhdimësinë e shërbimit.

Kështu, Oda e Stomatologjisë së Maqedonisë, duke vendosur çmime minimale, siguron që ofruesit privatë të shërbimeve dentare nuk do të kompromentojnë cilësinë e shërbimit dhe etikën profesionale për shkak të konkurrencës në treg, nga e cila vetë pacientët do të përfitonin drejtpërdrejt përmes vendosjes së vazhdueshme të standardeve më të larta të kujdesit, dhe kështu mbështet në mënyrë indirekte të drejtën më të gjerë për mbrojtje shëndetësore, në një mënyrë që përputhet me interesin publik.

Prandaj, akti i kontestuar nuk krijon pengesa për aksesin në shërbimet e mbrojtjes shëndetësore, as nuk kërcënon të drejtat individuale, por përkundrazi, vendos një rregullore që synon përmirësimin e shëndetit të qytetarëve. Prandaj, Gjykata konstaton se nuk ka shkelje të nenit 39 të Kushtetutës.

Për më tepër, akti i kontestuar nuk vendos kufizime të pajustifikuara ose joproporcionale për subjektet ekonomike, por synon të sigurojë rregullim që është në përputhje me interesin publik. Paditësi deklaron se akti i kontestuar shkel lirinë e tregut duke vendosur çmime minimale dhe duke kufizuar reklamimin bazuar në çmim. Megjithatë, rregullimi i praktikave të çmimeve në sektorin stomatologjik mund të interpretohet si një masë për të parandaluar sjelljen joetike të çmimeve, e cila mund të çojë në një erozion të cilësisë së shërbimeve stomatologjike.

Në këtë situatë, kërkesa për çmimin minimal nuk rregullohet në një mënyrë që do të kufizonte konkurrencën, por synon të ruajë standardet e praktikës profesionale në sektorin stomatologjik. Ky rregullim siguron një ekuilibër midis çmimeve konkurruese dhe cilësisë së shërbimit, i cili është me rëndësi thelbësore në kontekstin e mbrojtjes shëndetësore, ku uljet e tepërta të kostove mund të rezultojnë në shërbime me cilësi më të ulët dhe kështu të kenë implikime negative për shëndetin e pacientëve.

Prandaj, akti i kontestuar pasqyron angazhimin e Odës së Stomatologjisë së Maqedonisë për të ruajtur integritetin dhe standardet e profesionit stomatologjik në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Vendosja e çmimeve minimale dhe rregullimi i reklamimit janë praktika të zakonshme në mbrojtjes shëndetësore, të gjitha me qëllim mbrojtjen e interesave të pacientëve, por edhe standardet profesionale që ofruesit e shërbimeve duhet të respektojnë. Një zgjidhje e tillë ndihmon për të siguruar që mjekët nuk do të sakrifikojnë cilësinë në këmbim të çmimeve më të ulëta, duke ruajtur njëkohësisht besimin e publikut në shërbimet private stomatologjike. Për më tepër, dispozitat e aktit të kontestuar synojnë të sigurojnë që të gjithë qytetarët të marrin kujdes të qëndrueshëm dhe të besueshëm, pavarësisht nga zgjedhja e tyre e ofruesit të shërbimeve stomatologjike, duke nxitur besimin në sektorin në tërësi.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi që nuk ka baza për të filluar procedurat për të vlerësuar kushtetutshmërinë e aktit të kontestuar.

Lidhur me propozimin e përshkruar në iniciativë, që Gjykata të miratojë një aktvendim për të ndaluar zbatimin e akteve individuale ose veprimeve të ndërmarra në bazë të aktit të kontestuar, sepse zbatimi i tij mund të rezultojë në pasoja që janë të vështira për t’u eliminuar, dhe duke marrë parasysh sa më sipër, Gjykata konstaton se kushtet për zbatimin e nenit 37 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk janë përmbushur.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski