У.бр.214/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.214/2024
Скопје, 11.06.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 38 алинеја 3 и член 73 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 11 јуни 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

СЕ ОТФРЛА иницијативата за оценување на уставноста и законитоста на член 3 став (25) од Уредбата за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директни плаќања за 2024 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.18/2024 и 34/2024).

Образложение

Друштвото за консалтинг ЛАНСКИ, ГАНЗГЕР, ЗЕЌИРИ + ПАРТНЕР ДОО Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 3 став (25) од Уредбата за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директни плаќања за 2024 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.18/2024 и 34/2024).

Подносителот на иницијативата наведува дека оспорениот став е спротивен на член 8 став 1 алинеи 3, 6 и 7, членовите 51 и 55 од Уставот на Република Северна Македонија, законските одредби од матичниот Закон за земјоделство и рурален развој („Службен весник на Република Македонија“ број 49/2010, 53/2011, 126/2012, 15/2013, 69/2013, 106/2013, 177/2014, 25/2015, 73/2015, 83/2015, 154/2015, 11/2016, 53/2016, 120/2016, 163/2016, 74/2017, 83/2018, 27/2019, 27/2019 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ број 152/2019, 244/2019, 275/2019, 110/2021, 123/2022, 65/2023, 218/2024), законските одредби на Законот за спречување и заштита од дискриминација и Законот за заштита на конкуренција.

Подносителот на иницијативата во образложението на иницијативата наведува дека наведената уредба чиј став е оспорен, е донесена врз основа на член 47 став (6) од Законот за земјоделство и рурален развој, во кој е предвидено дека со уредбите за директни плаќања се уредуваат поблиските критериуми од ставовите (2), (3) и (4) од член 47, корисниците од член 14 на Законот по одделни мерки, максималните износи од ставот (5) на овој член и начинот на директните плаќања на годишно ниво. Имено, оспорената одредба предвидува критериуми надвор од законски поставените граници како што е „Збирно по корисник“, кој не само што е спротивен на член 47 од Законот за земјоделство и рурален развој туку е спротивен на намената и целта која треба да се постигне со директните плаќања како инструменти и мерки за поддршка на земјоделството и земјоделските стопанства.

Според подносителот на иницијативата, ако се има предвид дека Законот за земјоделство и рурален развој во член 47 став (5) предвидува диференциран пристап во утврдување на максималните износи по корисник според кој максимални износи можат да се предвидат во зависност од: 1) големината на површината на земјоделско земјиште, 2) единица земјоделски производ и 3) бројот на грла добиток со кои располага корисникот за секоја категорија (површина земјиште, единица производ, број на грла), како и ако се земе предвид дека ставот 6 од истиот член зборува за „максимални износи” врзани за тие категории соодветно, а не за „износ”, лесно може да се утврди дека државниот надлежен орган при донесување на уредбите требало да определи максимални износи за површина, единица и број на грла и дека интенцијата на Законот и Уредбата е да се добиваат субвенции по површина земјиште или по единица од еден вид производ или по грла од вид добиток, за сите поодделно, произлегува дека одредбата по член 3 став (25) од Уредбата за директни плаќања за 2024 година е противуставна и противзаконита и како таква треба целосно да се поништи со ретроактивно дејство од денот на нејзино донесување.

Подносителот на иницијативата наведува дека при оценување на уставноста и законитоста на оспорената одредба, потребно е да се има предвид фактот дека претходните години воопшто не постоело никакво ограничување на максимален износ збирно по корисник. Во овој контекст можат да се видат уредбите донесени врз основа на истиот член 47 став (6) од Законот за земјоделство и рурален развој за 2011,2012, 2013, 2014, 2015, 2016 и 2017 година, во кои нема ограничување на директни плаќања збирно по корисник. Видно од содржината на наведените уредби јасно е дека интенцијата на Законот била (и сè уште треба да биде) определување на максимални износи по хектар земјиште, по вид на добиток и вид на земјоделски производ, а не определување на максимален вкупен износ за сите подмерки по корисник. Од наведеното произлегува дека со годишните уредби за директни плаќања до 2017 година, се создал еден правен стандард во креирање на политиките за директни плаќања, а со тоа и правен континуитет кој всушност е и одлика на начелото на правната сигурност. Со донесувањето на уредбата чија одредба е оспорена, државниот надлежен орган, врз основа на ист непроменет закон одлучува да воведе ограничување преку нов критериум надвор од законски предвидените рамки односно „збирен износ по корисник” на директни плаќања, со што практично го напуштил правниот континуитет и ја поткопал правната сигурност на субјектите и нивните законски стекнати права. Правната сигурност како една од суштинските одлики на владеењето на правото подразбира предвидливост и сигурност на субјектите во нивната правна положба особено во контекст на креирањето на деловните политики и финансиските планирања. Начелото на уставност и законитост и начелото на правната сигурност се гаранции дека државните органи не смеат да воведуваат мерки со кои би ја влошиле, односно би ja направиле понеповолна правната ситуација на субјектите кои имаат законски стекнати права, а особено не самоволно да излегуваат надвор од законските рамки при спроведување на законите. Со воведување на некаков си „збирен износ по корисник” за сите предвидени подмерки во Уредбата, ако засегнатите субјекти имаат право на директни плаќања поединечно за секои од тие подмерки, директно се нарушува правната сигурност, се повредуваат стекнатите права на субјектите и се скратува можноста за предвидливост при креирање на финансиските конструкции и при формирање на цените на земјоделските производи кои ги одгледуваат.

Подносителот на иницијативата наведува дека надлежниот орган со воведување на вакво ограничување во Уредбата кое не постои во закон, се ставил во улога на законодавец и арбитер, со што се повредува и начелото на „легитимно очекување“ гарантирано со Протокол 1 од ЕКЧП. Имено, подносителот има легитимни очекувања за државната помош која треба да jа добие согласно со предвидените услови по закон, а потоа е лишен од истото бидејќи во подзаконскиот акт (Уредбата) своеволно се додавани критериуми кои не се предвидени во рамки на Законот или се резултат на негово погрешно толкување. Начелото на уставност и законитост подразбира не само формална, туку и материјална усогласеност на подзаконските акти со законите.

Според подносителот на иницијативата, со оспорената одредба од Уредбата суштински се ограничува остварувањето на целите на Законот за земјоделство и рурален развој бидејќи директните плаќања се инструменти за реализирање на тие цели и се гарантира еднаков пристап до директните плаќања за секое земјоделско стопанство за секоја предвидена подмерка односно за секое предвидено добро во Уредбата за која може да се оствари право на државна помош преку директните плаќања. Понатаму, оспорените одредби се спротивни и ja нарушуваат една од темелните вредности на уставниот поредок на државата – слободата на пазарот и претприемништвото, утврдена во член 8 став 1 алинеја 7 од Уставот и ги повредуваат основите на економските односи утврдени во член 55 од Уставот според кои е гарантирана слободата на пазарот и претприемништвото и Републиката е должна да обезбеди еднаква правна положба на сите субјекти на пазарот, а слободата на пазарот и претприемништвото можат да се ограничат со закон единствено заради одбраната на Републиката, зачувувањето на природата, животната средина или здравјето на луѓето.

Покрај ова, подносителот на иницијативата прецизира дека Уредбата е противзаконска во делот кој излегува надвор од законската рамка и пропишува „вкупен максимален износ по корисник” пресметан во зависност од големината на површината на земјоделското земјиште, единицата земјоделски производ и бројот на грла добиток. Со тоа Уредбата ги диференцира корисниците кои таков „вкупен максимален износ” може да остварат и само по основ на површина, или само по основ на единица, или само по грла добиток. Оттука, ако некој корисник има поголема површина, го добива максималниот износ само по тој основ, при што без никаква поддршка останува производство по единица, или по грла добиток. Ваквото ограничување на максимумот на субвенции е спротивно на ограничувањата што ги предвидува Законот („износи” за површина, единици, грла), и не е во функција на стимулативна земјоделска политика која треба да поттикнува производство на единици производи или грла добиток согласно целите поставени во Законот. Имено, со ваквата поставеност на оспорените одредби од уредбите всушност се врши ограничување на вкупниот износ по корисник, без оглед на вкупното производство, односно без оглед на останатото производство кое ќе го надмине тој максимален износ и всушност ќе остане несубвенциониран.

Според подносителот на иницијативата, со оспорената одредба, се врши директна повреда не само на Уставот, туку и на Законот за спречување и заштита од дискриминација и Законот за заштита на конкуренцијата.

Поради горенаведеното се предлага Уставниот суд да поведе постапка и согласно со член 112 од Уставот, да ја поништи оспорената одредба од член 3 став 25 од Уредбата за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директни плаќања за 2024 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.18/24 и 34/24).

На седницата Судот утврди дека во член 3 став (25) од Уредбата за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директни плаќања за 2024 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.18/24 и 34/24), е предвидено дека вкупниот максимален износ на директни плаќања по корисник пресметан во зависност од големината на површината на земјоделско земјиште, единицата земјоделски производ и бројот на грла добиток од подмерките од оваа уредба не може да биде поголем од 18.450.000 денари по корисник збирно за подмерките: 1.1., 1.2., 1.3., 1.4., 1.5., 1.6., 1.7., 1.8., 1.9., 1.10., 1.11., 1.12., 1.13, 1.14., 1.15., 1.16., 1.17., 1.18., 1.19., 1.20., 1.21., 1.22. и 1.23. од оваа уредба и 18.450.000 денари по корисник збирно за подмерките 2.1., 2.2., 2.3., 2.4., 2.5., 2.6., 2.7., 2.8., 2.9., 2.10., 2.11., 2.12, 2.13., 2.14., 2.15., 2.16., 2.17., 2.18. и 2.19. од оваа уредба.

III

Според член 8 став 1 алинеи 3, 6 и 7 од Уставот, темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија, меѓу другите, се владеењето на правото, правната заштита на сопственоста и слободата на пазарот и претприемништвото.

Согласно со член 51 од Уставот во Република Северна Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Во член 110 алинеја 2 од Уставот, е предвидено дека Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите.

Според член 3 став (25) од Уредбата за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директни плаќања за 2024 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.18/24 и 34/24) вкупниот максимален износ на директни плаќања по корисник пресметан во зависност од големината на површината на земјоделско земјиште, единицата земјоделски производ и бројот на грла добиток од подмерките од оваа уредба не може да биде поголем од 18.450.000 денари по корисник збирно за подмерките: 1.1., 1.2., 1.3., 1.4., 1.5., 1.6., 1.7., 1.8., 1.9., 1.10., 1.11., 1.12., 1.13, 1.14., 1.15., 1.16., 1.17., 1.18., 1.19., 1.20., 1.21., 1.22. и 1.23. од оваа уредба и 18.450.000 денари по корисник збирно за подмерките 2.1., 2.2., 2.3., 2.4., 2.5., 2.6., 2.7., 2.8., 2.9., 2.10., 2.11., 2.12, 2.13., 2.14., 2.15., 2.16., 2.17., 2.18. и 2.19. од оваа уредба.

Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако за истата работа веќе одлучувал, а нема основи за поинакво одлучување, согласно со член 38 алинеја 2 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија..

Уставниот суд на Република Северна Македонија, со Решението У.бр.151/2024 од 5 февруари 2025 година, не повел постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 3 став 25 од Уредбата за поблиските критериуми за директни плаќања, корисниците на средствата, максималните износи и начинот на директни плаќања за 2024 година („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.18/24 и 34/24).

Имајќи предвид дека Уставниот суд веќе одлучувал за истата работа, а нема основи за поинакво одлучување, Судот оцени дека се исполнети условите од член 38 алинеја 2 од Актот на Уставниот суд, за отфрлање на иницијативата за оценување на уставноста и законитоста на оспорената одредба.

Врз основа на наведеното, Судот, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.214/2024
Shkup, 11.06.2025
Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 38 alineja 3 dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 11 qershor 2025, miratoi

A K T V E N D I M

HIDHET POSHTË iniciativa për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 3 paragrafi (25) të Rregullores mbi kriteret më të përafërta për pagesat direkte, përfituesit e fondeve, shumat maksimale dhe mënyrën e pagesave direkte për vitin 2024 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr.18/2024 dhe 34/2024).

Arsyetim

Shoqëria për konsalting LANSKI, GANZGER, ZEQIRI + PARTNER SHPK Shkup ka parashtruar iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për të filluar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 3 paragrafi (25) të Dekretit mbi kriteret e detajuara për pagesat direkte, përfituesit e fondeve, shumat maksimale dhe mënyrën e pagesave direkte për vitin 2024 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” Nr. 18/2024 dhe 34/2024).

Parashtruesi i niciativës deklaron se qëndrimi i kontestuar është në kundërshtim me nenin 8 paragrafi 1 alinetë 3, 6 dhe 7, nenet 51 dhe 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, dispozitat ligjore të Ligjit amë për bujqësin dhe zhvillim rural (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 49/2010, 53/2011, 126/2012, 15/2013, 69/2013, 106/2013, 177/2014, 25/2015, 73/2015, 83/2015, 154/2015, 11/2016, 53/2016, 120/2016, 163/2016, 74/2017, 83/2018, 27/2019, 27/2019 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 152/2019, 244/2019, 275/2019, 110/2021, 123/2022, 65/2023, 218/2024), dispozitat ligjore të Ligjit për parandalimin dhe mbrojtjen nga diskriminimi dhe Ligjit për mbrojtjen e konkurrencës.

Parashtruesi i iniciativës në arsyetimin e iniciativës thekson se dekreti i theksuar, qëndrimi i të cilit kontestohet, është miratuar në bazë të nenit 47 paragrafi (6) të Ligjit për bujqësi dhe zhvillim rural, në të cilin është parashikuar se me dekretet për pagesat direkte rregullohen kriteret më të detajuara nga paragrafët (2), (3) dhe (4) të nenit 47, përfituesit nga neni 14 i Ligjit sipas masave individuale, shumat maksimale nga paragrafi (5) i këtij neni dhe mënyra e pagesave direkte në bazë vjetore. Konkretisht, dispozita e kontestuar parashikon kritere përtej kufijve të përcaktuar me ligj, siç është “Totali për përfitues”, gjë që jo vetëm që është në kundërshtim me nenin 47 të Ligjit për bujqësi dhe zhvillim Rural, por edhe në kundërshtim me qëllimin dhe objektivin që duhet të arrihet me pagesat direkte si instrumente dhe masa për të mbështetur bujqësinë dhe ekonomitë bujqësore.

Sipas parashtruesit të iniciativës, nëse marrim parasysh se Ligji për bujqësi dhe zhvillim rural në nenin 47 paragrafi (5) parashikon një qasje të diferencuar në përcaktimin e shumave maksimale për përfitues, sipas të cilave shumat maksimale mund të parashikohen në varësi të: 1) madhësisë së sipërfaqes së tokës bujqësore, 2) njësisë së produktit bujqësor dhe 3) numrit të krerëve të bagëtive në dispozicion të përfituesit për secilën kategori (sipërfaqja e tokës, njësia e produktit, numri i krerëve), si dhe nëse marrim parasysh se paragrafi 6 i të njëjtit nen flet për “shumat maksimale” që lidhen përkatësisht me ato kategori, dhe jo për “shumën”, mund të përcaktohet lehtësisht se organi kompetent shtetëror, gjatë miratimit të dekreteve, duhej të kishte përcaktuar shumat maksimale për sipërfaqen, njësinë dhe numrin e krerëve dhe se intenca e Ligjit dhe Dekretit është të marrë subvencione për sipërfaqe toke ose për njësi të një lloji produkti ose për kokë bagëtie, për të gjitha veç e veç, rrjedh se dispozita sipas nenit 3 paragrafi (25) të Rregullores për pagesat direkte për vitin 2024 është jokushtetuese dhe e paligjshme dhe si e tillë duhet të anulohet plotësisht me efekt prapaveprues që nga dita e miratimit të saj.

Parashtruesi i iniciativës deklaron se gjatë vlerësimit të kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së dispozitës së kontestuar, është e nevojshme të merret parasysh fakti se në vitet e mëparshme nuk ka pasur asnjë kufizim në shumën maksimale në total për përfitues. Në këtë kontekst, mund të shihen dekretet e miratuara në bazë të të njëjtit nen 47 paragrafi (6) i Ligjit për bujqësi dhe zhvillim rural për vitet 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 dhe 2017, në të cilat nuk ka asnjë kufizim në pagesat direkte në total për përfitues. Nga përmbajtja e dekreteve të lartpërmendura është e qartë se qëllimi i Ligjit ka qenë (dhe duhet të jetë ende) përcaktimi i shumave maksimale për hektar tokë, për llojin e bagëtive dhe llojin e produktit bujqësor, dhe jo përcaktimin e një shume maksimale totale për të gjitha nënmasat për përfitues. Nga sa më sipër, rrjedh se dekretet vjetore për pagesat direkte deri në vitin 2017 krijuan një standard ligjor në krijimin e politikave të pagesave direkte, dhe kështu edhe vazhdimësi juridike, e cila është në të vërtetë një tipar i parimit të sigurisë juridike. Duke miratuar dekretin, dispozita e të cilit kontestohet, organi kompetent shtetëror, bazuar në të njëjtin ligj të pandryshuar, vendos të fusë një kufizim përmes një kriteri të ri jashtë kornizës së parashikuar me ligj, pra “shumës totale për përfitues” të pagesave të drejtpërdrejta, duke braktisur kështu praktikisht vazhdimësinë ligjore dhe duke minuar sigurinë ligjore të subjekteve dhe të drejtave të tyre të fituara me ligj. Siguria ligjore si një nga tiparet thelbësore të sundimit të ë drejtës nënkupton parashikueshmëri dhe siguri të subjekteve në pozicionin e tyre ligjor, veçanërisht në kontekstin e krijimit të politikave të biznesit dhe planifikimit financiar. Parimi i kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë dhe parimi i sigurisë ligjore janë garanci se organet shtetërore nuk mund të prezantojnë masa që do të përkeqësonin ose do ta bënin më pak të favorshme situatën juridike të subjekteve që kanë fituar të drejta me ligj, dhe veçanërisht të mos shkojnë arbitrarisht përtej kornizës ligjore gjatë zbatimit të ligjeve. Duke futur një lloj “shume të përgjithshme për përfitues” për të gjitha nënmasat e parashikuara në Dekret, nëse subjektet e prekura kanë të drejtë për pagesa direkte individualisht për secilën prej këtyre nënmasave, siguria juridike shkelet drejtpërdrejt, të drejtat e fituara të subjekteve shkelen dhe mundësia e parashikueshmërisë shkurtohet gjatë krijimit të strukturave financiare dhe gjatë formimit të çmimeve të produkteve bujqësore që ato kultivojnë.

Parashtruesi i iniciativës deklaron se duke futur një kufizim të tillë në Dekret që nuk ekziston në ligj, organi kompetent e ka vënë veten në rolin e ligjvënësit dhe arbitrit, gjë që shkel edhe parimin e “pritjes legjitime” të garantuar nga Protokolli 1 i KEDNJ-së. Domethënë, parashtruesi ka pritje legjitime për ndihmën shtetërore që duhet të marrë në përputhje me kushtet e parashikuara me ligj, dhe më pas ai privohet prej saj sepse në aktin nënligjor (Dekretin) janë shtuar në mënyrë arbitrare kritere që nuk parashikohen në suaza të Ligjit ose janë rezultat i keqinterpretimit të tij. Parimi i kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë nënkupton jo vetëm përputhshmëri formale, por edhe materiale të akteve nënligjore me ligjet.

Sipas parashtruesit të iniciativës, dispozita e kontestuar e Dekretit kufizon në thelb arritjen e objektivave të Ligjit për bujqësi dhe zhvillim rural, pasi pagesat direkte janë instrumente për realizimin e këtyre objektivave dhe qasja e barabartë në pagesat direkte garantohet për secilën fermë bujqësore për secilën nënmasë të parashikuar, pra për secilën mall të parashikuar në Dekret për të cilin mund të ushtrohet e drejta për ndihmë shtetërore përmes pagesave direkte. Për më tepër, dispozitat e kontestuara janë në kundërshtim dhe shkelin një nga vlerat themelore të rendit kushtetues të shtetit – lirinë e tregut dhe sipërmarrjes, të përcaktuar në nenin 8, paragrafi 1, alineja 7 të Kushtetutës dhe shkelin themelet e marrëdhënieve ekonomike të përcaktuara në nenin 55 të Kushtetutës, sipas të cilit liria e tregut dhe sipërmarrjes është e garantuar dhe Republika është e detyruar të sigurojë status të barabartë juridik të të gjitha subjekteve të tregut, dhe liria e tregut dhe sipërmarrjes mund të kufizohet me ligj vetëm për qëllim të mbrojtjes së Republikës, ruajtjes së natyrës, mjedisit jetësor ose shëndetit të njeriut.

Përveç kësaj, parashtruesi i iniciativës specifikon se Dekreti është i paligjshëm në pjesën që shkon përtej kuadrit ligjor dhe përshkruan një “shumë maksimale totale për përdorues” të llogaritur në varësi të madhësisë së sipërfaqes së tokës bujqësore, njësisë së produktit bujqësor dhe numrit të bagëtive. Kështu, Dekreti dallon përfituesit që mund të arrijnë një “shumë maksimale totale” të tillë vetëm në bazë të sipërfaqes, ose vetëm në bazë të njësisë, ose vetëm për kokë bagëtie. Prandaj, nëse një përfitues ka një sipërfaqe më të madhe, ai merr shumën maksimale vetëm në atë bazë, duke e lënë prodhimin për njësi, ose për kokë bagëtie pa asnjë mbështetje. Një kufizim i tillë i maksimumit të subvencioneve është në kundërshtim me kufizimet e parashikuara nga Ligji (“shumat” për sipërfaqe, njësi, kokë) dhe nuk është në funksion të një politike bujqësore stimuluese që duhet të inkurajojë prodhimin e njësive të produkteve ose krerëve të bagëtive në përputhje me objektivat e përcaktuara në Ligj. Gjegjësisht, me këtë rregullim të dispozitave të kontestuara të dekreteve, në fakt bëhet një kufizim në shumën totale për përfitues, pavarësisht nga prodhimi total, pra pavarësisht nga prodhimi i mbetur që do ta tejkalojë atë shumë maksimale dhe në fakt do të mbetet i pasubvencionuar.

Sipas parashtruesit të iniciativës, dispozita e kontestuar shkel drejtpërdrejt jo vetëm Kushtetutën, por edhe Ligjin për parandalimin dhe mbrojtjen nga diskriminimi dhe Ligjin për mbrojtjen e konkurrencës.

Për shkak të sa më sipër, propozohet që Gjykata Kushtetuese të inicojë procedurë dhe në përputhje me nenin 112 të Kushtetutës, të anulojë dispozitën e kontestuar të nenit 3, paragrafi 25 të Rregullores për kriteret e detajuara për pagesat direkte, përfituesit e fondeve, shumat maksimale dhe mënyrën e pagesave direkte për vitin 2024 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr.18/24 dhe 34/24).

Në seancë, Gjykata përcaktoi se në nenin 3 paragrafi (25) të Dekretit për kriteret e detajuara për pagesat direkte, përfituesit e fondeve, shumat maksimale dhe mënyrën e pagesave direkte për vitin 2024 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 18/24 dhe 34/24), parashikon që shuma maksimale totale e pagesave direkte për përfitues, e llogaritur në varësi të madhësisë së sipërfaqes së tokës bujqësore, njësisë së produktit bujqësor dhe numrit të bagëtive nga nënmasat e këtij dekreti, nuk mund të kalojë 18.450.000 denarë për përfitues së bashku për nënmasat: 1.1., 1.2., 1.3., 1.4., 1.5., 1.6., 1.7., 1.8., 1.9., 1.10., 1.11., 1.12., 1.13, 1.14., 1.15., 1.16., 1.17., 1.18., 1.19., 1.20., 1.21., 1.22. dhe 1.23. të këtij dekreti dhe 18,450,000 denarë për përfitues së bashku për nënmasat 2.1., 2.2., 2.3., 2.4., 2.5., 2.6., 2.7., 2.8., 2.9., 2.10., 2.11., 2.12, 2.13., 2.14., 2.15., 2.16., 2.17., 2.18. dhe 2.19. të këtij dekreti.

III

Sipas nenit 8 paragrafi 1 alinetë 3, 6 dhe 7 të Kushtetutës, vlerat themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut janë, ndër të tjera, sundimi i së drejtës, mbrojtja ligjore e pronës dhe liria e tregut dhe sipërmarrjes.

Sipas nenit 51 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat e tjera me Kushtetutën dhe ligjin. Secili është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Në nenin 110 alineja 2 të Kushtetutës parashikohet që Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet.

Sipas nenit 3 paragrafi (25) të Rregullores për kriteret e detajuara për pagesat direkte, përfituesit e fondeve, shumat maksimale dhe metodën e pagesave direkte për vitin 2024 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 18/24 dhe 34/24), shuma totale maksimale e pagesave direkte për përfitues, e llogaritur në varësi të madhësisë së sipërfaqes së tokës bujqësore, njësisë së produktit bujqësor dhe numrit të bagëtive nga nënmasat e kësaj Rregulloreje, nuk mund të kalojë 18.450.000 denarë për përfitues së bashku për nënmasat: 1.1., 1.2., 1.3., 1.4., 1.5., 1.6., 1.7., 1.8., 1.9., 1.10., 1.11., 1.12., 1.13, 1.14., 1.15., 1.16., 1.17., 1.18., 1.19., 1.20., 1.21., 1.22. dhe 1.23. të këtij dekreti dhe 18,450,000 denarë për përfitues kolektivisht për nënmasat 2.1., 2.2., 2.3., 2.4., 2.5., 2.6., 2.7., 2.8., 2.9., 2.10., 2.11., 2.12, 2.13., 2.14., 2.15., 2.16., 2.17., 2.18. dhe 2.19. të këtij dekreti.

Gjykata Kushtetuese do ta refuzojë iniciativën nëse tashmë ka vendosur për të njëjtën çështje dhe nuk ka baza për një vendim tjetër, në përputhje me nenin 38, paragrafi 2 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, me Aktvendimin U.nr.151/2024 të datës 5 shkurt 2025, nuk inicoi procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 3, paragrafi 25 të Dekretit mbi kriteret më të detajuara për pagesat direkte, përfituesit e fondeve, shumat maksimale dhe mënyrën e pagesave direkte për vitin 2024 (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr.18/24 dhe 34/24).

Duke marrë parasysh se Gjykata Kushtetuese tashmë ka vendosur për të njëjtën çështje dhe nuk ka baza për një vendimmarrje tjetër, Gjykata vlerësoi se përmbushen kushtet e nenit 38, alineja 2 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese, për hedhjen poshtë të iniciativës për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së dispozitës së kontestuar.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski