У.бр.272/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд
на Република Северна Македонија
У.бр.272/2024
Скопје, 11.06.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Aктот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 11 јуни 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 19 од Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка („Службен весник на Република Северна Македонија” број 182/2024 и 251/2024).

Образложение

Игорчо Точев од Скопје, до Уставниот суд поднесе иницијатива за оценување на уставноста и законитоста на член 19 од Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка, како спротивен на Амандманот XXI од Уставот на Република Северна Македонија.

Според подносителот на иницијативата, согласно со Амандман XXI од Уставот на Република Северна Македонија, правото на жалба или друг вид правна заштита против поединечни акти донесени во постапка во прв степен пред орган на државната управа или организација и друг орган што врши јавни овластувања се уредува со закон, тогаш оспорената одредба од Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка e спротивна на Амандманот XXI од Уставот, од причини што Уредбата претставува подзаконски акт со кој се разработуваат или би требало да се разработуваат поподробно прашања кои одредбата од прописот како закон допушта да бидат разработени со таков подзаконски акт, но не и со подзаконскиот акт да се уредува правото на правна заштита, туку такво нешто може да биде предмет на уредување само на законска материја.

На седницата Судот утврди дека во член 19 од Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка („Службен весник на Република Северна Македонија” број 182/2024 и 251/2024) се предвидува дека против решението на министерот не е дозволена жалба, а барателот на финансиска поддршка може да поведе управен спор.

III

Владеењето на правото и поделбата на државната власт на законодавна, извршна и судска се темелни вредности на уставниот поредок на државата, согласно со член 8 став 1 алинеи 3 и 4 од Уставот на Република Северна Македонија.

Амандманот XXI од Уставот на Република Северна Македонија се однесува на правото на жалба и правната заштита. Според Амандман XXI, се гарантира правото на жалба или друг вид на правна заштита против одлуките донесени во прв степен, која гласи „Се гарантира правото на жалба против одлуки донесени во постапка во прв степен пред суд. Правото на жалба или друг вид на правна заштита против поединечни правни акти донесени во постапка во прв степен пред орган на државната управа или организација и друг орган што врши јавни овластувања се уредува со закон“.

Според член 50 став 2 од Уставот на Република Северна Македонија, се гарантира судска заштита на законитоста на поединечните акти на државната управа и на другите институции што вршат јавни овластувања.

Согласно со член 51 од Уставот, во Република Северна Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Со член 110 алинеја 2 од Уставот на Република Северна Македонија е предвидено дека Уставниот суд на Република Северна Македонија, одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите.

Според член 10 став 1 од Законот за воздухопловство („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.14/2024, 224/2024 и 3/2025), на постапките предвидени со овој закон супсидијарно се применуваат одредбите од Законот за општата управна постапка, доколку со овој закон или со подзаконските прописи донесени врз основа на овој закон поинаку не е определено.

Во член 49 став 5 од истиот закон се предвидува дека начинот, поблиските критериуми од ставот (2) на овој член и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка од ставот (1) на овој член ги утврдува Владата на Република Северна Македонија, односно советите на единиците на локалната самоуправа.

Врз основа на член 49 став (5) од Законот за воздухопловство („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.14/2024), Владата на Република Северна Македонија, на седницата, одржана на 29 август 2024 година, ја донела Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка, објавена во „Службен весник на Република Македонија“ бр.182 од 03.09.2024 година. Уредбата содржи 24 члена.

Измената на Уредбата, е направена со Уредба за изменување и дополнување на Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка, која е донесена на ден 10 декември 2024 година и објавена во „Службен весник на Република Северна Македонија“, број 251/2024 од 12.12.2024 година.

Од анализата на оспорениот член 19 од Уредбата, произлегува дека против решението на министерот не е дозволена жалба, но барателот може да поведе управен спор. Ова значи дека, иако не е дозволена жалба како редовен правен лек, сепак е обезбедена правна заштита преку управен спор.

По однос на наводите на подносителот дека оспорениот член 19 од Уредбата е спротивен на Амандман XXI, од причини што, Уредбата претставува подзаконски акт со кој се разработуваат или би требало да се разработуваат поподробно прашања кои одредбата од прописот како закон допушта да бидат разработени со таков подзаконски акт, но не и со подзаконскиот акт да се уредува правото на правна заштита, туку такво нешто може да биде предмет на уредување само на законска материја, Судот оцени дека се неосновани од причина што Амандманот XXI од Уставот, гарантира правна заштита, но не бара задолжително да постои право на жалба. Наместо тоа, се дозволува правната заштита да се обезбеди преку други механизми, како што е управниот спор.

Основната цел на судската заштита на правните акти е да ги заштити граѓаните од самоволна и арбитрарна управа која се обезбедува преку покренување управен спор пред надлежен суд. Со оспорениот член иако не е дозволена жалба против решението на министерот, барателот има право да поведе управен спор. Ова е во согласност и со член 50 од Уставот, кој гарантира судска заштита на законитоста на поединечните акти, бидејќи управниот спор претставува форма на судска заштита.

Во македонското законодавство, законодавецот предвидел можност за поведување управен спор во случаи кога против одредено решение не е дозволена жалба. Оваа можност е регулирана во неколку закони, од кои најзначајни се Законот за општата управна постапка и Законот за управни спорови.

Според Законот за општата управна постапка („Службен весник на Република Македонија“ бр.124/2015 и 65/2018), правото на жалба е едно од основните права на странките во управната постапка, но истото може да биде ограничено само со закон. Оваа одредба е регулирана во член 14 став (2) од Законот за општата управна постапка, кој гласи „против првостепените управни акти странката има право на жалба во случаи утврдени со закон“.

Согласно со член 14 став 5 од истиот закон, законодавецот предвидува дека против управните акти донесени во втор степен, како и против управните акти донесени во прв степен против кои не е дозволена жалба, странката може да поведе управен спор. Ова значи дека ако не постои можност за жалба на одредено решение, странката има право да бара правна заштита преку управен спор пред надлежен суд.

Ова значи дека правото на жалба е загарантирано, но истовремено, неговото ограничување или исклучување може да се направи само со посебен закон. Оваа одредба ја нагласува важноста на законската основа за какво било ограничување на правото на жалба, со цел да се обезбеди правна сигурност и заштита на правата на странките.

Дополнително, во член 104 став (3) од Законот за општата управна постапка, се наведува дека исцрпувањето на жалбата, односно приговорот е предуслов за поведување спор пред надлежниот суд, ако со закон е загарантирана жалбата, односно приговорот. Оваа одредба дополнително ја потврдува важноста на законската регулација на правото на жалба, бидејќи само со закон може да се утврди дали жалбата е загарантирана или не. Во случаите кога жалбата не е загарантирана со закон, странката има право да поведе управен спор, што претставува нејзино уставно загарантирано право, пропишано со Амандман XXI на член 15 од Уставот.

Исто така, во член 106 став (1) од истиот закон, се утврдува рокот за изјавување жалба, но се додава и дека „…освен ако со посебен закон не е определен подолг рок“. Ова уште еднаш ја нагласува улогата на Законот како единствен инструмент преку кој може да се регулираат или ограничат правата поврзани со жалбата.

Член 112 од истиот закон, дополнително предвидува дека кога второстепениот орган нема да го реши предметот во рамки на рокот од 60 дена, странката има право да поведе управен спор. Иако оваа одредба се однесува на молчење на администрацијата, таа исто така ја потврдува можноста за поведување управен спор кога нема друг правен лек.

Член 3 од Законот за управни спорови („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.96/2019, 150/2024 и 220/2024), детално ги дефинира ситуациите во кои може да се поведе управен спор. Во точка 6 од овој член се наведува дека судот одлучува за законитоста на поединечните акти на јавните органи со кои е повредено некое право, обврска или правен интерес на тужителот, а против кои не е дозволено изјавување на редовно правно средство и не е обезбедена правна заштита во друга судска постапка. Оваа одредба е клучна, бидејќи директно се однесува на случаи кога жалбата не е дозволена, а странката има право да бара заштита преку управен спор.

Во член 6 од истиот закон се наведува дека управен спор не може да се води за правилната примена на слободна оценка од страна на јавен орган (дискреционо овластување), но може да се води за законитоста на таквиот акт и границите на таквото овластување. Ова значи дека дури и во случаи кога јавниот орган има дискреционо право, управниот спор може да се поведе за да се испита законитоста на актот.

Член 21 од истиот закон, дополнително утврдува дека тужба за управен спор може да поднесе и синдикална организација во случај кога смета дека одреден управен акт е спротивен со некое право или директен интерес на некоја нејзина членка. Оваа одредба ја проширува можноста за поведување управен спор и на други субјекти, освен на директно засегнатите странки.

Како заклучок од претходното, законодавецот јасно предвидел можност за поведување управен спор во случаи кога против одредено решение не е дозволена жалба, главно регулирано во Законот за општата управна постапка и Законот за управни спорови, каде што се утврдени следните клучни принципи: ако не е дозволена жалба, странката има право да поведе управен спор (член 14 од Законот за општата управна постапка), управниот спор е алтернативен правен лек кога жалбата или приговорот не се предвидени со закон (член 104 од Законот за општата управна постапка) и кога судот одлучува за законитоста на актите против кои не е дозволено редовно правно средство (член 3 од Законот за управна постапка).

Овие одредби обезбедуваат правна заштита за граѓаните и другите субјекти во случаи кога не постои можност за жалба, со што се гарантира правото на правна заштита и пристап до суд.

Имајќи го предвид наведеното, законодавецот, со член 10 став 1 од Законот за воздухопловство, како посебен закон (lex specialis), пропишал дека на постапките предвидени со овој закон супсидијарно се применуваат одредбите од Законот за општата управна постапка (lex generalis), доколку со овој закон или со подзаконските прописи донесени врз основа на овој закон поинаку не е определено, имено со оваа одредба се воспоставува рамка за супсидијарна примена на Законот за општата управна постапка во воздухопловните постапки. Оваа одредба обезбедува правна сигурност и конзистентност во примената на управните правила, додека истовремено дозволува флексибилност за регулирање на специфични прашања преку Законот за воздухопловство и неговите подзаконски акти.

Од анализата на цитираната законска одредба неспорно произлегува дека законодавецот дава можност и со подзаконски пропис да се пропише начинот на постапување и обезбедување на правна заштита. Оттука, не може да се прифати тврдењето во иницијативата дека со оспорениот подзаконски пропис се пречекорени законските овластувања, поради што Судот оцени дека овој подзаконски акт претставува операционализација на Законот.

Согласно со горенаведеното, Судот оцени дека не може да се постави прашањето за уставноста и законитоста на член 19 од Уредбата за начинот, поблиските критериуми за доделување на финансиска поддршка на домашни и странски авиопревозници и потребната документација која треба да се достави од корисниците на финансиската поддршка („Службен весник на Република Северна Македонија” број 182/2024 и 251/2024), по однос на Амандманот XXI од Уставот на Република Северна Македонија.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.272/2024
Shkup, 11.06.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 11 qershor 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET Procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 19 të Dekretit mbi mënyrën, kriteret e hollësishme për dhënien e mbështetjes financiare për transportuesit ajrorë vendas dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet ta dërgojnë përfituesit e mbështetjes financiare (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 182/2024 dhe 251/2024).

Arsyetim

Igorço Toçev nga Shkupi parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese për të vlerësuar kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e nenit 19 të Dekretit për mënyrën, kriteret më të hollësishme për dhënien e mbështetjes financiare për transportuesit ajrorë vendas dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet ta dërgojnë përfituesit e mbështetjes financiare, në kundërshtim me Amendamentin XXI të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut. Sipas parashtruesit të iniciativës, në përputhje me Amendamentin XXI të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, e drejta e ankesës ose e një lloji tjetër të mbrojtjes juridike kundër akteve individuale të miratuara në një procedurë të shkallës së parë para një organi ose organizate të administratës shtetërore dhe organit tjetër që ushtron autorizime publike rregullohet me ligj, atëherë dispozita e kontestuar e Dekretit për mënyrën, kriteret më të hollësishme për dhënien e mbështetjes financiare transportuesve ajrorë vendas dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet ta dërgojnë përfituesve të mbështetjes financiare është në kundërshtim me Amendamentin XXI të Kushtetutës, për arsyet se Dekreti është një akt nënligjor që i përpunon ose duhet t’i përpunojë më hollësisht çështjet që dispozita e rregullit si ligj lejon të përpunohen me akt të tillë nënligjor, por jo me aktin nënligjor për të rregulluar të drejtën e mbrojtjes ligjore, por një gjë e tillë mund të jetë lëndë vetëm e rregullimit të një materie ligjore.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni 19 i Dekretit për mënyrën, kriteret e detajuara për dhënien e mbështetjes financiare për transportuesit ajrorë vendas dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet ta dërgojnë përfituesve të mbështetjes financiare (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 182/2024 dhe 251/2024) parashikon se nuk lejohet ankesë kundër aktvendimit të Ministrit dhe aplikanti për mbështetje financiare mund të inicojë kontest administrativ.

III

Sundimi i së drejtës dhe ndarja e pushtetit shtetëror në legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor janë vlera themelore të rendit kushtetues të shtetit, në përputhje me nenin 8, paragrafi 1, alinetë 3 dhe 4 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Amendamenti XXI i Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut i referohet të drejtës së ankesës dhe mbrojtjes juridike. Sipas Amendamentit XXI, garantohet e drejta e ankesës ose lloji tjetër i mbrojtjes ligjore kundër vendimeve të miratuara në shkallë të parë, si vijon: “E drejta e ankesës kundër vendimeve të miratuara në procedurë të shkallës së parë para gjykatës është e garantuar. E drejta e ankesës ose lloji tjetër i mbrojtjes ligjore kundër akteve individuale juridike të miratuara në procedurë të shkallës së parë para një organi ose organizate të administratës shtetërore dhe një organi tjetër që ushtron autorizime publike rregullohet me ligj.”

Sipas nenit 50, paragrafi 2 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, garantohet mbrojtja gjyqësore e ligjshmërisë së akteve individuale të administratës shtetërore dhe institucioneve të tjera që ushtrojnë autorizime publike.

Në pajtim me nenin 51 të Kushtetutës, në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat tjera me Kushtetutën dhe me ligjin. Secili është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Me nenin 110, paragrafi 2 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut parashikohet që Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e rregulloreve të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe me ligjet.

Sipas nenit 10, paragrafi 1 i Ligjit për Aviacionin (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 14/2024, 224/2024 dhe 3/2025), dispozitat e Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative zbatohen në mënyrë subsidiare për procedurat e parashikuara me këtë Ligj, përveç nëse përcaktohet ndryshe nga ky Ligj ose aktet nënligjore të miratuara në bazë të këtij Ligji.

Në nenin 49 paragrafi 5 i të njëjtit ligj parashikohet që mënyra, kriteret më të detajuara nga paragrafi (2) i këtij neni dhe dokumentacioni i nevojshëm që duhet të dërgohet nga përfituesit e mbështetjes financiare nga paragrafi (1) i këtij neni do të përcaktohen nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut, përkatësisht këshillat e njësive të vetëqeverisjes lokale.

Bazuar në nenin 49 paragrafi (5) të Ligjit për Aviacionin (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 14/2024), Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në seancën e mbajtur më 29 gusht 2024, miratoi Dekretin për mënyrën, kriteret më të detajuara për dhënien e mbështetjes financiare për transportuesit ajrorë vendas dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet të dërgohet nga përfituesit e mbështetjes financiare, të publikuar në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë” nr. 182 të datës 03.09.2024. Dekreti përmban 24 nene.

Ndryshimi i Dekretit u bë me Dekretin për ndryshimin dhe plotësimin e Dekretit për mënyrën, kriteret e hollësishme për dhënien e mbështetjes financiare për transportuesit ajrorë vendorë dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet të dërgojnë përfituesit e mbështetjes financiare, e cila u miratua më 10 dhjetor 2024 dhe u botua në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr. 251/2024 të 12 dhjetorit 2024.

Nga analiza e Nenit 19 të kontestuar të Dekretit, rrjedh se nuk lejohet ankim kundër vendimit të Ministrit, por parashtruesi mund të inicojë kontest administrativ. Kjo do të thotë se, megjithëse nuk lejohet ankimi si mjet i rregullt juridik, mbrojtja ligjore ofrohet përsëri përmes një kontesti administrativ.

Lidhur me pretendimet e parashtruesit se neni 19 i kontestuar i Dekretit është në kundërshtim me Amendamentin XXI, për arsyet se Dekreti është një akt nënligjor që elaboron ose duhet të elaborojë më hollësisht çështje që dispozita e rregullores si ligj lejon të elaborohen me një akt të tillë nënligjor, por jo me aktin nënligjor për të rregulluar të drejtën e mbrojtjes ligjore, por një gjë e tillë mund t’i nënshtrohet vetëm rregullimit të një çështjeje ligjore, Gjykata konstatoi se ato janë të pabazuara sepse Amendamenti XXI i Kushtetutës garanton mbrojtje ligjore, por nuk kërkon që të ketë një të drejtë të detyrueshme ankimi. Në vend të kësaj, mbrojtja juridike lejohet të ofrohet përmes mekanizmave të tjerë, siç është procesi gjyqësor administrativ.

Qëllimi kryesor i mbrojtjes gjyqësore të akteve ligjore është mbrojtja e qytetarëve nga administrimi vullnetar dhe arbitrar, i cili sigurohet duke filluar një proces gjyqësor administrativ para një gjykate kompetente. Me nenin e kontestuar, megjithëse nuk lejohet ankimi kundër vendimit të Ministrit, kërkuesi ka të drejtë të fillojë një proces gjyqësor administrativ. Kjo është gjithashtu në përputhje me nenin 50 të Kushtetutës, i cili garanton mbrojtjen gjyqësore të ligjshmërisë së akteve individuale, pasi një kontest administrat është një formë e mbrojtjes gjyqësore.

Në legjislacionin maqedonas, ligjvënësi ka parashikuar mundësinë e fillimit të kontestit administrativ në rastet kur nuk lejohet ankim kundër një vendimi të caktuar. Kjo mundësi është rregulluar në disa ligje, më të rëndësishmet prej të cilave janë Ligji për procedurën e përgjithshme administrative dhe Ligji për konfliktet administrative.

Sipas Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 124/2015 dhe 65/2018), e drejta e ankimit është një nga të drejtat themelore të palëve në procedurën administrative, por ajo mund të kufizohet vetëm me ligj. Kjo dispozitë është rregulluar në nenin 14 paragrafi (2) të Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative, si vijon “një palë ka të drejtë të ankohet kundër akteve administrative të shkallës së parë në rastet e përcaktuara me ligj”.

Në pajtim me nenin 14, paragrafi 5 i të njëjtit ligj, ligjvënësi parashikon që kundër akteve administrative të miratuara në shkallë të dytë, si dhe kundër akteve administrative të miratuara në shkallë të parë kundër të cilave nuk lejohet ankimi, pala mund të inicojë kontest administrativ. Kjo do të thotë që nëse nuk ka mundësi ankimi ndaj një vendimi të caktuar, pala ka të drejtë të kërkojë mbrojtje ligjore përmes një kontesti administrativ para gjykatës kompetente.

Kjo do të thotë që e drejta e ankimit është e garantuar, por në të njëjtën kohë, kufizimi ose përjashtimi i saj mund të bëhet vetëm me ligj të veçantë. Kjo dispozitë thekson rëndësinë e bazës ligjore për çdo kufizim të së drejtës së ankimit, me qëllim sigurimin e sigurisë juridike dhe mbrojtjen e të drejtave të palëve.

Për më tepër, në nenin 104, paragrafi (3) të Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative theksohet se shterimi i ankimit, pra i padisë, është parakusht për fillimin e kontestit para gjykatës kompetente, nëse ankimi, pra i padisë, është i garantuar me ligj. Kjo dispozitë konfirmon më tej rëndësinë e rregullimit ligjor të së drejtës së ankimit, pasi vetëm një ligj mund të përcaktojë nëse një ankesë është e garantuar apo jo. Në rastet kur një ankesë nuk garantohet me ligj, pala ka të drejtë të inicojë kontest administrativ, e cila është e drejta e saj e garantuar kushtetuese, e përcaktuar me Amendamentin XXI të nenit 15 të Kushtetutës.

Gjithashtu, neni 106 paragrafi (1) i të njëjtit ligj përcakton afatin për paraqitjen e ankesës, por shtohet se “…përveç nëse një afat më i gjatë përcaktohet me ligj të veçantë”. Kjo edhe një herë thekson rolin e Ligjit si i vetmi instrument përmes të cilit të drejtat që lidhen me ankesën mund të rregullohen ose kufizohen.

Neni 112 i të njëjtit ligj përcakton gjithashtu se kur organi i shkallës së dytë nuk arrin ta zgjidhë lëndën brenda afatit 60-ditor, pala ka të drejtë të inicojë kontest administrativ. Edhe pse kjo dispozitë i referohet heshtjes së administratës, ajo gjithashtu konfirmon mundësinë e inicimit të kontest administrativ kur nuk ka mjet tjetër juridik.

Neni 3 i Ligjit për Kontestet Administrative (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/2019, 150/2024 dhe 220/2024), përcakton në detaje situatat në të cilat mund të inicohet kontest administrativ. Pika 6 e këtij neni thotë se gjykata vendos për ligjshmërinë e akteve individuale të organeve publike që kanë shkelur një të drejtë, detyrim ose interes ligjor të paditësit, dhe kundër të cilave nuk lejohet një mjet i rregullt juridik dhe nuk ofrohet mbrojtje ligjore në një procedurë tjetër gjyqësore. Kjo dispozitë është thelbësore, pasi i referohet drejtpërdrejt rasteve kur padia nuk lejohet, dhe pala ka të drejtë të kërkojë mbrojtje përmes një kontesti administrativ.

Neni 6 i të njëjtit ligj thotë se kontesti administrativ nuk mund të inicohet në lidhje me zbatimin e saktë të një vlerësimi të lirë nga organi publik (autorizim diskrecionar), por mund të inicohet në lidhje me ligjshmërinë e një akti të tillë dhe kufijtë e një autorizimi të tillë. Kjo do të thotë se edhe në rastet kur organi publik ka autorizim diskrecionar, kontesti administrativ mund të inicohet për të shqyrtuar ligjshmërinë e aktit.

Neni 21 i të njëjtit ligj përcakton më tej se edhe organizata sindikale mund të inicojë gjithashtu padi për kontest administrativ në rast se konsideron se një akt i caktuar administrativ është në kundërshtim me një të drejtë ose interes të drejtpërdrejtë të njërit prej anëtarëve të saj. Kjo dispozitë e zgjeron mundësinë e inicimit të kontestit administrative edhe tek subjektet e tjera, përveç palëve të prekura drejtpërdrejt.

Si përfundim nga sa më sipër, ligjvënësi ka parashikuar qartë mundësinë e inicimit të kontestit administrativ në rastet kur nuk lejohet ankim kundër një vendimi të caktuar, kryesisht të rregulluar në Ligjin për procedurën e përgjithshme administrative dhe Ligjin për kontestet administrative, ku përcaktohen parimet kryesore si më poshtë: nëse nuk lejohet ankim, pala ka të drejtë të inicojë kontest administrativ (neni 14 i Ligjit për Procedurën e Përgjithshme Administrative), kontesti administrativ është një mjet juridik alternativ kur ankesa ose kundërshtimi nuk parashikohet me ligj (neni 104 i Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative) dhe kur gjykata vendos për ligjshmërinë e akteve kundër të cilave nuk lejohet një mjet i rregullt juridik (neni 3 i Ligjit për procedurën administrative).

Këto dispozita ofrojnë mbrojtje ligjore për qytetarët dhe subjektet e tjera në rastet kur nuk ka mundësi ankimi, duke garantuar kështu të drejtën e mbrojtjes ligjore dhe aksesit në gjykatë.

Duke marrë parasysh sa më sipër, ligjvënësi, me nenin 10 paragrafi 1 të Ligjit të aviacionit, si ligj i veçantë (lex specialis), përcaktoi që dispozitat e Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative (lex generalis) zbatohen në mënyrë plotësuese ndaj procedurave të parashikuara në këtë Ligj, përveç nëse përcaktohet ndryshe nga ky Ligj ose nga aktet nënligjore të miratuara në bazë të këtij Ligji, përkatësisht kjo dispozitë përcakton një kornizë për zbatimin plotësues të Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative në procedurat e aviacionit. Kjo dispozitë siguron siguri ligjore dhe qëndrueshmëri në zbatimin e rregullave administrative, duke lejuar njëkohësisht fleksibilitet për rregullimin e çështjeve specifike përmes Ligjit të aviacionit dhe akteve nënligjore të tij.

Nga analiza e dispozitës ligjore të cituar, është e padiskutueshme se ligjvënësi jep mundësinë për të përcaktuar mënyrën e veprimit dhe sigurimin e mbrojtjes ligjore me anë të një akti nënligjor. Prandaj, pretendimi në iniciativë se akti nënligjor i kontestuar tejkalon kompetencat ligjore nuk mund të pranohet, prandaj Gjykata vlerësoi se ky akt nënligjor paraqet operacionalizim të Ligjit.

Në përputhje me sa më sipër, Gjykata vlerësoi se nuk mund të ngrihet çështja e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 19 të Rregullores mbi mënyrën, kriteret më të detajuara për dhënien e mbështetjes financiare për transportuesit ajrorë vendas dhe të huaj dhe dokumentacionin e nevojshëm që duhet të paraqesin përfituesit e mbështetjes financiare (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 182/2024 dhe 251/2024), në lidhje me Amendamentin XXI të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski