У.бр.193/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У. бр.193/2024
Скопје, 20.05.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 20 мај 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

1. СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 1 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 97/2024).

2. СЕ ОТФРЛА иницијативата за оценување на уставноста и законитоста на член 5 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 97/2024).

3. Ова решение ќе се објави во „Службен весник на Република Северна Македонија”.

Образложение

Валентин Пепељугоски, Светлана Начева и Бојан Стоилков, сите од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесоа иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 97/2024).

Подносителите на иницијативата наведуваат дека оспорените одредби не се во согласност со член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот на Република Северна Македонија и членовите 23, 24 и 66 од Законот за супервизија на осигурувањето.

Во образложението на иницијативата е наведено дека со член 1 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласност се врши измена на постојниот Правилник и се додава нов член 4 со кој се определува дополнителна обврска на надзорниот одбор за спроведување на постапка за оцена на условите за вршење на функцијата член на орган на управување на друштвото за осигурување.

Ваквите наводи, подносителот ги темели врз основа на Законот за супервизија на осигурувањето каде што се уредени условите за избор на членови на органот на управување, но не е предвидена обврска на надзорниот одбор на друштвото да спроведува постапка за оцена на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување на друштвото, ниту пак е предвидена можност за донесување на дополнителен подзаконски акт за разработка на условите за избор на член на орган на управување.

Понатаму, подносителите го цитираат член 23 од Законот за супервизија на осигурувањето каде се пропишани условите за именување член на орган на управување, како и кој не може да биде член на органот на управување на друштвото.

Според член 24 и член 66 од Законот наведуваат дека е потребно добивање на претходна согласност за вршење на функцијата член на органот на управување во друштвото за осигурување од Агенцијата за супервизија на осигурувањето и притоа кон барањето за согласност е пропишано дека треба да ја достави документацијата која се однесува на исполнување на условите за избор.

Од овие одредби, подносителите резимираат дека јасно произлегува дека надзорниот орган нема никакви законски овластувања во поглед на оцената на исполнетоста на условите за вршење на функцијата член на орган на управување, а Законот не предвидува дополнително уредување на условите и постапката за избор и именување на член на орган на управување со подзаконски акт. Условите за избор на член на орган на управување на друштво за осигурување се детално разработени во самиот Закон за супервизија на осигурувањето. И покрај ваквата законска одредба, со измените на правилникот, Советот на експерти пропишал дополнително овластување на надзорниот одбор во насока на спроведување на постапка за оценка на исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување.

Во прилог на своите наводи, подносителите го цитираат и член 29 од Законот за супервизија на осигурувањето каде се предвидени надлежностите на надзорниот одбор. Од овие одредби исто така јасно произлегува дека постои неусогласеност помеѓу оспорениот правилник и Законот кој не дозволува такво овластување и должност за надзорниот одбор. Единствен орган кој е овластен да дава согласност за изборот на лице да ја врши функцијата член на органот на управување е самата Агенција за супервизија на осигурувањето, без можност надзорниот одбор да врши оценка на исполнетост на условите за вршење на функцијата предвидена во оспорениот правилник.

Од друга страна пак, во член 5 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности се предвидува дека истиот влегува во сила наредниот ден од денот на објавување во „Службен весник на Република Северна Македонија”.

Оваа одредба подносителите сметаат дека го прави оспорениот правилник спротивен на член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот на Републиката односно спротивен на владеењето на правото како темелна вредност на уставниот поредок. Со измените и дополнувањето на оспорениот правилник се определуваат дополнителни надлежности на надзорниот одбор надвор од оние кои се определени во важечките законски прописи на начин што се бара согласност од надзорниот одбор во поглед на изборот и именувањето на членовите на органот на управување на осигурителното друштво. Во таа насока не се водело доволно сметка за тоа на друштвата да им се остави доволно време како би можеле да го прилагодат и усогласат своето работење согласно со донесениот Правилник кој веднаш стапил на сила односно се нарушува принципот на правна сигурност имајќи предвид дека правилата мора да бидат јасно предвидени.

Согласно одредбите на Деловникот односно Актот на Судот подносителите сметаат дека треба да се поведе постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 1 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности бидејќи е спротивен на член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот и член 23, 24 и 66 од Законот за супервизија на осигурувањето и да се изрече времена мерка со која ќе се стави вон сила примената на член 1 од Правилникот, до донесување на конечна одлука по иницијативата за оценка на уставноста и законитоста на истиот.

На седницата Судот утврди дека Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности е донесен врз основа на член 158-ѕ точка 1 и член 66 став 2, а во врска со членовите 23 и 24 од Законот за супервизија на осигурување („Службен весник на Република Македонија” бр.27/02, 84/02, 98/02, 33/04, 88/05, 79/07, 08/08, 88/08, 56/09, 67/10, 44/11, 88/13, 43/14, 12/14, 153/15, 192/15, 23/16, 83/2018 198/18 и „Службен весник на Република Северна Македонија” бр.101/19, 31/20 и 173/2022), од страна на Советот на експерти на Агенцијата за супервизија на осигурување, на седницата одржана на ден 22.04.2024 година и истиот е објавен во „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 97 од 30.04.2024 година.

Со оспорениот член 1 е регулирано дека во Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 246/2019 и 280/2020) по членот 2, во глава III. Издавање согласност за вршење на функцијата член на орган на управување на друштво за осигурување, се додаваат два нови членови 3 и 4 .

Со член 3 е регулирана „Политиката за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на орган на управување”. Имено, според став 1, Надзорниот одбор односно Одборот на директори на друштвото за осигурување е должен да донесе и да применува политика за избор и оценка на соодветноста на член на Управен одбор односно Извршен член на Одбор на директори (во натамошниот текст: член на орган на управување) на друштвото за осигурување од аспект на исполнување на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштво за осигурување пропишани со Законот за супервизија на осигурување, Законот за трговските друштва, овој правилник и останатите прописи.

Според став 2 со политиката за избор и оценка од ставот (1) на овој член детално се пропишуваат: 1. условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување, вклучувајќи ја надлежноста на членовите, нивните стручни квалификации, знаење и искуство пропишани со законот, Законот за трговските друштва, овој правилник и останатите прописи, целите на членовите на органот на управување поединечно и групно на ниво на орган на управување, притоа водејќи сметка органот на управување на друштвото како целина да поседува соодветни квалификации, знаење и искуство поврзано со: пазари на осигурување и финансиски пазари; деловна стратегија и бизнис модели; систем на управување; финансиска и актуарска анализа; регулаторна рамка и регулаторни барања, 2. ситуациите и околностите кои се или може да претставуваат судир на интерес, мерките за отстранување на судир на интерес како и мерки за управување и намалување на потенцијален судир на интерес вклучувајќи и идентификување на трансакции врз основа на кои членот на органот на управување или со него поврзани лица, директно или индиректно, се стекнале со акции или удели во некое правно лице врз основа на што учеството на членот на органот на управување заедно со него поврзаните лица го надминало нивото на квалификувано учество во тоа правно лице како и во случај неговото учество да се намалило под нивото на квалификувано учество во тоа правно лице; 3. плановите, политиките и процедурите на друштвото за осигурување за постапување во случај на ненадејно и неочекувано отсуство или заминување односно престанок на вршење на функцијата член на орган на управување.

Понатаму, според точка 4 од истиот став е определено дека лицето односно организационата единица во друштвото за осигурување која е одговорна за спрoведување на проценка на исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување; 5. постапката за оценка на исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување вклучувајќи рокови за достава на документација, рокови и начин за спроведување на постапката на проценка и известување за резултатите од спроведената проценка; 6. информации и документација која кандидатот за член на орган на управување во друштвото за осигурување пред негово назначување треба да ја достави до друштвото за осигурување за спроведување на оценка на исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување; 7. информации и документација која членот на орган на управување во друштвото за осигурување во времетраењето на извршувањето на функцијата треба да ја доставува до друштвото за осигурување за спроведување на оценка на исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување; 8. ситуациите и околностите кои претставуваат основа за спроведување на вонредна оценка на исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување и 9. формата и начинот на чување на документацијатата за спроведената оценка.

Видно од став 3 на истиот член, Надзорниот одбор односно Одборот на директори на друштвото за осигурување е должен до Агенцијата да ја достави политиката за избор и оценка од ставот (1) од овој член, како при нејзино донесување така и во случај на нејзина измена, во рок од 5 дена од денот на донесувањето односно измената.

Со член 4 е регулирана „Постапка на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на орган на управување”.

Според став 1, Надзорниот одбор односно Одборот на директори на друштвото за осигурување е должен да спроведе постапка на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување пропишани со политиката за избор и оценка од членот 3 став (1) од овој правилник и останатите интерни акти на друштвото, Законот за супервизија на осигурување, Законот за трговските друштва, овој правилник и останатите прописи.

Став 2 определува дека оценката од ставот (1) на овој член се прави: 1. пред секој избор односно именување на нов член на органот на управување и поднесување на барање добивање согласност за вршење на функцијата член на орган на управување до Агенцијата; 2. пред повторен избор односно именување на постоен член на органот на управување и поднесување на барање за добивање согласност за вршење на функцијата член на орган на управување до Агенцијата; 3. редовна годишна оценка; 4. вонредна оценка секогаш кога ќе настапат околности кои го доведуваат во сомневање исполнувањето на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување.” Членот 3 станува член 5.

Во оспорениот член 5 е регулирано дека овој правилник влегува во сила наредниот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

III

Според член 8 став 1 алинеи 3 и 4 од Уставот, владеењето на правото и поделбата на државната власт на законодавна, извршна и судска се темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Во член 51 од Уставот во Република Северна Македонија е регулирано дека законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Со член 23 од Законот за супервизија на осигурувањето („Службен весник на Република Македонија“ бр. 27/2002, 84/2002, 98/2002, 33/2004, 88/2005, 79/2007, 8/2008, 88/2008, 56/2009, 67/2010, 44/2011, 7/2012, 30/2012, 45/2012, 64/2012, 23/2013, 188/2013, 30/2014, 43/2014, 112/2014, 153/2015, 192/2015, 23/2016, 83/2018 и 198/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 101/2019, 31/2020, 173/2022 и 3/2025), се пропишани условите за вршење на функцијата член на органот на управување во друштвото за осигурување. Според став 1, за член на орган на управување може да се именува лице кое ги исполнува следниве услови: 1) мора да има високо образование и пет години успешно работно искуство од областа на финансиите или осигурувањето или три години работно искуство како лице со посебни права и одговорности во друштво за осигурување со активности соодветни на друштвото за осигурување во кое се именува и 2) да ги познава прописите од областа на осигурувањето.

Во став 2 е пропишано дека членовите на органот на управување мора постојано да ги исполнуваат барањата од ставот (3) на овој член, да се во постојан работен однос во друштвото за осигурување и барем еден од членовите мора да го познава македонскиот јазик и неговото кирилско писмо и да има постојано живеалиште во Република Северна Македонија.

Според став 3, за член на орган на управување во друштво за осигурување не може да биде именувано лице: 1) кое е член на орган на управување, надзорен орган или прокурист во друго друштво за осигурување или друго трговско друштво; 2) кое е член на Советот на експерти на Агенцијата за супервизија на осигурување или друго лице вработено во Агенцијата; 2-а) на кое му е изречена прекршочна санкција или казна забрана за вршење професија, дејност или должност, од областа на осигурувањето и финансиите; 2-б) кое за кривичните дела против имотот, кривичните дела против јавните финансии, платниот промет и стопанството, кривичните дела против службената должност, како и кривичните дела фалсификување исправа, посебни случаи на фалсификување исправи, компјутерски фалсификат, употреба на исправа со невистинита содржина и надриписарство од Кривичниот законик е осудено со правосилна судска пресуда на безусловна казна затвор над шест месеци, сѐ додека траат правните последици од пресудата; 3) на кое му е изречена казна затвор за кривично дело против јавните финансии, против платниот промет и стопанството, против службената должност или против правниот сообраќај; 4) на кое му е изречена забрана за вршење професија, дејност или должност; 5) кое извршувало функција на лице со посебни права и одговорности во друштво за осигурување или друго правно лице во кое била воведена посебна управа или над кое е отворена стечајна или ликвидациона постапка, освен доколку недвосмислено, врз основа на расположливите документи и податоци се утврди дека лицето не придонело за настанување на условите за воведување на посебна управа, стечајна или ликвидациона постапка или функцијата ја вршело непосредно пред или по настанување на причините кои довеле до воведување на посебна управа, отворање на стечај или спроведување на ликвидациона постапка; 6) кое е поврзано лице со правно лице во кое друштвото за осигурување директно или индиректно поседува сопственост на повеќе од 10% од капиталот или правата на глас во тоа правно лице; 7) кое не ги почитува одредбите од овој закон и прописите донесени врз основа на овој закон и/или не ги спроведувало или не ги спроведува и/или постапувало или постапува спротивно на мерките изречени од Агенцијата за супeрвизија на осигурување, со што биле или се загрозени сигурноста и стабилноста на друштвото за осигурување и 8) кое работи спротивно на одредбите од Законот за спречување на перење пари и други приноси од казниво дело и финансирање на тероризам и 9) за кое Агенцијата со решение одбила да издаде согласност за вршење на функцијата член на орган на управување и тоа најмалку во период од една година по датумот на донесување на решението за одбивањето на барањето за добивање согласност.

Според став 4 од истиот член, доколку бројот на членовите на органот на управување се намали под минималниот број согласно со Законот за трговските друштва, надзорниот орган на друштвото е должен во рок од 60 дена од денот на престанувањето на функцијата на членот на орган на управување до Агенцијата за супервизија на осигурување да поднесе барање за добивање на согласност за именување на член на орган на управување а во став 5 е определено дека одредбата од ставот (3) точка 7) на овој член не се однесува на лица кои за првпат се именуваат за членови на орган на управување.

Понатаму во член 24 со наслов „Согласност за вршење на функцијата член на орган на управување” од Законот за супервизија на осигурувањето во став 1 е пропишано дека за вршење на функцијата член на орган на управување потребно е добивање на претходна согласност за вршење на функцијата член на орган на управување на друштвото за осигурување од страна на Агенцијата за супервизија на осигурување а според став 2, друштвото за осигурување за добивање согласност од ставот 1 на овој член е должно да поднесе барање за добивање согласност до Агенцијата за супервизија на осигурување.

Според став 3 кон барањето од ставот 2 на овој член се приложува соодветна документација со која се докажува дека се исполнети условите од членот 23 на овој закон. Агенцијата за супервизија на осигурување во текот на постапката за донесување на решение за давање согласност од ставот 1 на овој член, може да одлучи лицето да презентира концепт за управување со друштвото за осигурување, видно од став 4 од овој член.

Со став 5 и став 6 е пропишано дека Агенцијата за супервизија на осигурување ќе донесе решение за давање согласност од ставот 1 на овој член, доколку од поднесената документација од ставот 3 на овој член се утврди дека лицето ги исполнува условите за вршење на функцијата член на орган на управување на друштво за осигурување, односно Агенцијата за супервизија на осигурување, може да одбие да даде согласност, доколку од приложената документација за дотогашното работење и активности на лицето се утврди дека истото би го загрозило работењето на друштвото за осигурување согласно со правилата за управување со ризик.

Понатаму во став 7 е определено дека доколку лице добило согласност за вршење на функцијата член на орган на управување во едно друштво за осигурување, тогаш истото е должно пред именување на иста функција во друго друштво за осигурување, до Агенцијата за супервизија на осигурување повторно да поднесе барање за добивање согласност од ставот 1 на овој член. Одредбите од ставовите 4, 5 и 6 на овој член, соодветно ќе се применуваат и при давањето согласност од овој став, а според став 8 од истиот член, при поднесување на барање за добивање дозвола за вршење на работи на осигурување постапката за донесување на решение за давање согласност од ставот 1 на овој член, се спојува со постапката за донесување на решение за издавање дозвола за вршење на работи на осигурување.

Во член 29 со наслов „Надлежности на надзорниот орган во друштвото за осигурување” е определено дека покрај надлежностите предвидени со Законот за трговските друштва, надзорниот орган на друштво за осигурување ги има и следниве надлежности: 1) ги одобрува одлуките донесени од страна на органот на управување по однос на деловната политика на друштвото за осигурување; 2) ги одобрува одлуките донесени од страна на органот на управување по однос на финансискиот план на друштвото за осигурување; 3) ги одобрува одлуките донесени од страна на органот на управување во врска со воспоставување на системот за внатрешна ревизија; 4) ја одобрува годишната програма за внатрешна ревизија донесена од страна на органот на управување; 5) врши надзор и контрола над примената на мерките и дејствијата за спречување на перење пари и финансирање тероризам и 6) донесува одлуки по други прашања согласно со овој закон.

Според член 66 од Законот за супервизија на осигурувањето со наслов „Согласност“, во став 1 е предвидено дека друштвото за осигурување е должно да бара претходна согласност од Агенцијата за супервизија на осигурување за: 1) измена на статутот; 2) измена на актот за основање; 3) вложувања согласно со член 73-а став (9) од овој закон. 4) именување на членови на органот на управување и 5) измена на назив и седиште на друштво за осигурување. Според став 2, Агенцијата за супервизија на осигурување поблиску го пропишува начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласност од ставот 1 на овој член.

Согласно со член 158-ѕ став 1 од истиот закон, Советот на експерти на Агенцијата меѓу другото, донесува подзаконски акти за спроведување на овој закон и другите закони во нејзина надлежност и други акти во насока на пропишување на услови, начин и процедури за спроведување на супервизијата.

Од друга страна пак, според Законот за трговските друштва („Службен весник на Република Македонија” бр. 28/2004, 84/2005, 71/2006, 25/2007, 87/2008, 17/2009, 23/2009, 42/2010, 48/2010, 8/2011, 21/2011, 24/2011, 166/2012, 70/2013, 119/2013, 120/2013, 187/2013, 38/2014, 41/2014, 138/2014, 88/2015, 192/2015, 217/2015, 6/2016, 30/2016, 61/2016, 64/2018, 120/2018, 195/2018 и 239/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија” бр.79/2020, 123/2020, 290/2020, 215/2021, 99/2022 и 272/24), кој меѓу другото ја уредува и материјата како за условите кои треба да ги исполнуваат така и за надлежностите со кои располагаат членовите на органите на управување односно надзорните органи на друштвата, во член 343 став 1 e предвидeно дека за член на органот на управување, односно на надзорниот орган можат да бидат избрани само физички лица кои се деловно способни. Според став 2 од истиот член, за член на органот на управување, односно на надзорниот орган не може да биде избрано лице против кое е изречена казна, односно прекршочна санкција забрана за вршење должност од определено занимање кое делумно или во целост е опфатено во предметот на работењето на друштвото додека трае таа забрана. Во членот 249 со наслов „Надлежност на органот на надзор” е уредено кои се надлежностите на надзорниот одбор на друштвото. Надзорниот одбор, односно контролорот врши надзор над работењето на друштвото. Во вршењето на надзорот над работењето на друштвото, надзорниот одбор, односно контролорот може да ги прегледува и оценува трговските книги на друштвото, актите и другите документи на друштвото, имотот, а особено благајната и состојбата на хартиите од вредност на друштвото.

Од анализата на наведените законски одредби несомнено произлегува дека наводите на подносителите на иницијативата се издржани од следниве причини:

Законот за супервизија на осигурувањето меѓу другото ги уредил условите во врска со основањето, работењето, супервизијата и престанок со работа на трговските друштва за осигурување и реосигурување, односно друштвата за осигурување. Исто така, Законот го уредил и начинот, основањето, работењето и надлежностите на Агенцијата за супервизија на осигурување како самостојно и независно регулаторно тело, со јавни овластувања утврдени во овој закон.

Притоа, Законот определил дека Агенцијата за супервизија на осигурувањето е надлежна да дава согласност, меѓу другото и за именување на член на органот на управување, како и е определена законска надлежност на Советот на експерти на Агенцијата за поблиску да го пропише начинот, постапката и документацијата потребна за добивање на согласности со подзаконски акти.

Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности, донесен од страна на Советот на експерти на Агенцијата за супервизија на осигурувањето, претставува подзаконски акт за спроведување на Законот за супервизија на осигурувањето и другите закони во нејзина надлежност во делот на пропишување на начинот, постапката и документацијата потребна за добивање на согласност или во конкретниот случај согласност за именување на членови на органот на управување во осигурителните друштва. Во него, за конкретната согласност регулирана во глава III „Издавање согласност за вршење на функцијата член на органот на управување на друштвото за осигурување” е предвидено дека барањето се доставува исклучиво врз основа на образец кој е прилог на овој правилник, определен е рокот на поднесување на барањето кој треба да биде најмалку 30 дена пред истек на периодот за кој претходно е дадена согласност, соодветната документација (наброена во 17 точки) со која се докажува дека се исполнети условите предвидени во член 23 од Законот, пропишан е образецот за изјавата со која барателот ја овластува Агенцијата по службена должност да прибави дел од документацијата од надлежен јавен орган доколку барателот не ја прибавил, понатаму начинот на спроведување на интервјуто од страна на Агенцијата и презентација на Концептот за управување на друштвото. Агенцијата врз основа на спроведеното интервју, приложената документација и Концептот на управување дава оцена за соодветноста на барателот и донесува решение за издавање согласност за вршење на функцијата член на органот на управување.

Со измените на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности со оспорениот член 1 се додадени два нови членови 3 и 4 со кои е уредена „ Политиката за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” и „Постапката на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” со кои одредби Надзорниот одбор односно Одборот на директори на друштвото за осигурување е должен да врши оценка на соодветноста на член на Управен одбор односно Извршен член на Одборот на директори од аспект на исполнување на условите за вршење на функцијата. Надзорниот одбор е должен да ја извршува оваа делегирана надлежност односно да врши оценка пред секој избор, односно именување на нов член на органот на управување, пред повторен избор, да врши редовна и вонредна оценка на соодветноста на членот на органот на управување.

Анализирајќи ги законските одредби како од Законот за супервизија на осигурувањето, како lex specialis така и од Законот за трговските друштва, како lex generalis во делот на надлежностите на надзорниот орган на друштвата, произлегува дека во нив не е регулирана материја со која е предвидено дека надзорниот орган е должен да донесе и да применува политика за избор и оценка на соодветноста на член на орган на управување на друштвото за осигурување од аспект на исполнување на условите, како и да спроведе постапка за оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на орган на управување во друштвото за осигурување пропишани во политиката за избор и оценка, како што Агенцијата за супервизија на осигурување, односно Советот на експерти го регулирала со оспорениот член 1 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности. Имено во член 29 од Законот децидно е наведено дека покрај надлежностите предвидени со Законот за трговските друштва, надзорниот орган на друштво за осигурување ги има и следниве надлежности: 1) ги одобрува одлуките донесени од страна на органот на управување по однос на деловната политика на друштвото за осигурување; 2) ги одобрува одлуките донесени од страна на органот на управување по однос на финансискиот план на друштвото за осигурување; 3) ги одобрува одлуките донесени од страна на органот на управување во врска со воспоставување на системот за внатрешна ревизија; 4) ја одобрува годишната програма за внатрешна ревизија донесена од страна на органот на управување; 5) врши надзор и контрола над примената на мерките и дејствијата за спречување на перење пари и финансирање тероризам и 6) донесува одлуки по други прашања согласно со овој закон.

Дополнително, во член 123 став 1 од Законот за супервизија на осигурувањето е пропишано дека надзорниот орган на друштвото за осигурување е должен да воспостави внатрешна ревизија како независна организациона единица, а според став 2, надзорниот орган на друштвото за осигурување донесува правила за работа на внатрешната ревизија.

Оттука јасно произлегува дека во законските надлежности на надзорниот одбор на друштвата за осигурување, како во Законот за супервизија на осигурување, така и во Законот за трговските друштва, не е регулирана надлежност на надзорниот одбор да донесува „Политика за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” и да спроведува „Постапката на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување”, онака како што Агенцијата тоа го предвидела со измените и дополнувањето на оспорениот Правилник.

„Политиката за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” всушност претставува интерен акт на друштвата за осигурување, кој има за цел да ги регулира односите внатре во правниот субјект, без да се создаваат обврски за трети лица, а не како што наложува Агенцијата, со донесување подзаконски пропис од нејзина страна да се обврзат друштвата за осигурување да ја донесат „Политиката за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување”. Разликувањето помеѓу подзаконските и интерните акти е од суштинско значење за правилната примена на правото. Додека подзаконските акти претставуваат продолжение на законодавниот процес и обезбедуваат негова правилна примена, интерните акти служат како механизам за внатрешно регулирање на правните субјекти.

Подзаконските акти се правни акти што ги донесуваат државните органи врз основа на закон и со цел за негова попрецизна примена. Тие имаат нормативен карактер, односно содржат општи правила на однесување кои се задолжителни за одредени субјекти. Интерните акти, за разлика од подзаконските, ги носат правни субјекти, како што се компании, здруженија, јавни установи и други организации и истите се задолжителни само за внатрешните членови на организацијата, но не можат да бидат во спротивност со законите или подзаконските акти. Агенцијата за супервизија на осигурување може да им даде обврска на друштвата за осигурување да носат политики, но само ако тоа е предвидено со закон.

Од друга страна пак, Агенцијата за супервизија на осигурувањето како регулаторно тело нема експлицитна законска надлежност да задолжува органи на осигурителните друштва да донесуваат „Политика за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” и да ја спроведуваат „Постапката на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување”, што е надвор од нејзините законски надлежности и овластувања за донесување подзаконски прописи. Во конкретниот случај, Собранието како надлежен орган којшто креира законски норми преку конкретни законски решенија содржани во член 158-б од Законот за супервизија на осигурувањето определил Агенцијата за супервизија на осигурување да донесува подзаконски прописи единствено во насока на: 1) спроведување супервизија на друштвата за осигурување, осигурителните брокерски друштва, друштвата за застапување во осигурувањето, осигурителните брокери, застапниците во осигурувањето и Националното биро за осигурување; како и надлежности во насока на 2) издавање и одземање дозволи, согласности и лиценци врз основа на овој закон и другите закони во нејзина надлежност; 3) изрекување мерки на супервизија согласно со закон; 4) донесување подзаконски акти за спроведување на овој закон и другите закони во нејзина надлежност и други акти во насока на пропишување на услови, начин и процедури за спроведување на супервизијата; 5) давање предлози за донесување на закони од областа на осигурувањето; 6) членување во органите на Меѓународната асоцијација на осигурителни супервизори и во органите на Европскиот совет на осигурителни супервизори и супервизорски органи на доброволното пензиско осигурување; 7) соработување со други надлежни супервизорски институции на финансискиот пазар во Република Северна Македонија; 8) поттикнување на развојот на осигурувањето во Република Северна Македонија; 9) развивање на свеста на јавноста за улогата на осигурувањето и улогата на супервизијата на осигурувањето; 10) вршење надзор над примената на мерките и дејствијата за спречување на перење пари и финансирање тероризам согласно со Законот за спречување на перење пари и други приноси од казниво дело и финансирање
на тероризам и 11) вршење други работи согласно со закон.

Оттука произлегува дека Агенцијата за супервизија нема експлицитно овластување да задолжува органи на осигурителните друштва да донесуваат „Политика за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” и да спроведуваат „Постапка на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување”. Судот имаше предвид дека согласно со член 158-б став 1 алинеја 4 од Законот за супервизија на осигурувањето, Агенцијата може да донесува и „други акти во насока на пропишување на услови, начин и процедури за спроведување на супервизијата”, но предмет на уредување на тие подзаконски акти би била самата супервизија како постапка која ја спроведува Агенцијата врз работата на друштвата, а не работата на друштвата за осигурување и неговите органи, односно поконкретно изборот на нивни членови.

Оттука Судот сметаше дека оваа одредба не може да биде правен основ за донесување на оспорените акти бидејќи тоа би претставувало екстензивно и недозволено толкување на одредбата коешто нема оправдување ниту во правната наука ниту во правната практика во нашата држава доколку оваа одредба се толкува во насока на тоа дека Агенцијата за супервизија на осигурувањето може да задолжува надзорни органи во друштвата за осигурување да носат интерни акти со кои фактички се воведуваат нови постапки и уште поважно нови дополнителни услови за избор на член на орган на управување, а кои не се предвидени со Законот.

Во контекст на ова, доколку се анализираат други закони во кои се употребува идентична терминологија (на пример, Законот за заштита на личните податоци, каде што поимот „Политика за заштита на личните податоци“ е нормативно уреден), јасно произлегува дека ова правно прашање е експлицитно регулирано со законска одредба, а не под поширокиот термин „и други акти…“. Доколку се придржуваме до овој правен пристап и доколку обезбедиме нормативна конзистентност, може да се заклучи дека одредбите од оспорениот правилник се во спротивност со член 23, член 24 и член 66 став 2 од Законот за супервизија на осигурувањето. Ова произлегува од фактот дека Агенцијата за супервизија на осигурувањето, преку Советот на експерти, фактички се поставила над Собранието на Република Северна Македонија, воведувајќи нормативна регулација на материја која е предмет на законско уредување преку подзаконски акт, што претставува надминување на нејзините законски овластувања. Во конкретниот случај, Агенцијата за супервизија на осигурувањето преку Советот на експерти се однесува во улога на законодавец односно, преку овластувања кои не му се законски пропишани им доделува обврска на друштвата за осигурување да носат „Политика за избор и оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување” и да ја спроведуваат „Постапката на оценка на исполнување на условите за вршење на функцијата член на органот на управување”.

Поради наведените причини Судот оцени дека основано може да се постави прашањето за согласноста на член 1 од Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за начинот, постапката и документацијата потребна за добивање согласности („Службен весник на Република Северна Македонија” бр. 97/2024) со член 23, член 24 и член 66 став 2 од Законот за супервизија на осигурувањето, а следствено со тоа да се наруши и принципот на поделба на власта и владеењето на правото како темелни вредности на уставниот поредок.

Понатаму, член 5 од Правилникот за изменување и дополнување, од страна на подносителите е оспорен само со наводи дека нема разумен рок за прилагодување на друштвата за осигурување од објавување во „Службен весник на Република Северна Македонија“ до стапување на сила на измените и дополнувањето на новопредвидените обврски и дека е спротивно со темелните вредности на уставниот поредок.

Со оглед на тоа дека преодните и завршни одредби се во насока на определување на динамиката на имплементација на одредбите од Правилникот, истиот не може да биде предмет на уставно-судска анализа. Од тие причини Судот оцени дека согласно со член 38 алинеја 3 од Актот на Судот, постојат процесни пречки за одлучување по иницијативата во поглед на оспорениот член 5 од Правилникот за изменување и дополнување.

Во однос на посебниот предлог на подносителите на иницијативата за донесување решение за запирање на извршувањето на поединечните акти или дејствија што се преземени врз основа на одредбите од оспорениот правилник, Судот одлучи дека истиот е неоснован од причина што со примена на оспорените одредби од Правилникот не се очекува да настанат штетни последици кои нема да можат да се отстранат.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

Ова решение произведува правно дејство од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија”.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.193/2024
Shkup, 20.05.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 20 maj 2025, miratoi

A K T V E N D I M

1. INICOHET Procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 1 të Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 97/2024).

2. REFUZOHET Iniciativa për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 5 të Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 97/2024).

3. Ky aktvendim do të publikohet në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

Arsyetim

Valentin Pepeljugoski, Svetllana Naçeva dhe Bojan Stoilkov, të gjithë nga Shkupi, parashtruan iniciativë në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut për iminicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 97/2024).

Parashtruesit e iniciativës theksojnë se dispozitat e kontestuara nuk janë në përputhje me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenet 23, 24 dhe 66 të Ligjit për supervizion të sigurimit.

Në arsyetimin e iniciativës theksohet se neni 1 i Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimit bëhet ndryshim i Rregullores ekzistuese dhe shtohet nen të ri 4, i cili përcakton detyrim shtesë të këshillit mbikëqyrës për të zhvilluar një procedurë për vlerësimin e kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues të shoqërisë së sigurimit.

Parashtruesi i bazon këto pretendime në Ligjin për supervizion të Sigurimit, i cili rregullon kushtet për zgjedhjen e anëtarëve të organit drejtues, por nuk parashikon obligimin e këshillit mbikëqyrës të shoqërisë për të zhvilluar një procedurë për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues të kompanisë, as nuk ekziston mundësia e miratimit të një akti nënligjor shtesë për të sqaruar kushtet për zgjedhjen e anëtarit të organit drejtues.

Për më tepër, parashtruesit citojnë nenin 23 të Ligjit për supervizion të sigurimit, ku përcaktohen kushtet për emërimin e anëtarit të organit drejtues, si dhe kush nuk mund të jetë anëtar i organit drejtues të shoqërisë.

Sipas nenit 24 dhe nenit 66 të Ligjit, theksojnë se është e nevojshme të merret pëlqimi paraprak për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit nga Agjencia për Supervizon të Sigurimit dhe kërkesa për pëlqim përcakton që duhet të dorëzohet dokumentacioni që lidhet me përmbushjen e kushteve për përzgjedhje.

Nga këto dispozita, parashtruesit përmbledhin se rrjedh qartë se organi mbikëqyrës nuk ka asnjë fuqi ligjore në aspektin e vlerësimit të përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues, dhe Ligji nuk parashikon rregullim shtesë të kushteve dhe procedurës për zgjedhjen dhe emërimin e një anëtari të organit drejtues me anë të një akti nënligjor. Kushtet për zgjedhjen e një anëtari të organit drejtues të një shoqërie sigurimi janë të elaboruara në detaje në vetë Ligjin për supervizion të sigurimit. Pavarësisht kësaj dispozite ligjore, me ndryshimet në Rregullore, Këshilli i Ekspertëve ka përcaktuar autorizim shtesë të këshillit mbikëqyrës me qëllim kryerjen e një procedure për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues.

Në mbështetje të pretendimeve të tyre, parashtruesit citojnë edhe nenin 29 të Ligjit për supervizion të sigurimit, i cili parashikon kompetencat e këshillit mbikëqyrës. Gjithashtu nga këto dispozita rrjedh qartë se ekziston një mospërputhje midis Rregullores së kontestuar dhe Ligjit, i cili nuk lejon një autorizim dhe detyrë të tillë për këshillin mbikëqyrës. Organi i vetëm i autorizuar për të dhënë pëlqimin për zgjedhjen e personit për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues është vetë Agjencia për Supervion të Sigurimit, pa mundësinë që këshilli mbikëqyrës të vlerësojë përmbushjen e kushteve për kryerjen e funksionit të parashikuar në rregulloren e kontestuar.

Nga ana tjetër, neni 5 i Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve përcakton se ajo hyn në fuqi ditën e radhës pas ditës së publikimit të saj në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

Parashtruesit konsiderojnë se kjo dispozitë e bën rregulloren e kontestuar në kundërshtim me nenin 8, paragrafi 1, alineja 3 të Kushtetutës së Republikës, pra në kundërshtim me sundimin e së drejtës si vlerë themelore e rendit kushtetues. Ndryshimet në rregulloren e kontestuar përcaktojnë kompetenca shtesë të këshillit mbikëqyrës përtej atyre të specifikuara në rregulloret ligjore në fuqi në një mënyrë që kërkon pëlqimin e këshillit mbikëqyrës në lidhje me zgjedhjen dhe emërimin e anëtarëve të organit drejtues të shoqërisë së sigurimit. Në këtë drejtim, nuk është treguar kujdes i mjaftueshëm për t’u dhënë kompanive kohë të mjaftueshme për të përshtatur dhe harmonizuar operacionet e tyre në përputhje me Rregulloren e miratuar, e cila hyri në fuqi menjëherë, respektivisht shkelet parimi i sigurisë ligjore, duke marrë parasysh se rregullat duhet të përcaktohen qartë.

Në përputhje me dispozitat e Rregullores së Punës, përkatësisht Aktit të Gjykatës, parashtruesit konsiderojnë se duhet të iniciohet procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 1 të Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve, pasi që është në kundërshtim me nenin 8, paragrafi 1, alineja 3 të Kushtetutës dhe nenet 23, 24 dhe 66 të Ligjit për supervizion të sigurimit, dhe se duhet të vendoset një masë e përkohshme që do ta shfuqizojë zbatimin e nenit 1 të Rregullores, deri në marrjen e një vendimi përfundimtar mbi iniciativën për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së të njëjtës.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se Rregulloreja për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve është miratuar në bazë të nenit 158-x, pika 1 dhe nenit 66, paragrafi 2, dhe në lidhje me nenet 23 dhe 24 të Ligjit për supervizion të sigurimit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 27/02, 84/02, 98/02, 33/04, 88/05, 79/07, 08/08, 88/08, 56/09, 67/10, 44/11, 88/13, 43/14, 12/14, 153/15, 192/15, 23/16, 83/2018 198/18 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 101/19, 31/20 dhe 173/2022), nga Këshilli i Ekspertëve të Agjencisë për Supervizion të Sigurimit, në seancën e mbajtur më 22.04.2024 dhe u botua në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 97 të datës 30.04.2024.

Neni 1 i kontestuar rregullon se në Rregulloren për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 246/2019 dhe 280/2020) sipas nenit 2, në Kapitullin III. Dhënia e pëlqimit për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues të një shoqërie sigurimi, shtohen dy nene të reja 3 dhe 4.

Neni 3 rregullon “Politikën për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues”. Gjegjësisht, sipas paragrafit 1, Këshilli Mbikëqyrës ose Këshilli i drejtorëve të shoqërisë së sigurimeve është i detyruar të miratojë dhe zbatojë politikë për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përshtatshmërisë së anëtarit të Këshillit Drejtues ose Anëtarit Ekzekutiv të Këshillit Drejtues (në tekstin e mëtejmë: anëtar i organit drejtues) të shoqërisë së sigurimeve nga aspekti i përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në një shoqëri sigurimi të përcaktuara me Ligjin për supervizion të sigurimit, Ligjin për Shoqëritë Tregtare, këtë Rregullore dhe rregullore të tjera.

Sipas paragrafit 2, politika e përzgjedhjes dhe vlerësimit e përmendur në paragrafin (1) të këtij neni duhet të përcaktojë në detaje: 1. kushtet për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në shoqërinë e sigurimeve, duke përfshirë kompetencën e anëtarëve, kualifikimet e tyre profesionale, njohuritë dhe përvojën e përcaktuara me ligj, Ligjin për Soqëritë Tregtare, këtë Rregullore dhe rregullore të tjera, objektivat e anëtarëve të organit drejtues individualisht dhe kolektivisht në nivel të organit drejtues, duke marrë parasysh që organi drejtues i shoqërisë në tërësi zotëron kualifikime, njohuri dhe përvojë të përshtatshme në lidhje me: tregjet e sigurimeve dhe tregjet financiare; strategjinë e biznesit dhe modelet e biznesit; sistemin e menaxhimit; analizën financiare dhe aktuariale; kuadri rregullator dhe kërkesat rregullatore, 2. situatat dhe rrethanat që janë ose mund të përbëjnë konflikt interesi, masat për të eliminuar një konflikt interesi, si dhe masat për të menaxhuar dhe zvogëluar një konflikt të mundshëm interesi, duke përfshirë identifikimin e transaksioneve në bazë të të cilave anëtari i organit drejtues ose personat e lidhur me të, drejtpërdrejt ose tërthorazi, kanë fituar aksione ose pjesëmarrje në një person juridik në bazë të të cilave pjesëmarrja e anëtarit të organit drejtues së bashku me personat e lidhur me të ka tejkaluar nivelin e pjesëmarrjes kualifikuese në atë person juridik, si dhe në rast se pjesëmarrja e tij/saj ka rënë nën nivelin e pjesëmarrjes kualifikuese në atë person juridik; 3. planet, politikat dhe procedurat e shoqërisë së sigurimit për t’u marrë me rastin e mungesës ose largimit të papritur, pra ndërprerjes së kryerjes së funksionit të një anëtari të organit drejtues.

Për më tepër, sipas pikës 4 të të njëjtit paragraf, përcaktohet se personi ose njësia organizative në shoqërinë e sigurimit përgjegjëse për kryerjen e një vlerësimi të përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të një anëtari të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit; 5. procedura për vlerësimin e përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit, duke përfshirë afatet për dorëzimin e dokumentacionit, afatet dhe mënyrën e kryerjes së procedurës së vlerësimit dhe raportimin mbi rezultatet e vlerësimit të kryer; 6. informacioni dhe dokumentacioni që kandidati për anëtar të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit, para emërimit të tij, duhet t’i paraqesë shoqërisë së sigurimit për kryerjen e një vlerësimi të përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit; 7. informacioni dhe dokumentacioni që anëtari i organit drejtues në shoqërinë e sigurimit, gjatë kryerjes së funksionit, duhet t’i paraqesë shoqërisë së sigurimit për kryerjen e një vlerësimi të përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit; 8. situatat dhe rrethanat që përbëjnë bazën për kryerjen e një vlerësimi të jashtëzakonshëm të përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues dhe 9. forma dhe mënyra e ruajtjes së dokumentacionit për vlerësimin e kryer.

Siç mund të shihet nga paragrafi 3 i të njëjtit nen, Këshilli Mbikëqyrës ose Këshilli i Drejtorëve të shoqërisë së sigurimit është i detyruar t’i paraqesë Agjencisë politikën e përzgjedhjes dhe vlerësimit të përmendur në paragrafin (1) të këtij neni, si pas miratimit të saj ashtu edhe në rast të ndryshimit të saj, brenda 5 ditëve nga dita e miratimit ose ndryshimit të saj.

Me nenin 4 rregullohet “Procedura për vlerësimin e përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues”.

Sipas paragrafit 1, Këshilli Mbikëqyrës ose Këshilli i Drejtorëve të shoqërisë së sigurimit është i detyruar të zhvillojë një procedurë për vlerësimin e përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në shoqërisë së sigurimit të përcaktuara nga politika e përzgjedhjes dhe vlerësimit e përmendur në nenin 3 paragrafi (1) të kësaj Rregulloreje dhe akte të tjera të brendshme të shoqërisë, Ligjin për supervizion të sigurimit, Ligjin për Shoqëritë Tregtare, këtë Rregullore dhe rregullore të tjera.

Paragrafi 2 përcakton që vlerësimi i përmendur në paragrafin (1) të këtij neni duhet të bëhet: 1. para çdo zgjedhjeje ose emërimi të një anëtari të ri të organit drejtues dhe paraqitjes së një kërkese për marrjen e pëlqimit për të kryer funksionin e një anëtari të organit drejtues në Agjenci; 2. para rizgjedhjes ose emërimit të një anëtari ekzistues të organit drejtues dhe paraqitjes së një kërkese për marrjen e pëlqimit për të kryer funksionin e një anëtari të organit drejtues në Agjenci; 3. vlerësim i rregullt vjetor; 4. vlerësim i jashtëzakonshëm sa herë që lindin rrethana që hedhin dyshime mbi përmbushjen e kushteve për kryerjen e funksionit të një anëtari të organit drejtues në shoqërinë e sigurimit.” Neni 3 bëhet neni 5.

Neni 5 i kontestuar rregullon që kjo Rregullore të hyjë në fuqi ditën e radhës pas ditës së publikimit të saj në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut“.

III

Sipas nenit 8, paragrafi 1, alinetë 3 dhe 4 të Kushtetutës, sundimi i së drejtës dhe ndarja e pushtetit shtetëror në legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor janë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Neni 51 i Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut rregullon se ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, ndërsa të gjitha rregullat e tjera me Kushtetutën dhe ligjin. Secili është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Me nenin 23 të Ligjit për supervizion të sigurimit (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 27/2002, 84/2002, 98/2002, 33/2004, 88/2005, 79/2007, 8/2008, 88/2008, 56/2009, 67/2010, 44/2011, 7/2012, 30/2012, 45/2012, 64/2012, 23/2013, 188/2013, 30/2014, 43/2014, 112/2014, 153/2015, 192/2015, 23/2016, 83/2018 dhe 198/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 101/2019, 31/2020, 173/2022 dhe 3/2025), përcaktojnë kushtet për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues në një shoqëri sigurimi. Sipas paragrafit 1, një person që plotëson kushtet e mëposhtme mund të emërohet si anëtar i organit drejtues: 1) duhet të ketë arsim të lartë dhe pesë vjet përvojë pune të suksesshme në fushën e financave ose sigurimeve ose tre vjet përvojë pune si person me të drejta dhe përgjegjësi të veçanta në një shoqëri sigurimi me aktivitete të përshtatshme për shoqërinë e sigurimit në të cilën është emëruar dhe 2) duhet të jetë i njohur me rregulloret në fushën e sigurimeve.

Paragrafi 2 përcakton se anëtarët e organit drejtues duhet të përmbushin vazhdimisht kërkesat e paragrafit (3) të këtij neni, të jenë në një marrëdhënie pune të përhershme me shoqërinë e sigurimit dhe të paktën njëri prej anëtarëve duhet të njohë gjuhën maqedonase dhe alfabetin e saj cirilik dhe të ketë një vendbanim të përhershëm në Republikën e Maqedonisë së Veriut.

Sipas paragrafit 3, nuk mund të emërohet për anëtar të organit drejtues të një shoqëri sigurimi: 1) i cili është anëtar i organit drejtues, organit mbikëqyrës ose prokurist në një shoqëri tjetër sigurimi ose në një shoqëri tjetër tregtare; 2) i cili është anëtar i Këshillit të Ekspertëve të Agjencisë pëe Supervizion të Sigurimit ose person tjetër i punësuar nga Agjencia; 2-a) të cilit i është shqiptuar sanksion kundërvajtës ose dënim me ndalim për kryerjen e profesionit, aktivitetit ose detyrës në fushën e sigurimeve dhe financave; 2-b) i cili është dënuar me vendim gjyqësor të formës së prerë me dënim me burgim pa kushte mbi gjashtë muaj për vepra penale kundër pasurisë, vepra penale kundër financave publike, transaksioneve të pagesave dhe ekonomisë, vepra penale kundër detyrës zyrtare, si dhe veprat penale të falsifikimit të dokumentit, rasteve të veçanta të falsifikimit të dokumenteve, falsifikimit kompjuterik, përdorimit të dokumentit me përmbajtje të rreme dhe falsifikimit nga Kodi Penal, për sa kohë që vazhdojnë pasojat ligjore të vendimit; 3) që është dënuar me burgim për një krim kundër financave publike, kundër transaksioneve të pagesave dhe ekonomisë, kundër detyrës zyrtare ose kundër trafikut ligjor; 4) që i është ndaluar të kryejë një profesion, aktivitet ose detyrë; 5) që ka kryer një funksion të një personi me të drejta dhe përgjegjësi të veçanta në një shoqëri sigurimi ose person tjetër juridik në të cilin është futur një administrim i veçantë ose mbi të cilin është hapur një procedurë falimentimi ose likuidimi, përveç nëse vërtetohet në mënyrë të qartë, bazuar në dokumentet dhe të dhënat në dispozicion, se personi nuk ka kontribuar në shfaqjen e kushteve për futjen e një procedure administrimi të veçantë, falimentimi ose likuidimi ose nuk e ka kryer funksionin menjëherë para ose pas shfaqjes së arsyeve që çuan në futjen e një administrimi të veçantë, hapjen e falimentimit ose zbatimin e një procedure likuidimi; 6) që është person i lidhur me një person juridik në të cilin shoqëria e sigurimit zotëron drejtpërdrejt ose tërthorazi më shumë se 10% të kapitalit ose të drejtave të votës në atë person juridik; 7) i cili nuk i përmbahet dispozitave të këtij Ligji dhe rregullave të miratuara në bazë të këtij Ligji dhe/ose nuk i ka zbatuar ato ose nuk po i zbaton ato dhe/ose ka vepruar ose po vepron në kundërshtim me masat e vendosura nga Agjencia për Supervizion të Sigurimite, të cilat kanë rrezikuar ose po rrezikojnë sigurinë dhe stabilitetin e shoqërisë së sigurimeve dhe 8) i cili vepron në kundërshtim me dispozitat e Ligjit për Parandalimin e Pastrimit të Parave dhe të Ardhurave të Tjera nga Krimi dhe Financimi i Terrorizmit dhe 9) për të cilin Agjencia ka refuzuar të japë pëlqim për të kryer funksionin e anëtarit të një organi drejtues me një vendim, të paktën brenda një periudhe prej një viti pas datës së miratimit të vendimit për refuzimin e kërkesës për marrjen e pëlqimit.

Sipas paragrafit 4 të të njëjtit nen, nëse numri i anëtarëve të organit drejtues zvogëlohet nën numrin minimal në përputhje me Ligjin për Shoqëritë Tregtare, organi mbikëqyrës i shoqërisë është i detyruar, brenda 60 ditëve nga dita e përfundimit të funksionit të anëtarit të organit drejtues, të paraqesë një kërkesë në Agjencinë për Supervizion të Sigurimit për marrjen e pëlqimit për emërimin e një anëtari të organit drejtues dhe paragrafi 5 përcakton se dispozita e paragrafit (3) pika 7) të këtij neni nuk zbatohet për personat që emërohen si anëtarë të organit drejtues për herë të parë.

Për më tepër, neni 24, i titulluar “Pëlqimi për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues” i Ligjit për Supervizion të Sigurimit, paragrafi 1 përcakton se për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues, është e nevojshme të merret pëlqimi paraprak për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues të shoqërisë së sigurimit nga Agjencia për Supervizion të Sigurimit, dhe sipas paragrafit 2, shoqëria e sigurimit është e detyruar të paraqesë kërkesë për pëlqim në Agjencinë për Supervizion të Sigurimit për të marrë pëlqimin e përmendur në paragrafin 1 të këtij neni.

Sipas paragrafit 3, kërkesa e përmendur në paragrafin 2 të këtij neni duhet të shoqërohet me dokumentacionin e duhur që vërteton se janë përmbushur kushtet e përmendura në nenin 23 të këtij ligji. Agjencia për Supervizion të Sigurimit, gjatë procedurës për miratimin e një vendimi për dhënien e pëlqimit të përmendur në paragrafin 1 të këtij neni, mund të vendosë që personi të paraqesë një koncept për menaxhimin e shoqërisë së sigurimit, siç përcaktohet në paragrafin 4 të këtij neni.

Paragrafi 5 dhe paragrafi 6 përcaktojnë që Agjencia për Supervizion të Sigurimit do të marrë një vendim për dhënien e pëlqimit të përmendur në paragrafin 1 të këtij neni, nëse nga dokumentacioni i paraqitur i përmendur në paragrafin 3 të këtij neni përcaktohet se personi i plotëson kushtet për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues të një kompanie sigurimi, d.m.th. Agjencia për Supervizion të Sigurimit mund të refuzojë të japë pëlqimin, nëse nga dokumentacioni i paraqitur mbi punën dhe aktivitetet e mëparshme të personit përcaktohet se kjo do të rrezikonte funksionimin e shoqërisë së sigurimit në përputhje me rregullat e menaxhimit të rrezikut.

Për më tepër, paragrafi 7 përcakton që nëse një person ka marrë pëlqimin për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues në një shoqëri sigurimi, atëherë ai ose ajo është i detyruar, përpara se të emërohet në të njëjtin funksion në një shoqëri tjetër sigurimi, të paraqesë përsëri një kërkesë në Agjencinë për Supervizion të Sigurimit për marrjen e pëlqimit të përmendur në paragrafin 1 të këtij neni. Dispozitat e paragrafëve 4, 5 dhe 6 të këtij neni zbatohen përkatësisht kur jepet pëlqimi sipas këtij paragrafi, dhe sipas paragrafit 8 të të njëjtit nen, kur paraqitet një kërkesë për marrjen e licencës për të kryer aktivitete sigurimi, procedura për miratimin e një vendimi për dhënien e pëlqimit sipas paragrafit 1 të këtij neni bashkohet me procedurën për miratimin e një vendimi për lëshimin e licencës për të kryer aktivitete sigurimi.

Në nenin 29 të titulluar “Kompetencat e Organit Mbikëqyrës në Shoqërinë e Sigurimit” përcakton se, përveç kompetencave të parashikuara në Ligjin për Shoqëritë Tregtare, organi mbikëqyrës i një shoqërie sigurimi ka edhe kompetencat e mëposhtme: 1) miraton vendimet e miratuara nga organi drejtues në lidhje me politikën afariste të shoqërisë së sigurimeve; 2) miraton vendimet e miratuara nga organi drejtues në lidhje me planin financiar të shoqërisë së sigurimeve; 3) miraton vendimet e miratuara nga organi drejtues në lidhje me krijimin e sistemit të auditimit të brendshëm; 4) miraton programin vjetor të auditimit të brendshëm të miratuar nga organi drejtues; 5) mbikëqyr dhe kontrollon zbatimin e masave dhe veprimeve për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit dhe 6) miraton vendime për çështje të tjera në përputhje me këtë Ligj.

Sipas nenit 66 të Ligjit për Mbikëqyrjen e Sigurimeve të titulluar “Pëlqimi”, paragrafi 1 parashikon që shoqëria e sigurimeve është e detyruar të kërkojë pëlqim paraprak nga Agjencia për Supervizion të Sigurimit për: 1) ndryshimin e statutit; 2) ndryshimin e aktit të themelimit; 3) investimet në përputhje me nenin 73-a paragrafi (9) i këtij Ligji. 4) emërimi i anëtarëve të organit drejtues dhe 5) ndryshimi i emrit dhe selisë së regjistruar të një shoqëri sigurimi. Sipas paragrafit 2, Agjencia për Supervizion të Sigurimit përcakton më hollësisht mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimit nga paragrafi 1 i këtij neni.

Sipas nenit 158-j paragrafi 1 i të njëjtit ligj, Këshilli i Ekspertëve të Agjencisë, ndër të tjera, miraton akte nënligjore për zbatimin e këtij ligji dhe ligjeve të tjera brenda juridiksionit të tij dhe akte të tjera me qëllim përcaktimin e kushteve, mënyrës dhe procedurave për zbatimin e mbikëqyrjes.

Nga ana tjetër, sipas Ligjit për Shoqëritë Tregtare (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 28/2004, 84/2005, 71/2006, 25/2007, 87/2008, 17/2009, 23/2009, 42/2010, 48/2010, 8/2011, 21/2011, 24/2011, 166/2012, 70/2013, 119/2013, 120/2013, 187/2013, 38/2014, 41/2014, 138/2014, 88/2015, 192/2015, 217/2015, 6/2016, 30/2016, 61/2016, 64/2018, 120/2018, 195/2018 и 239/2018 dhe „ Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisësë Veriut” nr.79/2020, 123/2020, 290/2020, 215/2021, 99/2022 dhe 272/24), i cili, ndër të tjera, rregullon çështjen si të kushteve që duhet të përmbushen ashtu edhe të kompetencave që kanë anëtarët e organeve drejtuese ose të organeve mbikëqyrëse të shoqërive tregtare, në nenin 343 paragrafi 1 parashikohet se vetëm personat fizikë që janë të aftë ligjërisht mund të zgjidhen si anëtarë të organit drejtues ose të organit mbikëqyrës. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, një person ndaj të cilit është shqiptuar një gjobë, pra një sanksion kundërvajtës që ndalon kryerjen e detyrave në një profesion të caktuar që është pjesërisht ose plotësisht i mbuluar nga fushëveprimi i veprimtarisë së shoqërisë për sa kohë zgjat ky ndalim, nuk mund të zgjidhet si anëtar i organit drejtues ose i organit mbikëqyrës. Neni 249 i titulluar “Kompetenca e Organit Mbikëqyrës” rregullon kompetencat e këshillit mbikëqyrës të shoqërisë. Këshilli mbikëqyrës ose kontrolluesi mbikëqyr veprimtarinë e shoqërisë. Gjatë ushtrimit të mbikëqyrjes mbi veprimtarinë e shoqërisë, këshilli mbikëqyrës, pra kontrolluesi, mund të shqyrtojë dhe vlerësojë librat tregtarë të shoqërisë, aktet dhe dokumentet e tjera të shoqërisë, pasurinë, dhe veçanërisht thesarin dhe gjendjen e letrave me vlerë të shoqërisë.

Nga analiza e dispozitave ligjore të lartpërmendura, padyshim del se pretendimet e iniciatorëve janë të bazuara për arsyet e mëposhtme:

Ligji për supervizion të sigurimit, ndër të tjera, rregullon kushtet në lidhje me themelimin, funksionimin, mbikëqyrjen dhe ndërprerjen e veprimtarisë së kompanive të sigurimit dhe risigurimit, pra shoqërive të sigurimit. Ligji rregullon gjithashtu mënyrën, themelimin, funksionimin dhe kompetencat e Agjencisë për Supervizion të Sigurimeve si një organ rregullator i pavarur dhe autonom, me autorizime publike të përcaktuara në këtë Ligj.

Ligji përcakton se Agjencia për Supervizion të Sigurimit është kompetente për të dhënë pëlqimin, ndër të tjera, për emërimin e një anëtari të organit drejtues, dhe gjithashtu përcakton kompetencën ligjore të Këshillit të Ekspertëve të Agjencisë për të rregulluar më nga afër mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve me akte nënligjore.

Rregulloreja për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve, e miratuar nga Këshilli i Ekspertëve të Agjencisë për Supervizion të Sigurimit, është akt nënligjor për zbatimin e Ligjit për Supervizion të Sigurimit dhe ligjeve të tjera brenda juridiksionit të saj në pjesën e përcaktimit të mënyrës, procedurës dhe dokumentacionit të nevojshëm për marrjen e pëlqimit ose në rastin konkret pëlqimit për emërimin e anëtarëve të organit drejtues në shoqëritë e sigurimeve. Përcaktohet, për pëlqimin specifik të rregulluar në Kapitullin III “Dhënia e pëlqimit për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues të një kompanie sigurimi”, që kërkesa të paraqitet ekskluzivisht në bazë të një formulari të bashkangjitur këtyre rregulloreve, përcaktohet afati i fundit për paraqitjen e kërkesës, i cili duhet të jetë të paktën 30 ditë para skadimit të periudhës për të cilën është dhënë pëlqimi më parë, dokumentacioni përkatës (i listuar në 17 pika) që vërteton se janë përmbushur kushtet e parashikuara në nenin 23 të Ligjit, formulari për deklaratën me të cilën parashtruesi autorizon Agjencinë sipas detyrës zyrtare të marrë një pjesë të dokumentacionit nga një organ publik kompetent nëse parashtruesi nuk e ka marrë atë, më tej mënyra e kryerjes së intervistës nga Agjencia dhe prezantimi i Konceptit të Menaxhimit të kompanisë. Agjencia, bazuar në intervistën e zhvilluar, dokumentacionin e bashkangjitur dhe Konceptin e Menaxhimit, vlerëson përshtatshmërinë e aplikantit dhe merr një vendim për të dhënë pëlqimin për të kryer funksionin e anëtarit të organit drejtues.

Me ndryshimet në Rregulloren për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve me nenin 1 të kontestuar, janë shtuar dy nene të reja 3 dhe 4, të cilat rregullojnë “Politikën për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues” dhe “Procedurën për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues” me të cilat përcaktohet se Këshilli Mbikëqyrës, përkatësisht Këshilli i Drejtorëve të shoqërisë së sigurimit është i detyruar të vlerësojë përshtatshmërinë e një anëtari të Këshillit Drejtues, përkatësisht Anëtarit Ekzekutiv të Këshillit Drejtues nga aspekti i përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit. Këshillit Mbikëqyrës është i detyruar ta ushtrojë këtë kompetencë të deleguar, përkatësisht të kryejë një vlerësim para çdo zgjedhjeje, përkatësisht emërimit të një anëtari të ri të organit drejtues, para rizgjedhjes, të kryejë një vlerësim të rregullt dhe të jashtëzakonshëm të përshtatshmërisë së anëtarit të organit drejtues.

Duke analizuar dispozitat ligjore si të Ligjit për Supervizion të Sigurimit, si lex specialis, ashtu edhe të Ligjit për Shoqëritë Tregtare, si lex generalis, në fushën e kompetencave të organit mbikëqyrës të shoqërive, del se ato nuk rregullojnë një çështje që përcakton se organi mbikëqyrës është i detyruar të miratojë dhe zbatojë një politikë për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përshtatshmërisë së një anëtari të organit drejtues të shoqërisë së sigurimeve nga aspekti i përmbushjes së kushteve, si dhe të zhvillojë një procedurë për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të një anëtari të organit drejtues në shoqërinë e sigurimeve të përcaktuara në politikën e përzgjedhjes dhe vlerësimit, siç rregullohet nga Agjencia për Supervizion të Sigurimit, përkatësisht Këshilli i Ekspertëve, me nenin e kontestuar 1 të Rregullores që ndryshon dhe plotëson Rregulloren për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e pëlqimeve. Në fakt, neni 29 i Ligjit thotë qartë se përveç kompetencave të parashikuara nga Ligji për Shoqëritë Tregtare, organi mbikëqyrës i një shoqërie sigurimi ka edhe kompetencat e mëposhtme: 1) miraton vendimet e marra nga organi drejtues në lidhje me politikën afariste të shoqërisë së sigurimeve; 2) miraton vendimet e marra nga organi drejtues në lidhje me planin financiar të shoqërisë së sigurimeve; 3) miraton vendimet e marra nga organi drejtues në lidhje me krijimin e sistemit të auditimit të brendshëm; 4) miraton programin vjetor të auditimit të brendshëm të miratuar nga organi drejtues; 5) mbikëqyr dhe kontrollon zbatimin e masave dhe veprimeve për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit dhe 6) miraton vendime për çështje të tjera në përputhje me këtë Ligj.

Për më tepër, neni 123, paragrafi 1 i Ligjit për Supervizion të Sigurimit përcakton se organi mbikëqyrës i shoqërisë së sigurimeve është i detyruar të krijojë auditimin e brendshëm si një njësi të pavarur organizative, dhe sipas paragrafit 2, organi mbikëqyrës i shoqërisë së sigurimeve miraton rregulla për funksionimin e auditimit të brendshëm.

Prandaj, del qartë se kompetencat ligjore të këshillit mbikëqyrës të shoqërive të sigurimeve, si në Ligjin për supervizion të sigurimit ashtu edhe në Ligjin për Shoqëritë Tregtare, nuk e rregullojnë kompetencën e këshillit mbikëqyrës për të miratuar një “Politikë për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues” dhe për të zbatuar “Procedurën për vlerësimin e përmbushjes së kërkesave për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues”, siç e parashikoi Agjencia me ndryshimet dhe plotësimet e Rregullores së kontestuar.

„Politika për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit menaxhues” është në fakt një akt i brendshëm i kompanive të sigurimeve, i cili synon të rregullojë marrëdhëniet brenda personit juridik, pa krijuar detyrime për palët e treta, dhe jo, siç kërkon Agjencia, duke miratuar një akt nënligjor nga ana e saj për të detyruar shoqëritë e sigurimeve të miratojnë “Politikën për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit menaxhues”. Dallimi midis akteve nënligjore dhe akteve të brendshme është me rëndësi thelbësore për zbatimin e saktë të ligjit. Ndërsa aktet nënligjore janë vazhdim i procesit legjislativ dhe sigurojnë zbatimin e saktë të tij, aktet e brendshme shërbejnë si një mekanizëm për rregullimin e brendshëm të personave juridikë. Aktet nënligjore janë akte ligjore të miratuara nga organet shtetërore në bazë të një ligji dhe me qëllim zbatimin e tij më të saktë. Ato kanë karakter normativ, d.m.th. përmbajnë rregulla të përgjithshme sjelljeje që janë të detyrueshme për subjekte të caktuara. Aktet e brendshme, ndryshe nga aktet nënligjore, miratohen nga personat juridikë, siç janë shoqëritë, shoqatat, institucionet publike dhe organizatat e tjera, dhe ato janë të detyrueshme vetëm për anëtarët e brendshëm të organizatës, por nuk mund të jenë në kundërshtim me ligjet ose aktet nënligjore. Agjencia për Supervizion të Sigurimit mund t’i detyrojë shoqëritë e sigurimir të miratojnë politika, por vetëm nëse kjo parashikohet me ligj.

Nga ana tjetër, Agjencia për Supervizion të Sigurimit, si organ rregullator, nuk ka autoritet të qartë ligjor për të detyruar organet e shoqërive të sigurimit të miratojnë një “Politikë për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues” dhe të zbatojnë “Procedurën për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues”, e cila është përtej kompetencave dhe autorizimeve të saj ligjore për miratimin e akteve nënligjore. Në rastin konkret, Kuvendi, si organ kompetent që krijon norma ligjore përmes zgjidhjeve specifike ligjore të përfshira në nenin 158-b të Ligjit për Supervizion të Sigurimit, përcaktoi që Agjencia për Supervizion të Sigurimit do të miratojë akte nënligjore vetëm për qëllimin e: 1) kryerjes së mbikëqyrjes së shoqërive të sigurimeve, kompanive të ndërmjetësimit të sigurimeve, shoqërive të përfaqësimit të sigurimeve, ndërmjetësve të sigurimeve, përfaqësuesve të sigurimeve dhe Byrosë Kombëtare të Sigurimeve; si dhe kompetencat për 2) lëshimin dhe revokimin e lejeve, pëlqimeve dhe licencave bazuar në këtë Ligj dhe ligje të tjera brenda juridiksionit të saj; 3) vendosjen e masave të mbikëqyrjes në përputhje me ligjin; 4) miratimin e akteve nënligjore për zbatimin e këtij Ligji dhe ligjeve të tjera brenda juridiksionit të saj dhe akteve të tjera me qëllim përcaktimin e kushteve, mënyrës dhe procedurave për kryerjen e mbikëqyrjes; 5) dhënien e propozimeve për miratimin e ligjeve në fushën e sigurimeve; 6) anëtarësimin në organet e Shoqatës Ndërkombëtare të Mbikëqyrësve të Sigurimeve dhe në organet e Këshillit Evropian të Mbikëqyrësve të Sigurimeve dhe organeve mbikëqyrëse të sigurimit vullnetar pensional; 7) bashkëpunimin me institucione të tjera kompetente mbikëqyrëse në tregun financiar në Republikën e Maqedonisë së Veriut; 8) inkurajimi i zhvillimit të sigurimeve në Republikën e Maqedonisë së Veriut; 9) zhvillimi i ndërgjegjësimit publik për rolin e sigurimeve dhe rolin e mbikëqyrjes së sigurimeve; 10) mbikëqyrja mbi zbatimin e masave dhe veprimeve për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit në përputhje me Ligjin për parandalimin e pastrimit të parave dhe të ardhurave të tjera nga krimi dhe financimi i terrorizmit dhe 11) kryerja e detyrave të tjera në përputhje me ligjin.

Nga kjo rrjedh se Agjencia për Supervizion nuk ka autoritet të qartë për të detyruar organet e shoqërisë së sigurimeve të miratojnë një “Politikë për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues” dhe të zbatojnë një “Procedurë për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues”. Gjykata kishte parasysh se në përputhje me nenin 158-b paragrafi 1 rreshti 4 i Ligjit për Supervizion të Sigurimit, Agjencia mund të miratojë edhe “akte të tjera me qëllim përcaktimin e kushteve, mënyrës dhe procedurave për kryerjen e mbikëqyrjes”, por objekt i rregullimit të këtyre akteve nënligjore do të ishte vetë mbikëqyrja si një procedurë e kryer nga Agjencia mbi punën e shoqërive, dhe jo puna e shoqërive të sigurimeve dhe organeve të tyre, pra më konkretisht përzgjedhja e anëtarëve të tyre. Prandaj, Gjykata vlerësoi se kjo dispozitë nuk mund të jetë bazë ligjore për miratimin e akteve të kontestuara, sepse do të përfaqësonte një interpretim të gjerë dhe të palejueshëm të dispozitës që nuk ka asnjë justifikim as në shkencën juridike dhe as në praktikën juridike në vendin tonë, nëse kjo dispozitë interpretohet në kuptimin që Agjencia për Supervizion të Sigurimit mund t’i detyrojë organet mbikëqyrëse në kompanitë e sigurimeve të miratojnë akte të brendshme që në fakt prezantojnë procedura të reja dhe, më e rëndësishmja, kushte të reja shtesë për zgjedhjen e një anëtari të organit drejtues, të cilat nuk parashikohen nga Ligji.

Në kontekstin e kësaj, nëse analizohen ligje të tjera që përdorin terminologji identike (për shembull, Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave Personale, ku termi “Politika e Mbrojtjes së të Dhënave Personale” është rregulluar normativisht), del qartë se kjo çështje ligjore rregullohet në mënyrë të qartë nga një dispozitë ligjore, dhe jo sipas termit më të gjerë “dhe akte të tjera…”. Nëse i përmbahemi kësaj qasjeje ligjore dhe nëse sigurojmë qëndrueshmëri normative, mund të konkludohet se dispozitat e rregullores së kontestuar janë në kundërshtim me nenin 23, nenin 24 dhe nenin 66 paragrafi 2 të Ligjit për supervizion të sigurimit. Kjo rrjedh nga fakti se Agjencia për Supervizion të Sigurimit, nëpërmjet Këshillit të Ekspertëve, në fakt e ka vendosur veten mbi Parlamentin e Republikës së Maqedonisë së Veriut, duke futur rregullim normativ të një çështjeje që i nënshtrohet rregullimit ligjor nëpërmjet një akti nënligjor, gjë që përbën tejkalim të kompetencave të saj ligjore. Në rastin konkret, Agjencia për Supervizion të Sigurimit, nëpërmjet Këshillit të Ekspertëve, vepron në rolin e ligjvënësit, përkatësisht, nëpërmjet kompetencave që nuk janë të përcaktuara me ligj, u cakton detyrim kompanive të sigurimeve të miratojnë një “Politikë për përzgjedhjen dhe vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues” dhe të zbatojnë “Procedurën për vlerësimin e përmbushjes së kushteve për kryerjen e funksionit të anëtarit të organit drejtues”.

Për arsyet e përmendura, Gjykata konstatoi se çështja e përputhshmërisë së nenit 1 të Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për mënyrën, procedurën dhe dokumentacionin e nevojshëm për marrjen e Pëlqimeve (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 97/2024) me nenin 23, nenin 24 dhe nenin 66, paragrafi 2 të Ligjit për Supervizion të Sigurimit mund të ngrihet në mënyrë të arsyeshme, dhe si pasojë parimi i ndarjes së pushteteve dhe sundimi i së drejtës si vlera themelore të rendit kushtetues do të shkeleshin.

Për më tepër, neni 5 i Rregullores për ndryshimin dhe plotësimin kontestohet nga parashtruesit vetëm me pretendimet se nuk ka afat të arsyeshëm që kompanitë e sigurimeve të përshtaten nga publikimi në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut” deri në hyrjen në fuqi të ndryshimeve të detyrimeve të sapoparashikuara dhe se është në kundërshtim me vlerat themelore të rendit kushtetues.

Duke pasur parasysh se dispozitat kalimtare dhe përfundimtare kanë për qëllim përcaktimin e dinamikës së zbatimit të dispozitave të Rregullores, ajo nuk mund t’i nënshtrohet analizës kushtetuese-gjyqësore. Për këto arsye, Gjykata vlerësoi se, në përputhje me nenin 38, paragrafi 3 i Aktit të Gjykatës, ekzistojnë pengesa procedurale për të vendosur mbi iniciativën në lidhje me nenin 5 të kontestuar të Rregullores për ndryshime dhe plotësime.

Lidhur me propozimin e veçantë të parashtruesve të iniciativës për miratimin e një vendimi për ndalimin e zbatimit të akteve ose veprimeve individuale që janë ndërmarrë në bazë të dispozitave të Rregullores së kontestuar, Gjykata vendosi se është i pabazuar me arsyetimin se zbatimi i dispozitave të kontestuara të Rregullores nuk pritet të shkaktojë pasoja të dëmshme që nuk mund të eliminohen.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

Ky aktvendim hyn në fuqi nga dita e publikimit në “Gazetën Zyrtare të Republikës së Maqedonisë së Veriut”.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski