У.бр.1/2025

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.1/2025
Скопје, 30.04.2025 година

 

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, Елизабета Дуковска, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија, член 38 алинеја 2 и член 73 алинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” број 115/2024), на седницата одржана на 30 април 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста на член 10 став 4 во делот „со исклучок на тоа дека на Стратешкиот партнер ќе му биде дозволено да започне со истражување и експлоатација на минерални суровини за целите на Проектот штом барањето за доделување на концесија за истражување и експлоатација е поднесено од страна на Инвеститорот” од Законот за утврдување на јавен интерес и номинирање на  стратешки партнер за имплементација на проектот за изградба на инфраструктурниот Коридор 8 (делница: Тетово – Гостивар – Букојчани и проектот за автопатот Требеништа – Струга – Ќафасан) и Коридорот 10 д (делница на автопатот Прилеп – Битола) во Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” број 163/2021 и 111/2023).

Образложение

I

Жарко Стеваноски, адвокат од Прилеп, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на одредбата од Законот, означен во диспозитивот на ова решение.

Во иницијативата подносителот наведува дека законодавецот во член 10 став 4 од Законот за утврдување на јавен интерес и номинирање на  стратешки партнер за имплементација на проектот за изградба на инфраструктурниот Коридор 8 (делница: Тетово – Гостивар – Букојчани и проектот за автопатот Требеништа – Струга – Ќафасан) и Коридорот 10 д (делница на автопатот Прилеп – Битола) во Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” број 163/2021 и 111/2023), предвидел исклучок според кој на стратешкиот партнер Бехтел и Енка или со нив поврзаните лица, спротивно на сите применливи регулативи за минерални суровини и сите други прописи, да му биде дозволено да започне со истражување и експлоатација на минерални суровини уште со чинот на поднесување барање за доделување концесија од страна на инвеститорот. Наведува и дека по повод претходно поднесена иницијатива од негова страна, Уставниот суд донел Решение У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година, со кое не повел постапка за оценување на уставноста на член 10 став 4 во делот „со исклучок на тоа дека на Стратешкиот партнер ќе му биде дозволено да започне со истражување и експлоатација на минерални суровини за целите на Проектот штом барањето за доделување на концесија за истражување и експлоатација е поднесено од страна на Инвеститорот” од предметниот закон.

Во сега поднесената иницијатива подносителот низ три точки наведува што содржело образложението на Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година. Воедно, под точка 4. подносителот во иницијативата ја изнесува и следната содржина: „Според Судот неосновано е тврдењето дека со оспорените одредби се повредува уставно-загарантираното право на граѓанинот да бара судска заштита на своите права, бидејќи градбите од стратешки интерес сами по себе не може да претставуваат основ за ограничување на правото на граѓаните да побараат судска заштита за одложување на експропријацијата или одземање на владението како едно од овластувањата кои произлегувале од правото на сопственост”, што е нејасно, бидејќи ваква содржина воопшто не е дел од образложението во Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година, и нејасни се причините за наведувањето на истата од страна на подносителот.

Со иницијативата, подносителот посебно се задржува на делот од Решението во кое Судот укажува дека прашањето за конкретно настанати последици и штети по здравјето на луѓето, растителниот и животинскиот свет поради активности на локалитетот „Ореовец”, е во надлежност на други органи пред кои граѓаните можат да ги заштитат своите правни интереси, кое укажување, според подносителот, упатува на заклучок дека за Судот оспорената одредба не е неуставна, поради постоење на механизмот на судска заштита на правата при реализација на проектот. Врз основа на ваквото сфаќање на овој дел од Решението, подносителот смета дека Уставниот суд повторно треба да се впушти во разгледување на истото прашање за кое претходно веќе се произнел, бидејќи од моментот на донесувањето на Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година, до моментот на поднесувањето на оваа иницијатива, настанати се изменети околности и настанати се основи за поинакво одлучување, бидејќи затаила судската заштита којашто ја очекувале граѓаните во врска со активностите на локалитетот с.Ореовец.

Во продолжението на иницијативата подносителот изнесува хронологија на настани поврзани со судска постапка којашто жителите на с. Ореовец ја воделе пред Основниот суд Прилеп и пред Апелациониот суд Битола, но дека не успеале да издејствуваат позитивна одлука по поднесениот предлог за изрекување на привремена мерка. Имено, Основниот суд Прилеп одлучувајќи по предлогот за издавање на привремена мерка за обезбедување на парично побарување на доверителите (жителите на с.Ореовец) против должниците (Јавното претпријатие за државни патишта Скопје, Бехтел Енка УК2 Лимитед Обединето кралство – Подружница во Северна Македонија и Бехтел Енка УК Лимитед Обединето кралство – Подружница во Северна Македонија), донел Решение ВПП2-75/24 од 28.10.2024 година, според кое предлогот на доверителите со кој побарале заради обезбедување на парично побарување да биде изречена привремена мерка на начин што ќе им се забрани на должниците да преземаат какви било градежни активности со минирање, расчистување на теренот, ископ на минерална суровина – градежно технички материјал и транспорт на градежно техничкиот материјал во месноста помеѓу с.Плетвар и с.Ореовец и да го користат локалниот пат за с.Ореовец којшто се приклучува на регионалниот пат Градско-Прилеп, се одбива како неоснован, и дека ова решение е потврдено со Решението на Апелациониот суд Битола ГЖ-1431/24 од 18.12.2024 година.

Подносителот наведува дека жителите на с.Ореовец не успеале да ги заштитат своите правни интереси бидејќи спорната одредба од член 10 став 4 од предметниот закон, за судот била задолжителна и судот не можел да одлучува надвор од неа. Оттука, а во контекст на донесеното Решение У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година за неповедување постапка за оценување на уставноста на предметниот член од Законот, пред подносителот основано се поставило прашањето каде и зошто затаи судската заштита на која упатил Уставниот суд со својата одлука, односно дека судската заштита за конкретниот случај, е неприменлива, а опасноста и штетите предизвикани од реализацијата на проектот врз здравјето на луѓето, животната средина, правото на чист воздух и животинскиот и растителниот свет, се настанати, и стратешкиот партнер и инвеститорот ништо не ги спречува да продолжат со таквите повреди на основните човекови права и темелните вредности, предвидени со Уставот. Во иницијативата подносителот се повикува на меѓународни конвенции поврзани со животната средина, и изнесува примери од водени постапки пред Судот во Стразбур по ова прашање, наведувајќи дека и жителите на с. Ореовец ќе ги остварат своите права пред овој суд, но останува прашањето дали ние како држава ќе можеме да ги санираме последиците од таквото непочитување на меѓународните конвенции на чие почитување се обврзала државата, односно како ова парче национално природно богатство коешто се наоѓа во с. Ореовец ќе го вратиме во првобитната состојба.

Од погоре наведените причини подносителот со оваа иницијатива повторно предлага Уставниот суд да поведе постапка за оценување на уставноста на предметниот член од Законот и истиот да го укине. Воедно, поради опасноста од настапување на ненадоместлива штета врз уставно загарантираните права на граѓаните, правата на граѓаните на живот, здрава животна средина и заштита на животинскиот и растителниот свет, подносителот му предлага на Судот да донесе решение со кое ќе го запре извршувањето на оспорениот член од Законот до конечното одлучување по поднесената иницијатива. Предлага Судот да одржи и подготвителна седница со негово лично присуство заради давање на одредени дополнителни информации, документација и податоци коишто не се опфатени со иницијативата.

Кон иницијативата подносителот приложува документација во врска со судската постапка пред Основниот суд Прилеп.

II

На седницата Судот утврди дека според член 10 став 4 од Законот за утврдување на јавен интерес и номинирање на стратешки партнер за имплементација на проектот за изградба на инфраструктурниот коридор 8 (делница: Тетово – Гостивар – Букојчани и проектот за автопатот Требеништа – Струга – Ќафасан) и коридорот 10 д (делница на автопатот Прилеп – Битола) во Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” број 163/2021 и 111/2023) „Додека се користат експроприраните јами и каменоломи за целите на Проектот, Инвеститорот и Стратешкиот партнер ќе ги почитуваат сите применливи регулативи за минерални суровини, со исклучок на тоа дека на Стратешкиот партнер ќе му биде дозволено да започне со истражување и експлоатација на минерални суровини за целите на Проектот штом барањето за доделување на концесија за истражување и експлоатација е поднесено од страна на Инвеститорот”.

Предмет на оспорување со иницијативата е делот „со исклучок на тоа дека на Стратешкиот партнер ќе му биде дозволено да започне со истражување и експлоатација на минерални суровини за целите на Проектот штом барањето за доделување на концесија за истражување и експлоатација е поднесено од страна на Инвеститорот” содржан во член 10 став 4 од Законот.

III

Согласно со член 110 алинеја 1 од Уставот на Република Северна Македонија, Уставниот суд на Република Северна Македонија одлучува за согласноста на законите со Уставот.

Според член 38 алинеја 2 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако за истата работа веќе одлучувал, а нема основи за поинакво одлучување.

Постапувајќи по повод претходно поднесената иницијатива од истиот подносител, Уставниот суд го донесе Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година, со кое не поведе постапка за оценување на уставноста на член 10 став 4 во делот „со исклучок на тоа дека на Стратешкиот партнер ќе му биде дозволено да започне со истражување и експлоатација на минерални суровини за целите на Проектот штом барањето за доделување на концесија за истражување и експлоатација е поднесено од страна на Инвеститорот” од Законот за утврдување на јавен интерес и номинирање на  стратешки партнер за имплементација на проектот за изградба на инфраструктурниот Коридор 8 (делница: Тетово – Гостивар – Букојчани и проектот за автопатот Требеништа – Струга – Ќафасан) и Коридорот 10 д (делница на автопатот Прилеп – Битола) во Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” број 163/2021 и 111/2023).

Со сега поднесената иницијатива, подносителот бара Уставниот суд повторно да се впушти во разгледување на истото прашање за кое претходно веќе се произнел, бидејќи од моментот на донесувањето на Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година, до моментот на поднесувањето на оваа иницијатива, настанати се изменети околности и настанати се основи за поинакво одлучување, односно дека затаила судската заштита којашто граѓаните ја очекувале во врска со активностите на локалитетот с.Ореовец. Притоа, подносителот се повикува на делот од Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година во кое Судот укажува дека прашањето за конкретно настанати последици и штети по здравјето на луѓето, растителниот и животинскиот свет поради активности на локалитетот „Ореовец”, е во надлежност на други органи пред кои граѓаните можат да ги заштитат своите правни интереси.

Ваквото укажување на Судот во погоре наведеното решение, за подносителот е со значење дека Судот не смета дека предметниот член од Законот е неуставен поради постоење на механизмот на судска заштита на правата при реализација на проектот, па со оглед дека засегнатите жители на с.Ореовец, не ја добиле бараната судска заштита, подносителот смета дека настанати се основи за поинакво одлучување. Поточно, според него, жителите на с.Ореовец не успеале да ги заштитат своите правни интереси бидејќи спорната одредба од член 10 став 4 од предметниот закон, за судот била задолжителна и судот не можел да одлучува надвор од неа, па во контекст на донесеното Решение У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година за неповедување постапка за оценување на уставноста на предметниот член од Законот, пред подносителот основано се поставува прашањето каде и зошто затаи судската заштита на која упатил Уставниот суд со својата одлука, односно дека судската заштита за конкретниот случај, е неприменлива, со што, според подносителот, ваквиот факт, е основ за поинакво одлучување на Судот.

Во однос на ваквите наводи, Судот појаснува дека делот од Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година, во кое стои дека прашањето за конкретно настанати последици и штети, е во надлежност на други органи пред кои граѓаните можат да ги заштитат своите правни интереси, Судот го дава како укажување дека надвор од неговите надлежности е да постапува по наводи за причинети штети или ризици од идни штети поради активностите на локалитетот с.Ореовец, а кои наводи, помеѓу другите, беа истакнати како причини за несогласноста на предметниот член од Законот со одредбите на Уставот на кои се повикуваше подносителот во претходно поднесената иницијатива. Со други зборови, од аспект на ваквите наводи не може да се разгледува законската норма и да се оценува нејзината согласност со Уставот, туку дали содржината на предметно оспорениот член од Законот, е во согласност со одредбите на Уставот, за што Судот веќе се произнесе со Решението У.бр.182/2024 од 30.10.2024 година.

Оттука, Судот ги имаше предвид наводите и причините поради кои подносителот повторно бара разгледување на предметниот член од Законот, меѓутоа исходот од водени судски постапки, не претставува нов или друг основ за поинакво одлучување, ниту претставува уставноправен аргумент за оценување на согласноста на закон или негова норма со Уставот, со што се исполнети условите од член 38 алинеја 2 од Актот на Судот за отфрлање на поднесената иницијатива поради одлучена работа.

IV

Врз основа на наведеното, Судот, со мнозинство гласови, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

***

 

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.1/2025
Shkup, 30.04.2025

 

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të dr.Darko Kostadinovski, Kryetar i Gjykatës dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, Elizabeta Dukovska, Dobrilla Kacarska,  dr.Ana Pavllovska-Daneva dhe mr.Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 38 alineja 2 dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.115/2024), në seancën e mbajtur më 30 prill 2025, miratoi

A K T V E N D I M

HIDHET POSHTË iniciativa për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 10 paragrafi 4 në pjesën: “me përjashtim se partnerit strategjik do t’i lejohet të fillojë kërkimin dhe eksploatimin e lëndëve të para minerale për qëllimet e projektit, sapo të jetë parashtruar kërkesa për dhënien e koncesionit për kërkim dhe eksploatim nga investitori” të Ligjit për Përcaktimin e Interesit Publik dhe Nominimin e Partnerit Strategjik për Zbatimin e Projektit për Ndërtimin e Korridorit Infrastrukturor 8 (Aksi: Tetovë-Gostivar-Bukojçan dhe Projektit për Autostradën Trebenishtë-Strugë-Qafë Thanë) dhe Korridorit 10d (Aksi i Autostradës Prilep-Manastir) në Republikën e Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.163/2021 dhe 111/2023).

Arsyetim

I

Zharko Stevanoski, avokat nga Prilepi, Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut i parashtroi iniciativë për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dispozitës së Ligjit, të paraqitur në dispozitivin e këtij aktvendimi.

Në iniciativë parashtruesi potencon se ligjvënësi në nenin 10 paragrafi 4 të Ligjit për Përcaktimin e Interesit Publik dhe Nominimin e Partnerit Strategjik për Zbatimin e Projektit për Ndërtimin e Korridorit Infrastrukturor 8 (Aksi: Tetovë-Gostivar-Bukojçan dhe Projektit për Autostradën Trebenishtë-Strugë-Qafë Thanë) dhe Korridorit 10d (Aksi i Autostradës Prilep-Manastir) në Republikën e Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.163/2021 dhe 111/2023), parashikoi një përjashtim sipas të cilit partnerit strategjik Behtel dhe Enka ose personave të ndërlidhur me ta, në kundërshtim me të gjitha rregullativat në fuqi për lëndët e para minerale dhe të gjitha rregullat e tjera, t’i lejohet të fillojë me kërkimin dhe eksploatimin e lëndëve të para minerale që me aktin e parashtrimit të kërkesës për dhënien e koncesionit nga ana e investitorit. Gjithashtu, potencon se lidhur me iniciativën e mëparshme të parashtruar nga ana e tij, Gjykata Kushtetuese ka miratuar Aktvendimin U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024, me të cilin nuk ka iniciuar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 10 paragrafi 4 në pjesën: “partnerit strategjik do t’i lejohet të fillojë kërkimin dhe eksploatimin e lëndëve të para minerale për qëllimet e projektit, sapo të jetë parashtruar kërkesa për dhënien e koncesionit për kërkim dhe eksploatim nga investitori”, të Ligjit në fjalë.

Në iniciativën e tanishme të parashtruar, parashtruesi në tri pika potencon se çfarë përmbante arsyetimi i Aktvendimit U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024. Njëkohësisht, në pikën 4, parashtruesi në iniciativë paraqet edhe përmbajtjen në vijim: “Sipas Gjykatës, pretendimi se dispozitat e kontestuara e shkelin të drejtën e garantuar kushtetuese të qytetarit për të kërkuar mbrojtje gjyqësore të të drejtave të tij është i pabazë, sepse ndërtimet me interes strategjik në vetvete nuk mund të përbëjnë bazë për kufizimin e së drejtës së qytetarëve për të kërkuar mbrojtje gjyqësore për shtyrjen e shpronësimit ose marrjen e posedimit, si një nga autorizimet që rrjedhin nga e drejta e pronësisë”, gjë që mbetet e paqartë, sepse një përmbajtje e tillë nuk është pjesë e arsyetimit të Aktvendimit U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024 dhe arsyet e citimit të kësaj përmbajtjeje nga ana e parashtruesit janë të paqarta.

Me këtë iniciativë, parashtruesi përqendrohet konkretisht në pjesën e Aktvendimit në të cilën Gjykata pohon se çështja e pasojave dhe dëmeve specifike mbi shëndetin e njeriut, botën bimore dhe shtazore për shkak të aktiviteteve në vendin “Oreovec” është në kompetencën e organeve të tjera, para të cilave qytetarët mund të mbrojnë interesat e tyre ligjore, ku sipas parashtruesit, ky pohim çon në përfundimin se për Gjykatën dispozita e kontestuar nuk është jokushtetuese, për shkak të ekzistencës së mekanizmit për mbrojtjen gjyqësore të të drejtave gjatë zbatimit të projektit. Mbështetur në të kuptuarit të tillë të të kësaj pjese të Aktvendimit, parashtruesi vlerëson se Gjykata Kushtetuese duhet ta shqyrtojë përsëri të njëjtën çështje për të cilën është prononcuar më parë, pasi që nga momenti i miratimit të Aktvendimit U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024, deri në momentin e parashtrimit të kësaj iniciative, janë ndryshuar rrethanat dhe janë krijuar baza për një vendimmarrje ndryshe, sepse ka dështuar mbrojtja gjyqësore që qytetarët prisnin në lidhje me aktivitetet e fshatit Oreovec.

Në vazhdim të iniciativës, parashtruesi paraqet një kronologji të ngjarjeve që lidhen me procedurën gjyqësore që banorët e fshatit Oreovec e zhvilluan para Gjykatës Themelore në Prilep dhe para Gjykatës së Apelit në Manastir, por që nuk arritën të merrnin një vendim pozitiv mbi propozimin e paraqitur për vendosjen e një mase të përkohshme. Përkatësisht, Gjykata Themelore e Prilepit, duke vendosur lidhur me propozimin për lëshimin e një mase të përkohshme për sigurimin e një kërkese monetare të kreditorëve (banorët e fshatit Oreovec) kundër debitorëve (Ndërmarrja Publike për Rrugë Shtetërore Shkup, Bechtel Enka UK2 Limited Mbretëria e Bashkuar – Dega në Maqedoninë e Veriut dhe Bechtel Enka UK Limited Mbretëria e Bashkuar – Dega në Maqedoninë e Veriut), ka miratuar Aktvendimin VPP2-75/24 të datës 28.10.2024, sipas të cilit propozimi i kreditorëve, me të cilin ata kanë kërkuar që, për sigurimin e kërkesës monetare, të shqiptohet një masë e përkohshme në atë mënyrë që debitorëve t’u ndalohet ndërmarrja e çfarëdo aktiviteti ndërtimi me miniera, pastrimin e terrenit, nxjerrjen e lëndëve të para minerale – materialit ndërtimor dhe teknik dhe transportin e materialit ndërtimor dhe teknik në zonën ndërmjet fshatrave Pletvar dhe fshatit Oreovec, si dhe përdorimin e rrugës lokale për në fshatin Oreovec që lidhet me rrugën rajonale Gradsko-Prilep, është refuzuar si i pabazë dhe ky Aktvendim vërtetohet me Aktvendimin e Gjykatës së Apelit Manastir GZH-1431/24, të datës 18.12.2024.

Parashtruesi thekson se banorët e fshatit Oreovec nuk i kanë mbrojtur interesat e tyre ligjore, sepse dispozita e kontestuar e nenit 10 paragrafi 4 të Ligjit në fjalë ishte e detyrueshme për gjykatën dhe gjykata nuk mund të vendoste jashtë saj. Si rrjedhojë, ndërsa në kontekstin e Aktvendimit të miratuar U.br.182/2024 të datës 30.10.2024 për mosinicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit në fjalë të Ligjit, parashtruesi me të drejtë ka ngritur çështjen se ku dhe pse ka dështuar mbrojtja gjyqësore, të cilës i referohet Gjykata Kushtetuese në vendimin e saj, përkatësisht mbrojtja gjyqësore në rastin konkret ishte e pazbatueshme, me ç’rast rreziku dhe dëmi i shkaktuar nga zbatimi i projektit mbi shëndetin e njeriut, mjedisin jetësor, të drejtën për ajër të pastër dhe botën bimore dhe shtazore ka ndodhur dhe në ndërkohë asgjë nuk e pengon partnerin strategjik dhe investitorin të vazhdojnë me shkelje të tilla të të drejtave themelore të njeriut dhe vlerave themelore, të parashikuara me Kushtetutë. Në iniciativë, parashtruesi i referohet konventave ndërkombëtare që lidhen me mjedisin jetësor dhe paraqet shembuj të procedurave të zhvilluara para Gjykatës në Strasburg për këtë çështje, duke theksuar se banorët e fshatit Oreovec do të ushtrojnë gjithashtu të drejtat e tyre para kësaj Gjykate, por mbetet e hapur çështja nëse ne si shtet do të jemi në gjendje të riparojmë pasojat e mosrespektimit të tillë të konventave ndërkombëtare, për të cilat shteti është zotuar, përkatësisht, si do ta kthejmë këtë pjesë të pasurisë natyrore kombëtare që ndodhet në fshatin Oreovec në gjendjen e saj origjinale.

Për arsyet e lartpërmendura, parashtruesi me këtë iniciativë propozon përsëri që Gjykata Kushtetuese të iniciojë procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit në fjalë të Ligjit dhe ta shfuqizojë atë. Njëkohësisht, për shkak të rrezikut të shkeljes së pakthyeshme të të drejtave të garantuara kushtetuese të qytetarëve, të drejtave të qytetarëve për jetë, një mjedis të shëndetshëm dhe mbrojtjen e botës bimore dhe shtazore, parashtruesi propozon që Gjykata të miratojë aktvendim që do ta ndalojë zbatimin e nenit të kontestuar të Ligjit deri në një vendim përfundimtar mbi iniciativën e parashtruar. Ai propozon që Gjykata të mbajë edhe një seancë përgatitore me praninë e tij personale, me qëllim të ofrimit të informacioneve, dokumentacionit dhe të dhënave të caktuara shtesë që nuk përfshihen në iniciativë.

Parashtruesi i bashkëngjiti iniciativës dokumentacionin që lidhet me procedurën gjyqësore para Gjykatës Themelore të Prilepit.

II

Në seancë, Gjykata përcaktoi që sipas nenit 10 paragrafi 4 të Ligjit Përcaktimin e Interesit Publik dhe Nominimin e Partnerit Strategjik për Zbatimin e Projektit për Ndërtimin e Korridorit Infrastrukturor 8 (Aksi: Tetovë-Gostivar-Bukojçan dhe Projektit për Autostradën Trebenishtë-Strugë-Qafë Thanë) dhe Korridorit 10d (Aksi i Autostradës Prilep-Manastir) në Republikën e Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.163/2021 dhe 111/2023), “Gjatë përdorimit të gropave dhe guroreve të shpronësuara për qëllimet e projektit, investitori dhe partneri strategjik duhet të respektojnë të gjitha rregullativat në fuqi për lëndët e para minerale, me përjashtim të faktit që partnerit strategjik do t’i lejohet të fillojë kërkimin dhe eksploatimin e lëndëve të para minerale për qëllimet e projektit, sapo të jetë parashtruar kërkesa për dhënien e koncesionit për kërkim dhe eksploatim nga investitori”.

Me këtë iniciativë kontestohet pjesa: “me përjashtim se partnerit strategjik do t’i lejohet të fillojë kërkimin dhe eksploatimin e lëndëve të para minerale për qëllimet e projektit, sapo të jetë parashtruar kërkesa për dhënien e koncesionit për kërkim dhe eksploatim nga investitori”, që përfshihet në nenin 10 paragrafi 4 të Ligjit.

III

Në përputhje me nenin 110 alineja 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për pajtueshmërinë e ligjeve me Kushtetutën.

Sipas nenit 38 alineja 2 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta hedhë poshtë iniciativën nëse tashmë ka vendosur për çështjen e njëjtë dhe nuk ka baza për vendimmarrje ndryshe.

Gjykata Kushtetuese duke vepruar mbi iniciativën e parashtruar më parë nga i njëjti parashtrues, miratoi Aktvendimin U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024, me të cilin nuk inicioi procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 10 paragrafi 4 për pjesën: “me përjashtim se partnerit strategjik do t’i lejohet të fillojë kërkimin dhe eksploatimin e lëndëve të para minerale për qëllimet e projektit, sapo të jetë parashtruar kërkesa për dhënien e koncesionit për kërkim dhe eksploatim nga investitori” të Ligjit për Përcaktimin e Interesit Publik dhe Nominimin e Partnerit Strategjik për Zbatimin e Projektit për Ndërtimin e Korridorit Infrastrukturor 8 (Aksi: Tetovë-Gostivar-Bukojçan dhe Projektit për Autostradën Trebenishtë-Strugë-Qafë Thanë) dhe Korridorit 10d (Aksi i Autostradës Prilep-Manastir) në Republikën e Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.163/2021 dhe 111/2023).

Me iniciativën e tanishme të parashtruar, parashtruesi kërkon që Gjykata Kushtetuese të riangazhohet në shqyrtimin e çështjes së njëjtë, për të cilën është prononcuar më parë sepse që nga momenti i miratimit të Aktvendimit U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024, deri në momentin e parashtrimit të kësaj iniciative, janë ndryshuar rrethanat dhe janë krijuar baza për një vendimmarrje  ndryshe, përkatësisht ka dështuar mbrojtja gjyqësore që qytetarët e prisnin në lidhje me aktivitetet e fshatit Oreovec. Ndërkaq, parashtruesi i referohet edhe pjesës së Aktvendimit U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024, në të cilën Gjykata pohon se çështja e pasojave dhe dëmeve specifike mbi shëndetin e njeriut, botën bimore dhe shtazore për shkak të aktiviteteve në vendin “Oreovec” është në kompetencën e organeve të tjera, para të cilave qytetarët mund të mbrojnë interesat e tyre ligjore.

Pohimi i tillë nga Gjykata në vendimin e lartpërmendur, për parashtruesin nënkupton se Gjykata nuk e konsideron nenin përkatës të Ligjit si jokushtetues për shkak të ekzistencës së mekanizmit për mbrojtjen gjyqësore të të drejtave gjatë zbatimit të projektit dhe duke marrë parasysh se banorët e tanguar të fshatit Oreovec nuk e kanë marrë mbrojtjen gjyqësore të kërkuar, parashtruesi konsideron se janë krijuar baza për një vendimmarrje ndryshe. Më saktë, sipas tij, banorët e fshatit Oreovec nuk arritën t’i mbronin interesat e tyre ligjore për shkak se dispozita e kontestuar e nenit 10 paragrafi 4 të Ligjit në fjalë ishte e detyrueshme për gjykatën dhe se gjykata nuk mund të vendoste jashtë saj, prandaj në kontekstin e Aktvendimit të miratuar U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024 për mosinicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit në fjalë të Ligjit, me të drejtë parashtruesi ngriti çështjen se ku dhe pse dështoi mbrojtja gjyqësore, të cilës i referohet Gjykata Kushtetuese në vendimin e saj, përkatësisht mbrojtja gjyqësore në rastin konkret ishte e pazbatueshme, gjë që, sipas parashtruesit, është bazë për një vendimmarrje ndryshe nga Gjykata.

Lidhur me pretendime të tilla, Gjykata sqaron se në pjesën e Aktvendimit U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024, ku thuhet se çështja e pasojave dhe dëmeve të shkaktuara konkretisht është në kompetencë të organeve të tjera para të cilave qytetarët mund t’i mbrojnë interesat e tyre ligjore, Gjykata pohon se kjo çështje është përtej kompetencës së saj të veprojë mbi pretendimet për dëme të shkaktuara ose rreziqe mbi dëmet e mundshme të ardhshme për shkak të aktiviteteve në lokalitetin e fshatit Oreovec, pretendime të cilat, ndër të tjera, u theksuan si arsye për mospërputhjen e nenit përkatës të Ligjit me dispozitat e Kushtetutës, të cilave iu referua parashtruesi në iniciativën e parashtruar më parë. Me fjalë të tjera, nga këndvështrimi i këtyre pretendimeve nuk mund të shqyrtohet norma ligjore në vetvete dhe të vlerësohet përputhshmëria e saj me Kushtetutën, por mund të shqyrtohet vetëm nëse përmbajtja e nenit të kontestuar të Ligjit është në përputhje me dispozitat e Kushtetutës, për të cilën Gjykata tashmë është prononcuar me Aktvendimin U.nr.182/2024 të datës 30.10.2024.

Prandaj, Gjykata i mori në konsideratë pretendimet dhe arsyet pse parashtruesi kërkon përsëri një rishqyrtim të nenit përkatës të Ligjit, megjithatë, rezultati i procedurave gjyqësore të zhvilluara nuk përbën një bazë të re ose të ndryshme për një vendim tjetër, as nuk përbën argument kushtetues për vlerësimin e përputhshmërisë së një ligji ose normës së tij me Kushtetutën, me çka janë përmbushur kushtet e nenit 38 alineja 2 të Aktit të Gjykatës që iniciativa e parashtruar të hidhet poshtë për shkak se është vendosur mbi këtë çështje.

IV

Në bazë të sa më sipër, Gjykata, me shumicë votash vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

 

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të  Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr.Darko Kostadinovski