У.бр.89/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У. бр. 89/2024
Скопје, 05. 02. 2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, Елизабета Дуковска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 5 февруари 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на член 21 став 1 алинеја 5 и ставовите 4, 5, 6, 7, 8 и 9 од Законот за воздухопловство („Службен весник на Република Северна Македонија” број 14/24, 224/24 и 3/25).

Образложение

Петар Димитров од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на член 21 став 1 алинеја 5 и ставовите 4, 5, 6, 7, 8 и 9 од Законот за воздухопловство („Службен весник на Република Северна Македонија” број 14/24, 224/24 и 3/25).

Според подносителот на иницијативата, оспорените одредби од Законот не се во согласност со член 55 од Уставот на Република Северна Македонија со кој се гарантира слободата на пазарот и претприемништвото а исто така уредува и дека Републиката обезбедува еднаква правна положба на сите субјекти на пазарот и презема мерки против монополската положба и монополското однесување на пазарот. Слободата на пазарот и претприемништвото можат да се ограничат со закон единствено заради одбраната на Републиката, зачувувањето на природата, животната средина или здравјето на луѓето.

Во образложението од својата иницијатива подносителот наведува дека со оспорените одредби од Законот за воздухопловство, Републиката не обезбедува еднаква правна положба на сите субјекти на пазарот, односно воздушниот сообраќај не е супериорен над другите начини за превоз па за него да се издвојуваат посебни надоместоци од секој патник во заминување од аеродромите на Република Северна Македонија, за потребите на Агенцијата за цивилно воздухопловство и за унапредување на воздухопловството. Исто така, потенцира дека овие законски одредби претставуваат уцена кон авиопревозникот кој доколку не и плати на Агенцијата се соочува со повлекување на одобрението за летање или пак нема да му издаде одобрение за летање.

На крајот од своето образложение смета дека Агенцијата за цивилно воздухопловство неиздржано се повикува на меѓународни конвенции и директиви при усогласувањето на домашното законодавство, истата и досега функционирала без овие надоместоци кои сега паѓаат на товар на патниците, па му предлага на Уставниот суд да поведе постапка за оценување на уставноста на оспорените одредби од законот и истите да ги поништи.

На седницата Судот утврди дека во оспорениот член 21 став 1 алинеја 5 од Законот за воздухопловство е уредено дека меѓу другото Агенцијата се финансира од надоместок од секој патник во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија за потребите на Агенцијата и за унапредување на воздухопловството.

Според став 4, висината на надоместокот од став 1 алинеја 5 на овој член се утврдува од страна на Управниот одбор на Агенцијата со тарифник во зависност од административните трошоци и трошоците за безбедносен и континуиран надзор. Висината на надоместокот не може да биде поголема од едно евро во денарска противвредност.

Во став 5 е определено дека надоместокот од став 1 алинеја 5 на овој член авиопревозниците го наплатуваат во свое име, а за сметка на Агенцијата. Авиопревозниците на барање на Агенцијата ѝ доставуваат извештај за бројот на превезени патници во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија, за бројот на патници кои се изземени од плаќање на надоместокот од став 1 алинеја 5 на овој член, како и за вкупниот износ на наплатениот надоместок.

Понатаму, во став 6 е пропишано дека надоместокот од став 1 алинеја 5 на овој член авиопревозниците го пресметуваат во патничката карта на секој патник во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија, со исклучок на патници во случај кога воздухопловот кој ги превезувал е вратен на аеродромот од кој полетал поради виша сила, патници на летови кои се вршат со воздухоплов со капацитет помал од 20 седишта, деца на возраст до две години, транзитни патници и патници со сервис-карти (ID 00, ID 90).
Според оспорениот став 7, операторот на аеродромот до Агенцијата, врз основа на меѓусебен договор, доставува месечен извештај со податоци за бројот на патници во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија прикажани за секој авиопревозник посебно, во согласност со ставот 6 на овој член. Врз основа на овој извештај Агенцијата доставува фактура за надоместокот до секој авиопревозник, со рок на плаќање од 15 дена, пресметан по среден курс на Народна банка на Република Северна Македонија на денот на издавањето на фактурата.
Во став 8 е определено дека во случај кога авиопревозникот нема да го плати надоместокот во рокот утврден во став 7 на овој член, Агенцијата му издава опомена за плаќање на долгот. Доколку авиопревозникот не го плати долгот ни по издадената опомена, Агенцијата може да поведе судска постапка и да одбие издавање одобрение за летање на странски воздухоплов во македонскиот воздушен простор или да го повлече издаденото одобрение од член 41 од овој закон, односно да забрани летање на авиопревозникот.

Со став 9 е пропишано дека средствата од став 1 на овој член се уплаќаат на сметка на Агенцијата, а се користат за функционирање на Агенцијата, инвестициско и тековно одржување, за обука и стручно усовршување на вработените и за унапредување на воздухопловството.

III

Според член 8 став 1 алинеи 3 и 7 од Уставот на Република Северна Македонија, владеењето на правото и слободата на пазарот и претприемништвото се темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Согласно член 33 од Уставот, секој е должен да плаќа данок и други јавни давачки и да учествува во намирувањето на јавните расходи на начин утврден со закон.

Во делот на уставните норми кои се однесуваат на основите на економските односи, со членот 55 од Уставот е предвидено дека се гарантира слободата на пазарот и претприемништвото.

Републиката обезбедува еднаква правна положба на сите субјекти на пазарот. Републиката презема мерки против монополската положба и монополското однесување на пазарот.

Слободата на пазарот и претприемништвото можат да се ограничат со закон единствено заради одбрана на Републиката, зачувување на природата, животната средина или здравјето на луѓето.
Со Законот за воздухопловство се уредуваат дејностите од областа на воздухопловството кои се вршат на територијата и воздушниот простор на Република Северна Македонија. Одредбите од овој закон се применуваат на цивилните аеродроми, додека на воените аеродроми и на воениот дел од воено-цивилните аеродроми т.н. мешовити аеродроми се применуваат само ако тоа е изречно предвидено со закон.

Дејностите од областа на цивилното воздухопловство се вршат на територијата и во воздушниот простор на Република Северна Македонија во согласност со овој закон, другите домашни прописи, Меѓународната конвенција за цивилно воздухопловство односно Чикашката конвенција и нејзините анекси и другите меѓународни договори кои се ратификувани од страна на Републиката.

Во член 5 од Законот за воздухопловство меѓу другото, утврдено е дека за регулирање и спроведување на работите од областа на цивилното воздухопловство утврдени со закон, надлежни се Министерството за транспорт и врски и Агенцијата за цивилно воздухопловство.
Со член 7 од Законот е регулирано дека за вршење на работите од областа на цивилното воздухопловство се основа Агенција за цивилно воздухопловство. Агенцијата претставува независно регулаторно тело со јавни овластувања утврдени со закон. Таа ги извршува надлежностите предвидени со прописите на Европската Унија и меѓународните воздухопловни стандарди и препорачани практики во својство на надлежна воздухопловна власт за регулирање, лиценцирање, сертификација и надзор во цивилното воздухопловство во Република Северна Македонија, кои претставуваат дејности од јавен интерес. Во својата работа и при донесување на одлуките во рамките на своите овластувања, Агенцијата е целосно политички, финансиски и функционално независна од друг државен орган, друго јавно правно лице или трговско друштво што врши дејност од областа на воздухопловството и е непристрасна кон нив.

Во член 21 став 1 од Законот се пропишани начините на финансирање на Агенцијата, меѓу кои се: дел од надоместокот остварен за користење на ATM/ANS услугите во македонскиот воздушен простор, надоместок за издавање, продолжување, обновување, промена на исправи и други управни акти, континуиран надзор во врска со дејностите во воздухопловството, надоместок за преглед на воздухоплов, надоместок за утврдување и проверка на стручната оспособност на персоналот во воздухопловството, надоместок од секој патник во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија за потребите на Агенцијата и за унапредување на воздухопловството (оспорен дел) како и донации, глоби, заеми и друга финансиска и техничка помош и други надоместоци утврдени со овој закон и други прописи донесени врз основа на овој закон.

Понатаму, во оспорениот став 4 од истиот член на Законот, е определено дека висината на надоместокот од секој патник во заминување се утврдува од страна на Управниот одбор на Агенцијата, со тарифник донесен во зависност од административните трошоци и трошоците за безбедносен континуиран надзор. Висината на надоместокот не може да биде поголема од едно евро во денарска противвредност.

Во ставовите 5 и 6 е опишан начинот на наплата на овој надоместок. Имено, авиопревозниците го наплатуваат во свое име, а за сметка на Агенцијата. Авиопревозниците на барање на Агенцијата и доставуваат извештај за бројот на превезени патници во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија, за бројот на изземени патници од плаќање на овој надоместок, како и за вкупниот износ на наплатен надоместок. Овој надоместок авиопревозниците го пресметуваат во патничката карта на секој патник во заминување од аеродомите во Републиката, со одредени исклучоци на патници во случај кога воздухопловот кој ги превезувал е вратен на аеродромот од кој полетал поради виша сила, патници на летови кои се вршат со воздухоплов со капацитет до 20 седишта, деца на возраст до две години, транзитни патници и патници со сервис карти (ID 00, ID 90).

Според оспорениот став 7 од член 21 од Законот за воздухопловство, операторот на аеродромот до Агенцијата, врз основа на меѓусебен договор, доставува месечен извештај со податоци за бројот на патници во заминување од аеродромите во Републиката, прикажани за секој авиопревозник посебно. Врз основа на овој извештај Агенцијата доставува фактура за надоместокот до секој авиопревозник со рок на плаќање од 15 дена, пресметан по среден курс на Народна банка на Република Северна Македонија на денот на издавањето на фактурата
Во став 8 е определено дека во случај кога авиопревозникот нема да го плати надоместокот во рокот што е утврден, Агенцијата му издава опомена за плаќање на долгот. Доколку авиопревозникот не го плати долгот ни по издадената опомена, Агенцијата може да поведе судска постапка и да одбие издавање на одобрение за летање на странски воздухоплов во македонскиот воздушен простор или да го повлече издаденото одобрение од член 41 од овој закон, односно да забрани летање на авиопревозникот, додека во став 9 е регулирано дека средствата се уплаќаат на сметка на Агенцијата, а се користат за функционирањето на Агенцијата, инвестиционо и тековно одржување, за обука и стручно усовршување на вработените и за унапредување на воздухопловството во Република Северна Македонија.

Имајќи ги предвид изнесените уставни и законски одредби, Судот смета дека право е на законодавецот со закон да утврдува одредена политика и соодветно да ги димензионира правата и обврските на субјектите во одредена област, како што е тоа уредено и во конкретниот случај во сферата на воздухопловството.

Неиздржано е толкувањето на подносителот на иницијативата дека преку овој модел на финансирање на Агенцијата за цивилно воздухопловство, Републиката обезбедува нееднаква правна положба на сите субјекти на пазарот, односно во однос на останатите начини на патнички превоз, ваков надоместок законски не бил предвиден.

Оспорените законски одредби не се во спротивност со член 55 од Уставот на Република Северна Македонија, од причини што начинот на обезбедување на средства за финансирање на Агенцијата за цивилно воздухопловство како независно регулаторно тело со јавно овластувања утврдени со закон, се однесува на сите авиопревозници кои како правни субјекти основани во согласност со закон за вршење на таква дејност имаат еднаква правна положба во пазарот, а во тие рамки е и сега воведената обврска, да учествуваат во финансирањето на Агенцијата на начин како што е определено во оспорените одредби од Законот.

Имено, уставно право на законодавната власт е со закон да ги утврдува како даноците, така и другите јавни давачки, кое право не е ограничено ниту во однос на предметот, ниту во однос на субјектите на јавните давачки.

Во рамка на остварувањето на ова уставно право со закон може да се воведе за обврзници кои вршат иста дејност, во конкретниот случај авиопревозници, конкретна јавна давачка (надоместок од секој патник во заминување од аеродромите во Република Северна Македонија, пресметана и наплатена во патничката карта од страна на авиопревозникот ), како и да се определи нејзината основица врз основа на одредени елементи ( во конкретниот случај висината на надоместокот не може да биде поголема од едно евро во денарска противредност). Уставното начело на еднаквост, односно еднаква правна положба на сите субјекти на пазарот, не обврзува да бидат во иста положба сите обврзници на јавни давачки, туку обврзниците на еден ист вид јавна давачка, како што е во конкретниот случај со финансирањето на Агенцијата. Од тие причини, неиздржана е споредбата за нееднаква правна положба на авиопревозниците со останатите видови превоз на патници.

За конкретната правна проблематика што е предмет на уставно-судска анализа од особено значење е фактот што Република Северна Македонија е потписник на повеќе ратификувани меѓународни мултилатерални и билатерални акти (Меѓународна конвенција за цивилно воздухопловство-Чикашка конвенција, Мултилатералната спогодба за основање на Европска заедничка воздухопловна област), таа е член на повеќе меѓународни воздухопловни организации и асоцијации (ИКАО, ЕКАК, ЕУРОКОНТРОЛ) од што произлегува и обврската за почитување на заеднички прифатената регулатива.

Оттука, Судот утврди дека рамката и критериумите за финансирање на Агенцијата за цивилно воздухопловство не е прашање што исклучиво е уредено со домашната регулатива, туку таква рамка и критериуми постојат и во бројната меѓународна регулатива, којашто преку ратификација, согласно член 118 од Уставот станала дел од правниот поредок на Република Северна Македонија.
Воедно, овој надоместок е во согласност и со член 11 од ЕУ Директивата 2009/12 за надоместоци на аеродроми, преземена со Мултилатералната спогодба за Европската заедничка воздухопловна област – ЕЗВО, во кој е предвидено дека воздухопловните власти кои вршат надзор може да се финансираат од надоместоци кои ги плаќаат корисниците на аеродромските услуги, односно во конкретниот случај патниците во заминување и авиопревозниците.

Имајќи го предвид сето погоре изнесено, Судот утврди дека за оспорениот член 21 став 1 алинеја 5 и ставовите 4, 5, 6, 7, 8 и 9 од Законот за воздухопловство („Службен весник на Република Северна Македонија” број 14/24, 224/24 и 3/24) не може основано да се постави прашањето за нивната согласност со одредбите од Уставот, на кои се повикувува подносителот со иницијативата.

Врз основа на наведеното, Судот, со мнозинство гласови, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.89/2024
Shkup, 05.02.2025

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të dr. Darko Kostadinovski kryetar i Gjykatës dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, Elizabeta Dukovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në seancën e mbajtur më 5 shkurt 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICIOHET procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 21 paragrafi 1 alineja 5 dhe paragrafët 4, 5, 6, 7, 8 dhe 9 të Ligjit për Aviacionin („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” numër14/24, 224/24 dhe 3/25).

Arsyetim

Petar Dimitrov nga Shkupi në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut parashtroi iniciativë për fillimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 21 paragrafi 1 alineja 5 dhe paragrafët 4, 5, 6, 7, 8 dhe 9 të Ligjit për Aviacionin (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 14/24, 224/24 dhe 3/25 ) .

Sipas parashtruesit, dispozitat e kontestuara të Ligjit nuk janë në përputhje me nenin 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, i cili garanton lirinë e tregut dhe sipërmarrësisë dhe gjithashtu përcakton se Republika siguron status të barabartë juridik të të gjitha subjekteve të tregut dhe merr masa kundër pozitave monopoliste dhe sjelljes monopoliste në treg. Liria e tregut dhe sipërmarrjes mund të kufizohet me ligj vetëm për qëllime të mbrojtjes së Republikës, ruajtjes së natyrës, mjedisit jetësor ose shëndetit të njeriut.

Në arsyetimin e iniciativës së tij, parashtruesi thekson se me dispozitat e kontestuara të Ligjit për Aviacionin, Republika nuk siguron një pozicion të barabartë ligjor për të gjitha subjektet në treg, përkatësisht transporti ajror nuk është superior ndaj mënyrave të tjera të transportit, kështu që për të duhet të ndahen tarifa të veçanta nga secili pasagjer që niset nga aeroportet e Republikës së Maqedonisë së Veriut, për nevojat e Agjencisë së Aviacionit Civil dhe për promovimin e aviacionit. Ai gjithashtu thekson se këto dispozita ligjore përbëjnë shantazh ndaj transportuesit ajror, i cili nëse nuk paguan, Agjencia përballet me tërheqjen e lejes së fluturimit ose nuk do t’i lëshohet leje fluturimi.

Në fund të shpjegimit të tij, ai beson se Agjencia e Aviacionit Civil po i referohet paarsyeshëm konventave dhe direktivave ndërkombëtare në harmonizimin e legjislacionit vendas dhe se deri më tani ka vepruar pa këto tarifa, të cilat tani i mbulojnë pasagjerët, prandaj propozon që Gjykata Kushtetuese të fillojë procedurë për të vlerësuar kushtetutshmërinë e dispozitave të kontestuara të ligjit dhe t’i anulojë ato.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni i kontestuar 21 paragrafi 1 alineja 5 e Ligjit për Aviacionin përcakton se, ndër të tjera, Agjencia financohet nga një tarifë nga çdo pasagjer që niset nga aeroportet në Republikën e Maqedonisë së Veriut për nevojat e Agjencisë dhe për zhvillimin e aviacionit civil.

Sipas paragrafit 4, lartësia e kompensimit nga paragrafi 1 alineja 5 e këtij neni përcaktohet nga Këshilli Drejtues i Agjencisë me tarifë varësisht nga shpenzimet administrative dhe shpenzimet për siguri dhe mbikëqyrje të vazhdueshme. Lartësia e kompensimit nuk mund të kalojë një euro në kundërvlerë denari.

Paragrafi 5 përcakton se kompensimi i përmendur në paragrafin 1 alineja 5 e këtij neni do të mblidhet nga transportuesit ajrorë në emër të tyre dhe në emër të Agjencisë. Transportuesit ajrorë, me kërkesë të Agjencisë, duhet të paraqesin një raport për numrin e pasagjerëve të transportuar që nisen nga aeroportet në Republikën e Maqedonisë së Veriut, për numrin e pasagjerëve të liruar nga pagesa e kompensimit të përmendur në paragrafin 1 alineja 5 e këtij neni, si dhe për shumën totale të kompensimit të mbledhur.

Për më tepër, paragrafi 6 përcakton se kompensimin nga paragrafi 1 alineja 5 e këtij neni, transportuesit ajrorë e llogarisin atë në biletën e pasagjerit të çdo pasagjeri që niset nga aeroportet në Republikën e Maqedonisë së Veriut, me përjashtim të pasagjerëve në rastet kur avioni që i transporton ata kthehet në aeroportin nga i cili është nisur për shkak të forcës madhore, pasagjerëve në fluturime të operuara nga aeroplaë me kapacitet më të vogël se 20 vende, fëmijëve nën moshën dy vjeç, pasagjerët transit dhe pasagjerët me karta shërbimi (ID 00, ID 90).

Sipas paragrafit 7 të kontestuar, operatori i aeroportit i dorëzon Agjencisë, në bazë të një marrëveshjeje të ndërsjellë, një raport mujor me të dhëna për numrin e pasagjerëve që nisen nga aeroportet në Republikën e Maqedonisë së Veriut, të paraqitura për secilin transportues ajror veçmas, në përputhje me paragrafin 6 të këtij neni. Bazuar në këtë raport, Agjencia i dorëzon çdo transportuesi ajror një faturë për kompensimin, me afat pagese prej 15 ditësh, të llogaritur sipas kursit mesatar të këmbimit të Bankës Popullore të Republikës së Maqedonisë së Veriut në ditën e lëshimit të faturës.

Paragrafi 8 përcakton që në rast se transportuesi ajror nuk e paguan kompensimin brenda afatit të përcaktuar në paragrafin 7 të këtij neni, Agjencia do t’i lëshojë paralajmërim transportuesit ajror për pagesën e borxhit. Nëse transportuesi ajror nuk e paguan borxhin edhe pasi të jetë lëshuar paralajmërimi, Agjencia mund të iniciojë procedurë gjyqësore dhe të refuzojë lëshimin e lejes për fluturimin e një mjeti fluturues të huaj në hapësirën ajrore të Maqedonisë ose ta tërheqë lejen e lëshuar sipas nenit 41 të këtij ligji, përkatësisht t’i ndalojë transportuesit ajror të fluturojë.

Paragrafi 9 përcakton që mjete e përmendura në paragrafin 1 të këtij neni do të paguhen në llogarinë e Agjencisë dhe do të përdoren për funksionimin e Agjencisë, investimet dhe mirëmbajtjen e vazhdueshme, për trajnimin dhe zhvillimin profesional të punonjësve si dhe për zhvillimin e aviacionit.

III

Sipas nenit 8 paragrafi 1 alinetë 3 dhe 7 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, sundimi i ligjit dhe liria e tregut dhe sipërmarrjes janë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Sipas nenit 33 të Kushtetutës, secili e ka për detyrë të paguajë taksat dhe detyrimet e tjera publike dhe të marrë pjesë në shlyerjen e shpenzimeve publike në mënyrën e përcaktuar me ligj.

Në pjesën e normave kushtetuese që i referohen themeleve të marrëdhënieve ekonomike, neni 55 i Kushtetutës parashikon se liria e tregut dhe sipërmarrja janë të garantuara. Republika siguron status të barabartë ligjor për të gjitha subjektet e tregut. Republika po merr masa kundër pozicioneve monopoliste dhe sjelljes monopoliste në treg.

Liria e tregut dhe e sipërmarrjes mund të kufizohet me ligj vetëm për qëllime të mbrojtjes së Republikës, ruajtjes së natyrës, mjedisit ose shëndetit të njeriut.

Ligji për Aviacionin rregullon aktivitetet e aviacionit që kryhen në territorin dhe hapësirën ajrore të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Dispozitat e këtij ligji zbatohen për aeroportet civile, ndërsa për aeroportet ushtarake dhe pjesën ushtarake të aeroporteve ushtarako-civile, të ashtuquajturat aeroporte të përziera, ato zbatohen vetëm nëse parashikohet shprehimisht me ligj.

Aktivitetet në fushën e aviacionit civil kryhen në territorin dhe në hapësirën ajrore të Republikës së Maqedonisë së Veriut në përputhje me këtë ligj, rregulloret e tjera të brendshme, Konventën Ndërkombëtare për Aviacionin Civil, përkatësisht Konventën e Çikagos dhe anekset e saj, si dhe marrëveshje të tjera ndërkombëtare të ratifikuara nga Republika.

Neni 5 i Ligjit për Aviacionin, ndër të tjera , përcakton se Ministria e Transportit dhe Lidhjeve dhe Agjencia e Aviacionit Civil janë përgjegjëse për rregullimin dhe zbatimin e punëve në fushën e aviacionit civil të përcaktuara me ligj.

Neni 7 i Ligjit rregullon që një Agjenci e Aviacionit Civil do të themelohet për të kryer aktivitete në fushën e aviacionit civil. Agjencia është një organ rregullator i pavarur me kompetenca publike të përcaktuara me ligj. Ai ushtron kompetencat e parashikuara nga rregulloret e Bashkimit Evropian dhe standardet ndërkombëtare të aviacionit dhe praktikat e rekomanduara në cilësinë e tij si autoritet kompetent i aviacionit për rregullimin, licencimin, certifikimin dhe mbikëqyrjen e aviacionit civil në Republikën e Maqedonisë së Veriut, të cilat përbëjnë aktivitete me interes publik. Në punën e saj dhe në marrjen e vendimeve brenda kornizës së kompetencave të saj, Agjencia është plotësisht e pavarur politikisht, financiarisht dhe funksionalisht nga çdo organ tjetër shtetëror, person tjetër juridik publik ose një shoqëri tregtare që kryen aktivitete në fushën e aviacionit dhe është e paanshme ndaj tyre.

Neni 21, paragrafi 1 i Ligjit përcakton metodat e financimit të Agjencisë, duke përfshirë: një pjesë të tarifës së gjeneruar për përdorimin e shërbimeve ATM/ANS në hapësirën ajrore të Maqedonisë, kompensimin për lëshimin, zgjatjen, rinovimin, ndryshimin e dokumenteve dhe akteve të tjera administrative, mbikëqyrjen e vazhdueshme në lidhje me aktivitetet e aviacionit, tarifën për inspektimin e avionëve, tarifën për përcaktimin dhe kontrollin e kompetencës profesionale të personelit të aviacionit, kompensimin nga çdo pasagjer që niset nga aeroportet në Republikën e Maqedonisë së Veriut për nevojat e Agjencisë dhe për promovimin e aviacionit (pjesa e kontestuar), si dhe donacionet, gjobat, kreditë dhe ndihma të tjera financiare dhe teknike dhe tarifa të tjera të përcaktuara me këtë ligj dhe rregullore të tjera të miratuara në bazë të këtij ligji.

Për më tepër, në paragrafin 4 të kontestuar të të njëjtit nen të Ligjit, përcaktohet se shuma e kompensimit për secilin pasagjer në nisje përcaktohet nga Këshilli Drejtues i Agjencisë, me një tarifore të miratuar në varësi të kostove administrative dhe kostove të mbikëqyrjes së vazhdueshme të sigurisë. Shuma e kompensimit nuk mund të kalojë një euro në kundërvlerë denari.

Në paragrafët 5 dhe 6 përshkruhet metoda e mbledhjes arkëtimit të këtij kompensimi. Konkretisht, transportuesit ajrorë e mbledhin atë në emrin e tyre dhe në emër të Agjencisë. Transportuesit ajrorë, me kërkesë të Agjencisë, paraqesin raport mbi numrin e pasagjerëve të transportuar që nisen nga aeroportet në Republikën e Maqedonisë së Veriut, mbi numrin e pasagjerëve të përjashtuar nga pagesa e këtij kompensimi, si dhe mbi shumën totale të kompensimit të mbledhur. Transportuesit ajrorë e llogarisin këtë tarifë në biletën e pasagjerëve të secilit pasagjer që niset nga aeroportet në Republikë, me përjashtime të caktuara për pasagjerët në rastet kur avioni që i transporton ata kthehet në aeroportin nga i cili është nisur për shkak të forcës madhore, pasagjerët në fluturime të operuara nga aeroplanë me kapacitet deri në 20 vende, fëmijët deri në dy vjeç, pasagjerët transit dhe pasagjerët me karta shërbimi (ID 00, ID 90).

Sipas paragrafit 7 të kontestuar të nenit 21 të Ligjit për Aviacionin, operatori i aeroportit i paraqet Agjencisë, në bazë të një marrëveshjeje të ndërsjellë, një raport mujor me të dhëna për numrin e pasagjerëve që nisen nga aeroportet në Republikë, të paraqitura për secilin transportues ajror veçmas. Bazuar në këtë raport, Agjencia i paraqet çdo transportuesi ajror një faturë për tarifën me një afat pagese prej 15 ditësh, të llogaritur sipas kursit mesatar të këmbimit të Bankës Popullore të Republikës së Maqedonisë së Veriut në datën e lëshimit të faturës.

Paragrafi 8 përcakton se në rast se transportuesi ajror nuk e paguan kompensimin brenda afatit të përcaktuar, Agjencia do të lëshojë një paralajmërim për pagesën e borxhit. Nëse transportuesi ajror nuk e paguan borxhin edhe pasi të jetë lëshuar paralajmërimi, Agjencia mund të iniciojë procedurë gjyqësore dhe të refuzojë lëshimin e lejes për funksionimin e një mjeti ajror të huaj në hapësirën ajrore të Maqedonisë ose të tërheqë lejen e lëshuar sipas nenit 41 të këtij ligji, përkatësisht t’i ndalojë transportuesit ajror të fluturojë, ndërsa paragrafi 9 rregullon se Fondet derdhen në llogarinë e Agjencisë dhe përdoren për funksionimin e Agjencisë, investimet dhe mirëmbajtjen e vazhdueshme, për trajnimin dhe zhvillimin profesional të punonjësve, si dhe për përparimin e aviacionit në Republikën e Maqedonisë së Veriut.

Duke i marrë parasysh dispozitat kushtetuese dhe ligjore të deklaruara, Gjykata vlerëson se është e drejtë e ligjvënësit të krijojë një politikë të caktuar me ligj dhe të dimensionojë në mënyrë të përshtatshme të drejtat dhe detyrimet e subjekteve në një fushë të caktuar, siç rregullohet në rastin konkret në fushën e aviacionit.
Interpretimi i parashtruesit se përmes këtij modeli të financimit të Agjencisë së Aviacionit Civil, Republika siguron një pozicion të pabarabartë ligjor për të gjitha subjektet në treg, përkatësisht në raport me mënyrat e tjera të transportit të udhëtarëve, një kompensim i tillë nuk ishte parashikuar ligjërisht, është i paqëndrueshëm.

Dispozitat ligjore të kontestuara nuk janë në kundërshtim me nenin 55 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, sepse mënyra e sigurimit të mjeteve për financimin e Agjencisë së Aviacionit Civil si organ rregullator i pavarur me autorizime publike të përcaktuara me ligj, vlen për të gjithë transportuesit ajrorë që, si persona juridikë të themeluar në përputhje me ligjin për të kryer aktivitete të tilla, kanë një pozitë të barabartë juridike në treg, dhe në atë kuadër është edhe detyrimi i futur tani për të marrë pjesë në financimin e Agjencisë në mënyrën e përcaktuar në dispozitat e kontestuara të Ligjit.

Domethënë, është e drejtë kushtetuese e autoritetit legjislativ të përcaktojë me ligj si taksat ashtu edhe tarifat e tjera publike, e cila e drejtë nuk është e kufizuar as në aspektin e lëndës dhe as në aspektin e subjekteve të tarifave publike.

Në kuadër të ushtrimit të kësaj të drejte kushtetuese, një ligj mund të vendosë një taksë publike specifike për tatimpaguesit që kryejnë të njëjtën veprimtari, në këtë rast transportuesit ajrorë, si dhe të përcaktojë bazën e saj bazuar në elementë të caktuar (në këtë rast, shuma e tarifës nuk mund të kalojë një euro në kundërvlerë denari). Parimi kushtetues i barazisë, pra pozita e barabartë juridike e të gjitha subjekteve të tregut, nuk i detyron të gjithë tatimpaguesit e taksave publike të jenë në të njëjtën pozitë, por vetëm tatimpaguesit e të njëjtit lloj të taksës publike, siç është rasti në rastin konkret të financimit të Agjencisë. Për këto arsye, krahasimi i pozitës së pabarabartë juridike të transportuesve ajrorë me llojet e tjera të transportit të pasagjerëve është i paqëndrueshëm.

Për çështjen specifike ligjore që është objekt i analizës kushtetuese dhe gjyqësore, fakti që Republika e Maqedonisë së Veriut është nënshkruese e disa akteve ndërkombëtare shumëpalëshe dhe dypalëshe të ratifikuara është me rëndësi të veçantë (Konventa Ndërkombëtare mbi Aviacionin Civil – Konventa e Çikagos, Marrëveshja Shumëpalëshe) mbi krijimin e një Zone të Përbashkët Evropiane të Aviacionit), është anëtare e disa organizatave dhe shoqatave ndërkombëtare të aviacionit (IKAO, EKAL, EUROKONTROL), gjë që gjithashtu nënkupton detyrimin për t’u pajtuar me rregulloret e pranuara përgjithësisht.

Prandaj , Gjykata përcaktoi se korniza dhe kriteret për financimin e Agjencisë së Aviacionit Civil nuk janë çështje që rregullohet ekskluzivisht nga rregullorja e brendshme, por përkundrazi një kornizë dhe kritere të tilla ekzistojnë edhe në rregullore të shumta ndërkombëtare, të cilat me ratifikim, në përputhje me nenin 118 të Kushtetutës, janë bërë pjesë e rendit juridik të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Njëkohësisht, kjo tarifë është në përputhje me Nenin 11 të Direktivës së BE-së 2009/12 mbi tarifat aeroportuale, të miratuar nga Marrëveshja Shumëpalëshe mbi Zonën e Përbashkët Evropiane të Aviacionit – ZPEA, e cila parashikon që autoritetet e aviacionit që ushtrojnë mbikëqyrje mund të financohen nga tarifat e paguara nga përdoruesit e shërbimeve të aeroportit, pra në këtë rast, pasagjerët në nisje dhe transportuesit ajrorë.

Duke marrë parasysh të gjithë sa më sipër, Gjykata konstaton se lidhur me nenin e kontestuar 21 paragrafi 1 alineja 5 dhe paragrafët 4, 5, 6, 7, 8 dhe 9 të Ligjit për Aviacionin (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 14/24 , 224/24 dhe 3/24 ), nuk mund të ngrihet në mënyrë të arsyeshme çështja e përputhshmërisë së tyre me dispozitat e Kushtetutës, të cilave u referohet parashtruesi i iniciativës.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata , me shumicë votash, vendosi si në dispozitiv të këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski