УЗ.бр.56/2025 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд
на Република Северна Македонија
УЗ.бр.56/2025
Скопје, 24.09.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 24 септември 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 11 во делот „и притоа за поддршка на истата на прошишан образец да бидат потпишани најмалку два избирачи“, член 12, член 20 став 1 алинеја 1 и член 22 став 9 од Упатството за начинот и постапката за поднесување, прием и потврдување на кандидатските листи за локални избори 2025 бр. 08-1701/1 од 17.08.2025 година.

О б р а з л о ж е н и е

„Светскиот македонски конгрес“ со седиште во Скопје, преку својот законски застапник Тодор Петров, до Уставниот суд поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на дел од одредба и одредби од актот означен во диспозитивот на ова решение.

Според наводите во иницијативата, оспорениот дел и оспорените одредби, ги повредуваат член 8 став 1 алинеи 3 и 5, членовите 22, 23 и 51 и член 54 став 1 од Уставот на Република Северна Македонија.

Се наведува дека Уставниот суд со Одлуката У.бр.186/2024 од 20 мај 2025 година, ги укина членовите 17 и 18 од Законот за изменување и дополнување на Изборниот законик („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.58/2024).

Од друга страна, со оспорениот дел од член 11 и другите оспорени одредби од Упатството, Државната изборна комисија, свесно и со злоупотреба на службената положба и овластувања, ја суспендира оваа одлука на Судот.

Оваа комисија не е законодавец и не може да пропишува услови за остварување на избирачкото право и правото на граѓаните да вршат јавни функции, што е спротивно на Изборниот законик.

Одлуката на Судот останува на сила бидејќи во месец август оваа година, не беа донесени измените и дополнувањата на Изборниот законик со кои требаше да се уреди прашањето за бројот на потребни потписи за кандидирање на независни кандидати за градоначалници и членови на општинските совети.

И покрај тоа што изборните рокови се во тек, Државната изборна комисија со подзаконски акт пропишува услови спротивно на Уставот и Изборниот законик, со предвидување потребен број потписи на избирачите кои имаат право да предлагаат кандидати за градоначалници и кандидатски листи за советници во советите на општините и Градот Скопје.

Спротивно на Уставот, Изборниот законик и Одлуката на Уставниот суд, Државната изборна комисија, со ова упатство ја регулира постапката за собирање потписи, откако претходно со нејзин заклучок е ставен вон сила Правилникот за регулирање на постапката за собирање потписи и начинот на определување на нотарите бр.08-563/1 од 20.02.2024 година.

Врз основа на донесеното упатство, Државната изборна комисија донела Роковник за извршување на изборните дејствија за спроведување на избори за членови на советите на општините и советот на Градот Скопје и за градоначалници на општините и градоначалник на Градот Скопје, 2025 година (пречистен текст) под број 11-1583/3 од 17 август 2025 година.

Со иницијативата, се предлага Судот да одржи подготвителна седница, како и да донесе решение согласно со член 37 став 1 од Актот на Судот.

На седницата Судот утврди дека врз основа на член 31 став 2 точка 2 и членовите 7, 57, 58, 60, 63, 64, 65, 66 и 67 од Изборниот законик и член 58 ставови 1 и 7 од Деловникот на Државната изборна комисија бр.01-2772/1 донесен на 30.12.2022 година, Државната изборна комисија, на седницата одржана на 17 август 2025 година, донела Упатство за начинот и постапката за поднесување, прием и потврдување на кандидатските листи за локални избори 2025 под бр.08-1701/1 од 17.08.2025 година (во натамошниот текст: Упатство).

Според член 11 од Упатството, кога подносител на листа на кандидати за членови на совет, односно листа на кандидат за градоначалник е rpyпa избирачи, потребно е иницијативата за поднесување на предлог на кандидатската листа да ја потврдат пред подрачните одделенија или регионални канцеларии на Државната изборна комисија со важечки документ за лична идентификација, со адреса на живеење на соодветната општина за која се поднесува соодветната кандидатска листа и притоа за поддршка на истата на прошишан образец да бидат потпишани најмалку два избирачи.

Согласно со член 12 став 1 од ова упатство, потписите на избирачите во постапката на кандидирање се собираат пред службените лица на ДИК на посебен образец, додека според став 2 на истиот член, секој избирач својот потпис може да го даде за повеќе листи на кандидати.

Потоа, во член 20 став 1 алинеја 1 од Упатството е предвидено дека кон листите за кандидати, поднесени од група избирачи меѓу другото, се доставува образец, собрани потписи за листа на кандидат за градоначалник на општината односно Градот Скопје и собрани потписи за листа на кандидати за членови на советот на општината односно Градот Скопје, во оригинал.

И на крајот, согласно со член 22 став 9 од истиот акт, општинските изборни комисии и изборната комисија за Град Скопје меѓу другото, проверуваат за групи избирачи: дали собраните потписи се на соодветен образец; и дали образецот е заверен од овластеното лице од ДИК.

III

Според член 8 став 1 алинеи 3 и 5 од Уставот, владеењето на правото и политичкиот плурализам и слободните непосредни демократски избори, се темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Согласно со член 22 став 1 од Уставот, секој граѓанин со наполнети 18 години живот стекнува избирачко право.

Став 2 на истиот член предвидува дека избирачкото право е еднакво, општо и непосредно и се остварува на слободни избори со тајно гласање.

Понатаму, во член 23 од Уставот е утврдено дека секој граѓанин има право да учествува во вршењето на јавни функции.

Според член 51 од Уставот, во Република Северна Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Член 54 став 1 од Уставот, предвидува дека слободите и правата на човекот и граѓанинот можат да се ограничат само во случаи утврдени со Уставот.

Согласно со член 110 алинеја 2 од Уставот, Уставниот суд на Република Северна Македонија, одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите.

Според член 1 од Изборниот законик („Службен весник на Република Македонија“ бр.40/2006, 136/2008, 155/2008-исправка, 163/2008-исправка, 44/2011, 51/2011, 142/2012, 31/2013, 34/2013, 14/2014, бр.30/2014-исправка, 196/2015, 35/2016, 97/2016, 99/2016, 136/2016, 142/2016, 67/2017, 125/2017, 35/2018, 99/2018, 140/2018, 208/2018 и 27/2019 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.98/2019, 42/2020, 74/2021, 215/2021, 58/2024 и 76/2024), со истиот се уредуваат начинот, условите и постапката за избор на претседател на Република Северна Македонија (во натамошниот текст: претседател на Републиката), за избор на пратеници во Собранието на Република Северна Македонија (во натамошниот текст: пратеници), за членови на советите на општините и Советот на Градот Скопје (во натамошниот текст: членови на советите), за избор на градоначалник на општина и градоначалник на Градот Скопје (во натамошниот текст: градоначалник), начинот и постапката на евидентирање на избирачкото право, водење на Избирачкиот список, определување на границите на изборните единици и утврдувањето, менувањето и објавувањето на избирачките места, како и условите за функционирање на избирачките места.

Во член 2 точки 1-29 од овој законик се содржани дефиниции за поимите употребени во истиот.

„Подносител на листа“ се регистрираните политички партии или нивни коалиции регистрирани во Државната изборна комисија, група избирачи и пратеници (точка 5 на овој член).

„Кандидат“ е државјанин на Република Северна Македонија утврден од надлежната изборна комисија во согласност со овој законик, за кој ќе се гласа на избори (точка 6).

„Независен кандидат“ е кандидат за избор на претседател на Републиката, пратеник, градоначалник или член на совет кој е поддржан од „група избирачи“ (точка 7).

Државната изборна комисија е дефинирана како орган за спроведување на изборите (член 17 алинеја 1 од Изборниот законик), која се грижи за законитоста во подготовката и спроведување на изборите во согласност со овој законик и врши надзор над работата на изборните органи, согласно со член 31 став 1 од Изборниот законик. Меѓу другото, оваа комисија има надлежност да дава упатства, појаснувања и препораки за примената на одредбите на овој законик и други закони кои се однесуваат на прашањата поврзани со изборите (став 2 точка 2 на истиот член).

Изборниот законик содржи одредби кои се однесуваат на кандидирањето за избори за членови на советите на општините и градоначалници.

Според член 57 став 1 од овој законик, предлагањето на кандидати за избор на претседател на Републиката, кандидати за пратеници, кандидати за членови на совет и за градоначалник се врши со поднесување на листа на кандидат за претседател на Републиката, листа на кандидати за пратеници, листа на кандидати за членови на совет, односно листа на кандидат за градоначалник.

Согласно став 2 на овој член, кандидат за претседател на Републиката, пратеник, кандидати за членови на совет и за градоначалник може да биде предложен само во една листа.
Подносителот на листа може да поднесе само една листа на кандидат за претседател на Републиката, кандидати за пратеници, кандидати за членови на советот, како и една листа на кандидат за градоначалник, согласно член 58 став 1 од Изборниот законик.

Согласно член 60 став 1 од Законикот, право да поднесат листа на кандидати за пратеници, листа на кандидати за членови на совет, односно листа на кандидат за градоначалник имаат регистрираните политички партии самостојно, коалиции, како и група избирачи (во натамошниот текст: подносител на листа). Листата на кандидати ја потпишува лично овластен претставник на подносителот на листата (став 7). Називот на листата се означува според името на подносителот на листата (став 8). Ако подносител на листата на кандидати е група избирачи, називот на листата се означува со „група избирачи” и името и презимето на кандидатот (став 9).

Понатаму, во член 63 ставови 1-5 од Изборниот законик е нормирана постапката на собирање потписи на избирачите за предлагање на кандидат.

Имено, тие се собираат пред службените лица на Државната изборна комисија и пред надлежен нотар на образец утврден од Државната изборна комисија, кој содржи име и презиме, постојано живеалиште, единствен матичен број на предложените кандидати, како и име и презиме и единствен матичен број на избирачот кој го потпишува предлогот. Подносителот на листа определува пред кои нотари ќе се собираат потписи и за тоа ја известува Државната изборна комисија. Државната изборна комисија на својата интернет страна објавува листа на нотари пред кои подносителите на листа собираат потписи (став 1).

Потоа, постапката за собирање потписи и начинот на определување на нотарите се уредува со подзаконски акт (правилник) кој го донесува Државната изборна комисија (став 2 на истиот член).

Моментот од кога започнува да тече рокот во кој се собираат потписите (десетиот ден од денот на распишување на изборите) и неговото траење (15 дена), како и тоа кој ги сноси трошоците за собирање потписи (подносителот на листата), се определени со став 3 на овој член.

Со ставот 4 на член 63 од Изборниот законик е пропишано дека секој избирач својот потпис може да го даде за повеќе листи на кандидати за претседател на Републиката, кандидати за пратеници, за членови на совет и кандидат за градоначалник.

Последниот став 5 на овој член пропишува услов дека избирачите кои ја поднесуваат листата треба да имаат избирачко право и постојано живеалиште на подрачјето на изборната единица, општината, односно Градот Скопје.

Содржината на листите што се поднесуваат е детално уредена во член 64 ставови 1-6 од Законикот.

Листата на кандидат, односно кандидати се поднесува на пропишан образец од Државната изборна комисија, согласно со член 65 став 1 од Изборниот законик.

Согласно со став 4 на истиот член, кога подносител на листа на кандидат, односно кандидати е група избирачи, мора да се поднесе и потребниот број потписи утврден во член 61, односно член 62 на овој законик.

Притоа, за секоја кандидатура е потребна писмена согласност (изјава) на кандидатот која е неотповиклива (став 5).

Според став 3 на член 66 од Изборниот законик, листите на кандидати за членови на советот, односно листата на кандидат за градоначалник, овластените претставници на предлагачите ги доставуваат до општинската изборна комисија и Изборната комисија на Градот Скопје.

Крајниот рок за поднесување за сите видови листи на кандидати (претседател на Републиката, пратеници, членови на совет и градоначалници) е 35 дена пред денот на одржувањето на изборите (став 4).

И на крајот, со член 67 ставови 1-12 од Изборниот законик се уредени постапката пред Државната комисија за утврдување дали листата на кандидат, односно кандидати е поднесена во рок и составена во согласност со одредбите од овој законик, отстранувањето на неправилностите во листите, проверката од нејзина страна за исполнување на условите од страна на кандидатите предвидени со Уставот и член 7 ставови 2, 3 и 4 од овој законик, потврдувањето и отфрлањето на листите од страна на Државната изборна комисија, правната заштита пред Управниот суд и можноста и рокот за повлекување на листите.

Понатаму, со член 56 став 1 од Законот за организација и работа на органите на државната управа („Службен весник на Република Македонија“ бр. 58/2000, 44/2002, 82/2008, 167/2010, 51/2011 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.96/2019, 110/2019, 154/2019-автентично толкување и 121/2024), е дефиниран предметот на уредување на правилниците – со нив се утврдуваат и се разработуваат одделни одредби на законите и други прописи заради нивно извршување, додека според став 3 на истиот член, со упатствата пак се пропишува начинот на постапување во извршувањето на одделни одредби на законите и други прописи.

Согласно со точка 4 став 1 од Правилникот за регулирање на постапката за собирање потписи за поддршка на кандидатски листи поднесени од група избирачи и начинот на определување на нотарите, за локалните избори 2025 година бр.08-1708/1 од 17.08.2025 година (во натамошниот текст: Правилник), кога подносител на листа на кандидати за членови на совет, односно листа за кандидат за градоначалник е група избирачи, потребно е иницијативата за поднесување на предлог на кандидатската листа да потврдат пред подрачните одделенија или регионални канцеларии на Државната изборна комисија со важечки документ за лична идентификација, со адреса на живеење на соодветната општина за која се поднесува соодветната кандидатска листа и притоа за поддршка на истата на пропишан образец да бидат потпишани најмалку два избирачи.

Вториот став, предвидува дека потписите за поддршка на предлог кандидатските листи за кандидати за членови на совет, односно листа на кандидат за градоначалник се врши во временскиот период утврден согласно член 63 став 3 од Изборниот законик, во периодот на редовното работно време на подрачните одделенија и канцеларии од 8:30 до 16:30 часот.

Потоа, согласно точка 2 став 1 од овој правилник, потписите на избирачите во постапката на кандидирање се собираат пред службените лица на Државната изборна комисија и пред надлежен нотар.

Според точка 7 став 1 од истиот акт, секој избирач може да се потпише за повеќе листи на кандидати.

Точка 10 став 1 од Правилникот, предвидува дека потписите се собираат во службените простории на подрачното одделение и канцеларија на Државната изборна комисија, пред службено лице вработено во Државната изборна комисија.

Согласно точка 22 од Правилникот, овластените подносители, листите на кандидат/и и прилогот обрасците со собраните потписи во оригинал, ги доставуваат до Државната изборна комисија, односно до соодветната општинска изборна комисија или изборната комисија на Градот Скопје, во роковите определени со роковникот на Државната изборна комисија за извршување на изборните дејствија за спроведување на изборите.

По завршувањето на законскиот рок за собирање потписи, односно на барање на подносителот на листата и пред истекот на законскиот рок, овластеното лице односно нотарот го заклучува образецот за собирање на потписи со назначување на вкупниот број на собрани потписи на крајот од образецот и истиот го потпишува и го заверува со ставање на печат на дното од сите страници од образецот (точка 19 од Правилникот).

Од анализата на одредбите на Изборниот законик произлегува дека како кандидати на избори за градоначалник или член на совет, може да се кандидираат и независни кандидати кои треба да бидат поддржани од група избирачи.

Нивното предлагање се врши со поднесување листа на кандидат за градоначалник, односно листа на кандидати за градоначалник. Притоа, групата избирачи има статус на подносител на листа.

Постапката, начинот, роковите и условите за собирање потписи се нормирани со Изборниот законик, при што е предвидено овластување за Државната комисија, со подзаконски акт (правилник) да ја уреди постапката за собирање потписи и начинот на определување на нотарите пред кои се собирааат потписите.

Овој законик содржи одредба којашто е на сила (член 64 став 4) и предвидува услов за поднесување листа со потребен број потписи, кога подносител на листа на кандидат, односно кандидати е група избирачи.

Освен предвидувањето на ваков услов, оваа одредба упатува на членовите 61 и 62 од Изборниот законик во кои е утврден бројот на потребни потписи.

Меѓутоа, како последица од Одлуката У.бр.186/2024, во моментот не постои законска одредба која утврдува потребен број потписи кои треба да се соберат кога подносител на листа на кандидати за членови на совет, односно листа на кандидат за градоначалник е група избирачи.

Или сумирано, постои законски услов за поднесување листа со потребен број потписи, но на ова ниво не е уредено прашањето кој број на потписи треба да се собере за поднесување листа од страна на група избирачи.

При таква ситуација, Државната изборна комисија, врз основа на овластување утврдено со Изборниот законик (член 63 став 2) донела подзаконски акт – Правилник со кој се разработуваат законските одредби кои се однесуваат на постапката за собирање потписи за поддршка на кандидатските листи поднесени од група избирачи и начинот на определување на нотарите, за локалните избори 2025 година.

Упатството пак, во кое се содржани оспорениот дел од одредба и оспорените одредби, не содржи посебен член со кој се дефинира предметот на неговото уредување, што е вообичаено за секој општ правен акт.

Меѓутоа, од насловот на актот и неговите одредби, неспорно произлегува дека се однесува на начинот и постапката за поднесување, прием и потврдување на кандидатските листи за локалните избори кои треба да се одржат 2025 година, од страна на општинските изборни комисии и изборната комисија на Град Скопје.

Всушност, се работи за акт со кој се разработува начинот на конкретната примена на законски и подзаконски одредби коишто се однесуваат на овие прашања во рамки на спроведувањето на локалните избори кои треба да се одржат во месец октомври оваа година, за што Државната изборна комисија, неспорно има законско овластување за донесување ваков акт.

Членот 11 од Упатството во кој е содржан оспорениот дел, утврдува потреба од потврдување на иницијативата за поднесување на предлог на кандидатската листа, кога подносител на листа на кандидати за членови на совет, односно листа на кандидат за градоначалник е rpyпa избирачи и ги уредува начинот и условите за потврдување.

Во однос на начинот, иницијативата за поднесување предлог се потврдува пред подрачните одделенија или регионалните канцеларии на Државната изборна комисија со важечки документ за лична идентификација на групата избирачи, со адреса на живеење на соодветната општина за која се поднесува соодветната кандидатска листа.

Што се однесува до потврдувањето, кандидатската листа треба да биде поддржана со потписи на најмалку двајца избирачи кои се даваат на пропишан образец.

Оспорениот член 12 од Упатството, содржи два става и е во корелација со претходно уреденото во член 11 од истото упатство. Првиот предвидува дека потписите на избирачите кои се потпишуваат за поддршка на кандидатските листи на групата избирачи се собираат пред службените лица на ДИК на посебен образец. Со вториот, се предвидува дека секој избирач својот потпис може да го даде за повеќе листи на кандидати што е всушност одредба која е преземена од Изборниот законик (член 63 став 4), но овде тоа се однесува само на локалните избори, за разлика од законската одредба која се однесува и на листите за кандидати за претседател на Републиката и пратеници.

Понатаму, исто така, оспорениот член 20 став 1 алинеја 1 од Упатството, се однесува на тоа што треба да се приложи кон листите на кандидати поднесени од група избирачи.

Според оваа одредба, кон овие листи се доставуваат: образец, собрани потписи за листа на кандидат за градоначалник на општината односно Градот Скопје и собрани потписи за листа на кандидати за членови на советот на општината односно Градот Скопје, во оригинал.

И на крајот, со оспорениот член 22 став 9 од Упатството, е предвидена обврска за општинските изборни комисии и изборната комисија на Град Скопје за проверки на поднесените листи на кандидати од група на избирачи и содржи две алинеи. Првата е дека овие комисии имаат обврска за проверка дали собраните потписи се на соодветен образец и втората, дали образецот е заверен од овластеното лице.

При градењето на својот став во овој предмет, Судот ги имаше предвид наводите во иницијативата со кои се оспорува уставноста и законитоста на предвидувањето на ваков услов од една страна и правниот карактер на Упатството во кое се содржани оспорените одредби и дел од одредба, од друга страна.

Имено, наводите во иницијативата се сведуваат на тоа дека Државната изборна комисија не е законодавец за да може да пропишува услови за остварување на избирачкото право и правото на граѓаните да вршат јавни функции, како што е случај со оспорените одредби и делови од одредби од Упатството.

Ако се има предвид ова, како и правната природа на правилниците и упатствата и хиерархијата на општите правни акти, произлегува дека Упатството е акт со кој се разработува примената на одредби од повисоки правни акти, вклучувајќи го и правилото за минимум потписи кое претходно е предвидено исто така со повисок акт – со Правилникот.

Неспорно, содржината на член 11 од Упатството во кој е содржан оспорениот дел е идентична со точка 4 став 1 од Правилникот. Но, останува фактот дека овој член е дел од акт кој се однесува на начинот на примената, за што постои законски основ за донесување ваков акт.

Според тоа, оспорувањето на уставноста и законитоста на предвидувањето број на потписи може да биде само преку оспорување на Правилникот кој го утврдил тоа и за што Судот претходно во предметите УЗ.бр.57/2025 и УЗ.бр.58/2025 утврди дека не постои основ за сомнеж во уставноста и законитоста во овој дел.

Кај Упатството пак, станува збор за подзаконски акт со кој се разработува примената и она што може да се оспорува е дали пропишаниот начин за примена на одредбата за бројот на потписи е во согласност со уставните и законските одредби.

Ова не е случај со наводите од иницијативата, според кои се смета дека со оспореното во овој случај се пропишува нешто што е спротивно на Уставот и законите, а што всушност е предмет на Правилникот.

Поради претходно наведеното, Судот оцени дека не може основано да се постави прашањето за несогласноста на член 11 во делот „и притоа за поддршка на истата на прошишан образец да бидат потпишани најмалку два избирачи“, член 12, член 20 став 1 алинеја 1 и член 22 став 9 од Упатството за начинот и постапката за поднесување, прием и потврдување на кандидатските листи за локални избори 2025 бр. 08-1701/1 од 17.08.2025 година, со член 8 став 1 алинеи 3 и 5, членовите 22, 23 и 51 и член 54 став 1 од Уставот на Република Северна Македонија и одредбите од Изборниот законик.

Во однос на предлогот за одржување подготвителна седница во овој предмет, не се исполнети условите предвидени со член 40 став 1 од Актот, бидејќи очигледно не постои потреба за разјаснување на фактичката и правната состојба.

Имајќи предвид дека се одлучи да не се поведе постапка за оценување на уставноста и законитоста на оспорениот дел и оспорените одредби од Упатството, не се исполнети претпоставките за донесување решение согласно со член 37 став 1 од Актот на Судот, како што се бара со иницијативата.

Врз основа на претходно наведеното, Судот, со мнозинство гласови, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

***

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
KL.nr.56/2025
Shkup, 24.09.2025

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 24 shtator 2025, miratoi

AKTVENDIM

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 11 në pjesën “dhe në mbështetje të tij, të paktën dy votues duhet të nënshkruajnë një formular të plotësuar”, neni 12, neni 20 paragrafi 1 alineja 1 dhe neni 22 paragrafi 9 i Udhëzimeve mbi mënyrën dhe procedurën e parashtrimit, marrjes dhe konfirmimit të listave të kandidatëve për zgjedhjet lokale 2025 nr. 08-1701/1 të datës 17.08.2025.

Arsyetim

„Kongresi Botëror i Maqedonisë, me seli në Shkup, nëpërmjet përfaqësuesit të tij ligjor Todor Petrov, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese për të inicuar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së një pjese të një dispozite dhe dispozitave të aktit të shënuar në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi.

Sipas pretendimeve në iniciativë, pjesa e kontestuar dhe dispozitat e kontestuara shkelin nenin 8 paragrafi 1 alinetë 3 dhe 5, nenet 22, 23 dhe 51 dhe nenin 54 paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Thuhet se Gjykata Kushtetuese, me Vendimin U.nr.186/2024 të 20 majit 2025, shfuqizoi nenet 17 dhe 18 të Ligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Zgjedhor (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 58/2024).

Nga ana tjetër, me pjesën e kontestuar të nenit 11 dhe dispozitat e tjera të kontestuara të Udhëzimit, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, me vetëdije dhe duke keqpërdorur pozicionin dhe kompetencat e tij zyrtare, pezullon këtë vendim të Gjykatës.

Ky Komision nuk është ligjvënës dhe nuk mund të përcaktojë kushte për ushtrimin e të drejtës së votës dhe të drejtës së qytetarëve për të kryer funksione publike, gjë që është në kundërshtim me Kodin Zgjedhor.

Vendimi i Gjykatës mbetet në fuqi sepse në gusht të këtij viti nuk u miratuan ndryshimet dhe plotësimet e Kodit Zgjedhor që duhej të rregullonin çështjen e numrit të nënshkrimeve të nevojshme për kandidimin e kandidatëve të pavarur për kryetarë komune dhe anëtarë të këshillave komunale.

Pavarësisht faktit se afatet e zgjedhjeve janë në vazhdim, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, me një akt nënligjor, përcakton kushte në kundërshtim me Kushtetutën dhe Kodin Zgjedhor, duke parashikuar numrin e nevojshëm të nënshkrimeve të votuesve që kanë të drejtë të propozojnë kandidatë për kryetarë komune dhe lista kandidatësh për këshilltarë në këshillat e komunave dhe Qytetin e Shkupit.

Në kundërshtim me Kushtetutën, Kodin Zgjedhor dhe Vendimin e Gjykatës Kushtetuese, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, me këtë udhëzim, rregullon procedurën për mbledhjen e nënshkrimeve, pasi më parë, me përfundimin e tij, Rregullorja për rregullimin e procedurës për mbledhjen e nënshkrimeve dhe mënyrën e përcaktimit të noterëve nr. 08-563/1 e datës 20.02.2024 u la jashtë fuqisë.

Bazuar në udhëzimin e miratuar, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve miratoi Orarin e afateve për kryerjen e veprimeve zgjedhore për zhvillimin e zgjedhjeve për anëtarë të këshillave komunale dhe këshillit të Qytetit të Shkupit dhe për kryetarë të komunave dhe kryetarin e Qytetit të Shkupit, 2025 (tekst i konsoliduar) nën numrin 11-1583/3 të datës 17 gusht 2025.

Me iniciativën propozohet që Gjykata të mbajë seancë përgatitore, si dhe të marrë një vendim në përputhje me nenin 37 paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se, bazuar në nenin 31 paragrafi 2 pika 2 dhe nenet 7, 57, 58, 60, 63, 64, 65, 66 dhe 67 të Kodit Zgjedhor dhe nenin 58 paragrafët 1 dhe 7 të Rregullores së Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve nr. 01-2772/1 të miratuar më 30.12.2022, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, në mbledhjen e mbajtur më 17 gusht 2025, miratoi Udhëzime mbi mënyrën dhe procedurën e parashtrimit, pranimit dhe konfirmimit të listave të kandidatëve për zgjedhjet lokale 2025 me nr. 08-1701/1 të datës 17.08.2025 (në tekstin e mëtejmë: Udhëzime).

Sipas nenit 11 të Udhëzimeve, kur parashtruesi i një liste kandidatësh për anëtarë të këshillit, ose një liste kandidatësh për kryetar komune është një grup votuesish, është e nevojshme që iniciativa për parashtrimin e një propozimi për listën e kandidatëve para departamenteve rajonale ose zyrave rajonale të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve të konfirmohet me një dokument identifikimi të vlefshëm personal, me adresën e vendbanimit të komunës përkatëse për të cilën paraqitet lista përkatëse e kandidatëve, dhe të paktën dy votues duhet të nënshkruajnë në mbështetje të saj në një formular të plotësuar.

Sipas nenit 12, paragrafi 1 i këtij udhëzimi, nënshkrimet e votuesve në procedurën e kandidimit mblidhen para personave zyrtarë të KSHZ-së në një formular të veçantë, ndërsa sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, secili votues mund të japë nënshkrimin e tij për lista të shumta kandidatësh.

Pastaj, në nenin 20 paragrafi 1 alineja 1 të Udhëzimit, përcaktohet se listat e kandidatëve të parashtruara nga një grup votuesish, ndër të tjera, duhet të shoqërohen me një formular, nënshkrime të mbledhura për një listë kandidatësh për kryetar komune ose Qytetit të Shkupit dhe nënshkrime të mbledhura për listë kandidatësh për anëtarë të këshillit të komunës ose Qytetit të Shkupit, në origjinal.

Dhe së fundmi, në përputhje me nenin 22 paragrafi 9 të të njëjtit ligj, komisionet komunale zgjedhore dhe komisioni zgjedhor për Qytetin e Shkupit, ndër të tjera, kontrollojnë për grupet e votuesve: nëse nënshkrimet e mbledhura janë në një formular të përshtatshëm; dhe nëse formulari është verifikuar nga personi i autorizuar nga KSHZ-ja.

III

Sipas nenit 8, paragrafi 1, alinetë 3 dhe 5 të Kushtetutës, sundimi i së drejtës dhe pluralizmi politik dhe zgjedhjet e lira demokratike të drejtpërdrejta janë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Sipas nenit 22, paragrafi 1 të Kushtetutës, çdo qytetar që ka mbushur moshën 18 vjeç ka të drejtë vote.

Paragrafi 2 i të njëjtit nen parashikon se e drejta e votës është e barabartë, universale dhe e drejtpërdrejtë dhe ushtrohet në zgjedhje të lira me votim të fshehtë.

Për më tepër, neni 23 i Kushtetutës përcakton se çdo qytetar ka të drejtë të marrë pjesë në ushtrimin e funksioneve publike.

Sipas nenit 51 të Kushtetutës, në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat tjera me Kushtetutën dhe ligjin. Kushdo është i detyruar të respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Neni 54, paragrafi 1 i Kushtetutës, parashikon se liritë dhe të drejtat e njeriut dhe qytetarit mund të kufizohen vetëm në rastet e përcaktuara me Kushtetutë.

Në përputhje me nenin 110, paragrafi 2 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut vendos për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet.

Sipas nenit 1 të Kodit Zgjedhor (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 40/2006, 136/2008, 155/2008-korrigjues, 163/2008-исправка, 44/2011, 51/2011, 142/2012, 31/2013, 34/2013, 14/2014, бр.30/2014-korrigjues, 196/2015, 35/2016, 97/2016, 99/2016, 136/2016, 142/2016, 67/2017, 125/2017, 35/2018, 99/2018, 140/2018, 208/2018 dhe 27/2019 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 98/2019, 42/2020, 74/2021, 215/2021, 58/2024 dhe 76/2024), rregullon mënyrën, kushtet dhe procedurën për zgjedhjen e Presidentit të Republikës së Maqedonisë së Veriut (në tekstin e mëtejmë: Presidenti i Republikës), për zgjedhjen e deputetëve në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë së Veriut (në tekstin e mëtejmë: deputetë), për anëtarët e këshillave komunale dhe Këshillit të Qytetit të Shkupit (në tekstin e mëtejmë: anëtarët e këshillave), për zgjedhjen e kryetarit të komunës dhe kryetarit të Qytetit të Shkupit (në tekstin e mëtejmë: kryetari i komunës), mënyrën dhe procedurën për evidentimin e të drejtës së votës, mbajtjen e Listës së Zgjedhësve, përcaktimin e kufijve të njësive zgjedhore dhe përcaktimin, ndryshimin dhe shpalljen e qendrave të votimit, si dhe kushtet për funksionimin e qendrave të votimit.

Neni 2, pikat 1-29 të këtij Kodi përmbajnë përkufizimet e termave të përdorura në të.

„”Parashtrues të listës” janë partitë politike të regjistruara ose koalicionet e tyre të regjistruara në Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve, një grup votuesish dhe anëtarë të parlamentit (pika 5 e këtij neni).

“Kandidat” është shtetas i Republikës së Maqedonisë së Veriut i përcaktuar nga komisioni kompetent i zgjedhjeve në përputhje me këtë Kod, për të cilin do të votohet në zgjedhje (pika 6).

“Kandidat i pavarur” është kandidat për zgjedhjen e Presidentit të Republikës, deputetit, kryetarit të komunës ose anëtarit të këshillit i cili mbështetet nga një “grup votuesish” (pika 7).

Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve përkufizohet si organi për zbatimin e zgjedhjeve (neni 17, paragrafi 1 i Kodit Zgjedhor), i cili siguron ligjshmërinë e përgatitjes dhe kryerjes së zgjedhjeve në përputhje me këtë Kod dhe mbikëqyr punën e organeve zgjedhore, në përputhje me nenin 31, paragrafi 1 të Kodit Zgjedhor. Ndër të tjera, ky komision është kompetent të japi udhëzime, sqarime dhe rekomandime mbi zbatimin e dispozitave të këtij Kodi Zgjedhor dhe ligjeve të tjera që lidhen me çështjet që lidhen me zgjedhjet (paragrafi 2 pika 2 e të njëjtit nen).

Kodi Zgjedhor përmban dispozita që lidhen me kandidimin për zgjedhjet për anëtarë të këshillave komunale dhe kryetarë komunash.

Sipas nenit 57 paragrafi 1 të këtij Kodi, emërimi i kandidatëve për zgjedhjen e Presidentit të Republikës, kandidatëve për deputetë, kandidatëve për anëtarë të një këshilli dhe për kryetar komune kryhet duke parashtruar listë kandidatësh për President të Republikës, listë kandidatësh për deputetë, listë kandidatësh për anëtarë të një këshilli ose listë kandidatësh për kryetar komune.

Sipas paragrafit 2 të këtij neni, kandidati për President të Republikës, deputet, kandidatët për anëtarë të një këshilli dhe për kryetar komune mund të emërohen vetëm në një listë.

Parashtruesi i listës mund të paraqesë vetëm një listë kandidatësh për President të Republikës, kandidatë për deputetë, kandidatë për anëtarë të këshillit, si dhe listë kandidatësh për kryetar komune, në përputhje me nenin 58 paragrafi 1 të Kodit Zgjedhor.

Në pajtim me nenin 60 paragrafi 1 të Kodit, e drejta për të parashtruar listë kandidatësh për deputetë, listë kandidatësh për anëtarë të këshillit ose një listë kandidatësh për kryetar komune u jepet partive politike të regjistruara individualisht, koalicioneve, si dhe një grupi votuesish (në tekstin e mëtejmë: parashtrues i listës). Lista e kandidatëve nënshkruhet personalisht nga një përfaqësues i autorizuar i parashtruesit të listës (paragrafi 7). Titulli i listës shënohet sipas emrit e parashtruesit të listës (paragrafi 8). Nëse parashtruesi i listës së kandidatëve është një grup votuesish, emri i listës shënohet me “grup votuesish” dhe emrin dhe mbiemrin e kandidatit (paragrafi 9).

Për më tepër, në nenin 63, paragrafët 1-5 të Kodit Zgjedhor rregullohet procedura për mbledhjen e nënshkrimeve të votuesve për emërimin e një kandidati.

Gjegjësisht, ato mblidhen para personave zyrtarë të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve dhe para një noteri kompetent në formular të përcaktuar nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, i cili përmban emrin dhe mbiemrin, vendbanimin e përhershëm, numrin vetëm amë të kandidatëve të propozuar, si dhe emrin dhe mbiemrin dhe numrin e vetëm mamë të votuesit që nënshkruan propozimin. Parashtruesi i listës përcakton se para cilëve noterë do të mblidhen nënshkrimet dhe e informon Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve për këtë. Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve publikon në faqen e tij të internetit listë të noterëve para të cilëve parashtruesit e listës mbledhin nënshkrime (paragrafi 1).

Pastaj, procedura për mbledhjen e nënshkrimeve dhe mënyra e përcaktimit të noterëve rregullohet me një akt nënligjor (rregullore) të miratuar nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (paragrafi 2 i të njëjtit nen).

Momenti kur fillon periudha për mbledhjen e nënshkrimeve (dita e dhjetë nga dita e shpalljes së zgjedhjeve) dhe kohëzgjatja e saj (15 ditë), si dhe kush i mban shpenzimet e mbledhjes së nënshkrimeve (parashtruesi i listës), përcaktohen me paragrafin 3 të këtij neni.

Paragrafi 4 i nenit 63 të Kodit Zgjedhor përcakton që çdo votues mund të japë nënshkrimin e tij ose të saj për lista të shumta të kandidatëve për President të Republikës, kandidatë për deputetë, për anëtarë të këshillit dhe kandidat për kryetar komune.

Paragrafi i fundit 5 i këtij neni përcakton kushtin që votuesit që parashtrojnë listën duhet të kenë të drejtë vote dhe vendbanim të përhershëm në territorin e njësisë zgjedhore, komunës ose Qytetit të Shkupit.

Përmbajtja e listave të parashtruara është rregulluar në detaje në nenin 64, paragrafët 1-6 të Kodit.

Lista e kandidatit, respektivisht kandidatëve parashtrohet në formular të përcaktuar nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, në përputhje me nenin 65, paragrafi 1 i Kodit Zgjedhor.

Në përputhje me paragrafin 4 të të njëjtit nen, kur parashtruesi i listës së kandidatit është një grup votuesish, duhet të parashtrohet edhe numri i nevojshëm i nënshkrimeve të përcaktuara në nenin 61 ose nenin 62 të këtij Kodi.

Përveç kësaj, çdo kandidaturë kërkon një pëlqim (deklaratë) me shkrim nga kandidati, i cili është i pakthyeshëm (paragrafi 5).

Sipas paragrafit 3 të nenit 66 të Kodit Zgjedhor, listat e kandidatëve për anëtarë të këshillit, ose lista e kandidatëve për kryetar komune, parashtrohen nga përfaqësuesit e autorizuar të propozuesve në Komisionin Komunal të Zgjedhjeve dhe në Komisionin Zgjedhor të Qytetit të Shkupit.

Afati i fundit për parashtrimin e të gjitha llojeve të listave të kandidatëve (Presidentit të Republikës, deputetëve, anëtarëve të këshillit dhe kryetarëve të komunave) është 35 ditë para ditës së zgjedhjeve (paragrafi 4).

Së fundmi, neni 67 paragrafët 1-12 i Kodit Zgjedhor rregullojnë procedurën para Komisionit Shtetëror për të përcaktuar nëse lista e kandidatit/kandidatëve është parashtruar brenda afatit dhe është përpiluar në përputhje me dispozitat e këtij Kodi, heqjen e parregullsive në lista, verifikimin e përmbushjes së kushteve nga kandidatët të parashikuara me Kushtetutë dhe nenin 7 paragrafët 2, 3 dhe 4 të këtij Kodi, konfirmimin dhe refuzimin e listave nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, mbrojtjen ligjore para Gjykatës Administrative dhe mundësinë dhe afatin e fundit për tërheqjen e listave.

Për më tepër, me nenin 56, paragrafi 1 të Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 58/2000, 44/2002, 82/2008, 167/2010, 51/2011 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 96/2019, 110/2019, 154/2019-interpretim autentik dhe 121/2024), është përcaktuar lënda e rregullimit të rregulloreve – me ato përcaktohet dhe përpunohen dispozita të caktuara të ligjeve dhe rregullave të tjera me qëllim të zbatimit të tyre, ndërsa sipas paragrafit 3 të të njëjtit nen, me udhëzimet përcaktohet mënyra e veprimit në zbatimin e dispozitave të caktuara të ligjeve dhe rregullave të tjera.

Në përputhje me pikën 4, paragrafi 1 të Rregullores për rregullimin e procedurës për mbledhjen e nënshkrimeve në mbështetje të listave të kandidatëve të paraqitura nga një grup votuesish dhe mënyrën e përcaktimit të noterëve, për zgjedhjet lokale 2025 nr. 08-1708/1 të datës 17.08.2025 (në tekstin e mëtejmë: Rregullore), kur parashtruesi i një liste kandidatësh për anëtarë të këshillit, përkatësisht një liste për kandidat për kryetar komune është grup votuesish, është e nevojshme që iniciativa për paraqitjen e një propozimi për listën e kandidatëve para departamenteve rajonale ose zyrave rajonale të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve të konfirmohet me një dokument identifikimi të vlefshëm, me adresën e vendbanimit të komunës përkatëse për të cilën paraqitet lista përkatëse e kandidatëve, dhe të paktën dy votues duhet të nënshkruajnë në mbështetje të saj në një formular të përcaktuar.

Paragrafi i dytë përcakton që nënshkrimet në mbështetje të listave të kandidatëve të propozuar për anëtarë të këshillit, pra listës së kandidatëve për kryetar komune, do të mblidhen gjatë periudhës kohore të përcaktuar në përputhje me nenin 63 paragrafi 3 të Kodit Zgjedhor, gjatë orarit të rregullt të punës së departamenteve dhe zyrave rajonale nga ora 8:30 deri në orën 16:30.

Pastaj, në përputhje me pikën 2 paragrafi 1 të këtsaj Rregulloreje, nënshkrimet e votuesve në procedurën e kandidimit do të mblidhen para personave zyrtarë të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve dhe para noterit kompetent.

Sipas pikës 7 paragrafi 1 të të njëjtit akt, çdo votues mund të nënshkruajë për më shumë lista kandidatësh.

Pika 10 paragrafi 1 i Rregullores përcakton që nënshkrimet do të mblidhen në ambientet zyrtare të departamentit dhe zyrës rajonale të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve, para një personi zyrtari të punësuar nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve.

Sipas pikës 22 të Rregullores, parashtruesit e autorizuar, listat e kandidatëve dhe bashkëngjitja, formularët me nënshkrimet e mbledhura në origjinal, duhet t’i dërgojnë në Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve, përkatësisht në komisionin zgjedhor komunal përkatës ose në komisionin zgjedhor të Qytetit të Shkupit, brenda afateve të përcaktuara me afatin kohorë të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve për kryerjen e aktiviteteve zgjedhore për zhvillimin e zgjedhjeve.

Pas përfundimit të afatit ligjor për mbledhjen e nënshkrimeve, përkatësisht me kërkesë të parashtruesit të listës dhe para skadimit të afatit ligjor, personi i autorizuar, përkatësisht noteri, e përfundon formularin për mbledhjen e nënshkrimeve duke shënuar numrin e përgjithshëm të nënshkrimeve të mbledhura në fund të formularit dhe e nënshkruan dhe e vërteton atë me vendosjen e vulës në fund të të gjitha faqeve të formularit (pika 19 e Rregullores).

Nga analiza e dispozitave të Kodit Zgjedhor, del se kandidatët e pavarur që duhet të mbështeten nga një grup votuesish mund të kandidojnë edhe si kandidatë për kryetar komune ose anëtar këshilli.

Propozimi i tyre bëhet duke parashtruar listën e kandidatit për kryetar komune, respektivisht listës së kandidatëve për kryetar komune. Në këtë rast, grupi i votuesve ka statusin e parashtruesit të listës.

Procedura, mënyra, afatet dhe kushtet për mbledhjen e nënshkrimeve rregullohen me Kodin Zgjedhor, me çka parashikohen autorizimet e Komisionit Shtetëror, me anë të një akti nënligjor (rregulloreje), për të rregulluar procedurën për mbledhjen e nënshkrimeve dhe mënyrën e përcaktimit të noterëve para të cilëve mblidhen nënshkrimet.

Ky Kod përmban një dispozitë që është në fuqi (neni 64 paragrafi 4) dhe parashikon kushtin për paraqitjen e një liste me numrin e kërkuar të nënshkrimeve, kur parashtruesi i listës së kandidatit, pra kandidatëve, është një grup votuesish.

Përveç parashikimit të një kushti të tillë, kjo dispozitë i referohet neneve 61 dhe 62 të Kodit Zgjedhor, të cilat përcaktojnë numrin e nënshkrimeve të nevojshme.

Megjithatë, si pasojë e Vendimit U. nr. 186/2024, aktualisht nuk ka asnjë dispozitë ligjore që përcakton numrin e nevojshëm të nënshkrimeve që duhet të mblidhen kur parashtruesi i një liste kandidatësh për anëtarë të këshillit, pra një liste kandidati për kryetar komune, është një grup votuesish.

Ose në përmbledhje, ekziston një kërkesë ligjore për parashtrimin e listës me numrin e nevojshëm të nënshkrimeve, por në këtë nivel çështja se çfarë numri të nënshkrimeve duhet të mblidhet për parashtrimin e një liste nga një grup votuesish nuk është e rregulluar.

Në një situatë të tillë, Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, bazuar në autorizimin e përcaktuar nga Kodi Zgjedhor (neni 63 paragrafi 2), miratoi akt nënligjor – Rregullore me të cilën përpunohen dispozitat ligjore që lidhen me procedurën për mbledhjen e nënshkrimeve në mbështetje të listave të kandidatëve të parashtruara nga një grup votuesish dhe mënyra e përcaktimit të noterëve, për zgjedhjet lokale të vitit 2025.

Udhëzimet, të cilat përmbajnë pjesën e kontestuar të dispozitës dhe dispozitat e kontestuara, nuk përmbajnë një nen të veçantë që përcakton lëndën e rregullimit të tij, gjë që është e zakonshme për çdo akt të përgjithshëm juridik.

Megjithatë, nga titulli i aktit dhe dispozitat e tij, është e padiskutueshme se i referohet mënyrës dhe procedurës për parashtrimin, pranimin dhe konfirmimin e listave të kandidatëve për zgjedhjet lokale që do të mbahen në vitin 2025, nga komisionet komunale zgjedhore dhe komisioni zgjedhor i Qytetit të Shkupit.

Në fakt, është një akt që elaboron mënyrën e zbatimit specifik të dispozitave ligjore dhe nënligjore që lidhen me këto çështje në kuadër të zbatimit të zgjedhjeve lokale që do të mbahen në tetor të këtij viti, për të cilat Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, pa diskutim, ka autorizim ligjor për të miratuar një akt të tillë.

Neni 11 i Udhëzimit, i cili përmban pjesën e kontestuar, përcakton nevojën për të konfirmuar iniciativën për parashtrimin e propozimit për listën e kandidatëve, kur parashtruesi i listës së kandidatëve për anëtarë të këshillit, respektivisht listës së kandidatit për kryetar komune, është një grup votuesish dhe rregullon mënyrën dhe kushtet për konfirmim.

Lidhur me mënyrën, iniciativa për parashtrimin e propozimit konfirmohet para departamenteve rajonale ose zyrave rajonale të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve me një dokument identifikimi të vlefshëm personal të grupit të votuesve, me adresën e vendbanimit të komunës përkatëse për të cilën parashtrohet lista përkatëse e kandidatëve.

Sa i përket verifikimit, lista e kandidatëve duhet të mbështetet nga nënshkrimet e të paktën dy votuesve, të cilat duhet të ofrohen në një formular të përcaktuar.

Neni 12 i kontestuar i Udhëzimeve përmban dy paragrafë dhe është i lidhur me nenin 11 të rregulluar më parë të të njëjtave Udhëzime. I pari përcakton që nënshkrimet e votuesve që nënshkruajnë në mbështetje të listave të kandidatëve të grupit të votuesve mblidhen para zyrtarëve të KSHZ-së në një formular të veçantë. I dyti përcakton që çdo votues mund të japë nënshkrimin e tij/saj për lista të shumta kandidatësh, që në fakt është një dispozitë e marrë nga Kodi Zgjedhor (neni 63 paragrafi 4), por këtu zbatohet vetëm për zgjedhjet lokale, ndryshe nga dispozita ligjore që zbatohet edhe për listat e kandidatëve për President të Republikës dhe deputetë.

Për më tepër, neni 20 i kontestuar paragrafi 1 alineja 1 të Udhëzimeve i referohet asaj që duhet t’i bashkëngjitet listave të kandidatëve të parashtruara nga një grup votuesish.

Sipas kësaj dispozite, këto lista dërgohen me: një formular, nënshkrime të mbledhura për një listë kandidatësh për kryetar komune, pra Qytetit të Shkupit, dhe nënshkrime të mbledhura për listë kandidatësh për anëtarë të këshillit të komunës, respektivisht Qytetit të Shkupit, në origjinal.

Së fundmi, neni 22, paragrafi 9 i kontestuar i Udhëzimeve, parashikon një detyrim për komisionet komunale zgjedhore dhe komisionin zgjedhor të Qytetit të Shkupit për të kontrolluar listat e parashtruara të kandidatëve nga një grup votuesish dhe përmban dy rreshta. E para është se këto komisione kanë detyrim të kontrollojnë nëse nënshkrimet e mbledhura janë në një formular të përshtatshëm dhe e dyta, nëse formulari është vërtetuar nga një person i autorizuar.

Gjatë zhvillimit të qëndrimit të saj në këtë rast, Gjykata mori parasysh pretendimet në iniciativë me të cilat kontestohet kushtetutshmëria dhe ligjshmëria e dispozitës së një kushti të tillë nga njëra anë dhe karakteri ligjorë i Udhëzimeve që përmbajnë dispozitat e kontestuara dhe një pjesë të një dispozite, nga ana tjetër.

Në fakt, pretendimet në iniciativë reduktohen në faktin se Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve nuk është ligjvënës që të jetë në gjendje të përcaktojë kushte për ushtrimin e të drejtës së votës dhe të drejtën e qytetarëve për të kryer funksione publike, siç është rasti me dispozitat e kontestuara dhe pjesë të dispozitave të Udhëzimeve.

Duke marrë parasysh këtë, si dhe natyrën ligjore të rregulloreve dhe udhëzimeve dhe hierarkinë e akteve të përgjithshme ligjore, rrjedh se Udhëzimet janë një akt që elaboron zbatimin e dispozitave të akteve më të larta ligjore, duke përfshirë rregullin për nënshkrimet minimale, i cili më parë parashikohej edhe nga një akt më i lartë – Rregullorja.

Pa dyshim, përmbajtja e Nenit 11 të Udhëzimeve, ku përfshihet pjesa e kontestuar, është identike me pikën 4 paragrafi 1 të Rregullores. Megjithatë, fakti mbetet se ky nen është pjesë e një akti që i referohet mënyrës së zbatimit, për të cilën ekziston një bazë ligjore për miratimin e një akti të tillë.

Rrjedhimisht, kontestimi i kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së dispozitës mbi numrin e nënshkrimeve mund të bëhet vetëm duke kontestuar Regulloren që e kanë përcaktuar atë, dhe për të cilat Gjykata më parë ka përcaktuar në lëndët KL nr. 57/2025 dhe KL nr. 58/2025 se nuk ka bazë për të dyshuar në kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e kësaj pjese.

Megjithatë, në rastin e Udhëzimeve, është një akt nënligjor që elaboron zbatimin dhe ajo që mund të kontestohet është nëse mënyra e përcaktuar e zbatimit të dispozitës mbi numrin e nënshkrimeve është në përputhje me dispozitat kushtetuese dhe ligjore.

Ky nuk është rasti me pretendimet e iniciativës, sipas të cilave konsiderohet se dispozita e kontestuar në këtë rast parashikon diçka që është në kundërshtim me Kushtetutën dhe ligjet dhe që në fakt është lëndë e Rregullores.

Për shkak të sa më sipër, Gjykata vlerësoi se nuk mund të ngrihet me arsye çështja e mospërputhjes së nenit 11 në pjesën “dhe në mbështetje të tij, të paktën dy votues duhet të nënshkruajnë një formular të plotësuar”, nenit 12, nenit 20 paragrafi 1 alineja 1 dhe nenit 22 paragrafi 9 të Udhëzimit mbi mënyrën dhe procedurën për dërgimin, pranimin dhe konfirmimin e listave të kandidatëve për zgjedhjet lokale 2025 nr. 08-1701/1 të datës 17.08.2025, me nenin 8 paragrafi 1 alinetë 3 dhe 5, nenet 22, 23 dhe 51 dhe nenin 54 paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe dispozitat e Kodit Zgjedhor.

Lidhur me propozimin për të mbajtur seancë përgatitore në këtë rast, kushtet e parashikuara në nenin 40, paragrafi 1 të Aktit nuk janë përmbushur, pasi nuk ka qartësisht nevojë për sqarimin e situatës faktike dhe ligjore.

Duke marrë parasysh se është vendosur të mos fillojë një procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së pjesës së kontestuar dhe dispozitave të kontestuara të Udhëzimeve, parakushtet për miratimin e një vendimi në përputhje me nenin 37, paragrafi 1 të Aktit të Gjykatës, siç kërkohet nga iniciativa, nuk janë përmbushur.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata me shumicë votash, vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski