У.бр.157/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.157/2024
Скопје, 17.09.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 17 септември 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на член 40 став 1 алинеја 9 од Законот за извршување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 72/2016, 142/2016 и 233/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 14/2020 и 154/2023).

Образложение

Оливер Давидовски од Скопје, до Уставниот суд, поднесе иницијатива за оценување на уставноста на оспорената одредба означена во диспозитивот од ова решение, како спротивна на член 8 став 1 алинеја 3 и член 51 од Уставот на Република Северна Македонија.

Подносителот наведува дека со актуелниот Закон за извршување се уредуваат правилата според кои постапува извршителот заради присилно извршување. Притоа цитира одредби од Законот за извршување што ја утврдуваат основата за извршување, како започнува извршувањето и ги наведува извршните дејствија кои може да ги презема извршителот заради целосно извршување на извршната исправа.

Според наводите во иницијативата, оспорената одредба е нејасна и неразбирлива и истата остава простор за недоумица во практикувањето на правото, што има за последица повреда на правната сигурност и владеењето на правото. Подносителот ги цитира член 30 став 4 и член 93 став 2 од Законот за извршување каде се предвидени прекинот и запирањето на извршувањето кога за странката правно лице настапуваат последиците од отворањето на стечајната постапка, односно се заклучува стечајната постапка и се определува бришење од трговскиот регистар. Исто така, цитирани се и член 136 и член 146 став 1 од Законот за стечај каде е предвидено дека со отворањето на стечајната постапка настапуваат правните последици од стечајната постапка односно одделните стечајни доверители не можат против должникот да бараат обезбедување на побарувањата или извршување на делови од имотот што влегува во стечајна маса, ниту на друг имот на должникот.

Подносителот потенцира дека стечајниот управник го застапува и претставува должникот само за оние работи коишто се однесуваат на стечајната постапка и стечајната маса, а ако должникот -правно лице продолжи да работи во текот на стечајот, работењето го води стечаен управник со овластување на законски застапник, а контрола над неговата работа вршат стечаен судија, одборот на доверителите, односно собранието на доверителите.

Согласно со одредбите од Законот за стечај, стечајниот управник е тој кој ја води целата постапка за претворање на имотот на стечајниот должник кој влегува во стечајна маса во пари, па истиот објавува оглас за продажба на недвижниот имот, прибира понуди, одржува електронска продажба со јавно наддавање сè до целосно завршување на продажбата, па врши и продажба на акции кои се дел од стечајната маса, преку берза согласно правилата за берза, продажба на удели кои се дел од стечајната маса и кои се продаваат согласно со Законот за трговските друштва и слично.

Во однос на Законот за извршување, подносителот наведува дека нема никакви одредби по кои постапува извршителот во стечајни постапки, па останува нејасно како извршителот согласно со оспорената одредба ќе врши продажба на подвижни и недвижни предмети и спроведува извршување врз други имотни права во стечајна постапка, по барање на стечајниот управник, нешто што не го познава ниту Законот за извршување, ниту Законот за стечај.

Поради сето наведено, подносителот смета дека оспорената законска одредба е нејасна, неразбирлива и неконзистентна, поради што може да создаде недоумица и различно толкување во постапувањето и бара Уставниот суд да поведе постапка за оценување на уставноста на оспорената одредба и да донесе одлука со која ќе ја укине истата.

На седницата Судот утврди дека во член 40 став 1 алинеја 9 од Законот за извршување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 72/2016, 142/2016 и 233/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 14/2020 и 154/2023), како извршно дејствие е предвидено дека извршителот врши продажба на подвижни и недвижни предмети и спроведува извршување врз други имотни права во стечајна постапка, по барање на стечајниот управник, освен продажба на деловниот потфат.

III

Според член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот, владеењето на правото е една од темелните вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Согласно со член 51 став 1 од Уставот, во Република Северна Македонија законите мора да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон.

Во член 1 став 1 од Законот за извршување е предвидено дека со овој закон се уредуваат правилата според кои извршителите постапуваат заради присилно извршување на судска одлука која гласи на исполнување на обврска, освен ако со друг закон поинаку не е определено. Одредбите на овој закон се применуваат и врз присилно извршување на одлука донесена во управна постапка која гласи на исполнување на парична обврска, освен ако со друг закон поинаку не е определено, согласно со став 2 од истиот член. Во ставот 3 од истиот член е утврдено дека одредбите на овој закон се применуваат и врз присилно извршување на нотарски исправи и други извршни исправи предвидени со закон.

Основа за извршување претставува извршната исправа, според член 2 став 1 од истиот закон. Според став 2 од истиот член извршувањето започнува по барање од доверителот.

Извршителот е лице кое врши јавни овластувања утврдени со закон, именуван согласно со одредбите од Законот за извршување и директно одлучува за извршните дејствија што треба да се преземат во рамки на неговите овластувања, за да се спроведе извршната исправа.

Извршните дејствија што ги презема извршителот заради спроведување на извршувањето се таксативно наведени во член 40 од Законот за извршување, каде во став 1 алинеја 9 е пропишано дека извршителот врши продажба на подвижни и недвижни предмети и спроведува извршување врз други имотни права во стечајна постапка, по барање на стечајниот управник, освен продажба на деловниот потфат.

Со член 1 од Законот за стечај („Службен весник на Република Македонија“ бр. 34/2006, 126/2006, 84/2007, 47/2011, 79/2013, 164/2013, 29/2014, 98/2015 и 192/2015), се уредуваат целите и условите за отворање на стечајната постапка; органите на стечајната постапка; управувањето и располагањето со имотот што влегува во стечајната маса; намирувањето на побарувањата на доверителите во стечајната постапка; правните последици од отворањето на стечајната постапка; планот за реорганизација; личното управување; ослободувањето од другите обврски; посебните видови стечајни постапки за поединци со статус на трговец; стечајни постапки со странски елемент и други прашања во врска со стечајот.

Целите на стечајната постапка се уредени со член 3 од истиот закон, па во ставот 1 е предвидено дека стечајната постапка има за цел колективно намирување на доверителите на стечајниот должник (во натамошниот текст: должник) со впаричување на должниковиот имот и распределба на остварените средства (приходи) на доверителите или со склучување на посебен договор за порамнување на побарувањата утврдени со планот за реорганизација што е насочен кон натамошно одржување на должниковиот деловен потфат (во натамошниот текст: претпријатието).

Органи на стечајната постапка, според член 18 од истиот закон, се: стечаен судија, стечаен управник, одбор на доверители и собрание на доверители.

Стечајниот судија го именува стечајниот управник со решението за отворање на стечајната постапка, согласно со член 31 став 1 од ситиот закон. Според член 33 став 1 од истиот закон, стечајниот управник го застапува и претставува должникот само за оние работи кои се однесуваат на стечајната постапка и стечајната маса. Во ставот 2 од истиот член е определено дека ако должникот – правно лице продолжува да работи во текот на стечајната постапка, работењето го води стечајниот управник. Според член 26 од Законот за стечај, стечајниот управник, трговец – поединец, односно друштвото стечаен управник (во натамошниот текст: стечаен управник), кое со вршење на работи на стечаен управник ќе му направи штета на стечајниот должник, на доверителите или на друга заинтересирана страна, е должен да ја надомести. Според член 34 став 1 точка 7 од истиот закон, стечајниот управник е должен како уреден и совесен трговец да се грижи за завршување на започнатите, незавршени работи на должникот и за работите што се потребни за зачувување и заштита на имотот на должникот за да се спречи настапување на штета над средствата на должникот. Стечајниот управник е должен да преземе мерки за наплата на побарувањата на должникот и да ги впаричи со внимание на добар трговец предметите и правата што влегуваат во стечајната маса, според член 34 став 1 точка 8 од истиот закон.

Во член 19 став 1 точка 7 од истиот закон е определено дека стечајниот судија врши контрола над законитоста на работата на стечајниот управник. Контрола над работата на стечајниот управник вршат стечајниот судија, одборот на доверителите, односно собранието на доверителите во рамките на своите надлежности определени со овој закон, согласно со член 35 став 1 од истиот закон.

Со отворањето на стечајната постапка престануваат правата на членовите на органите на управување, управителот, односно директорот или друг орган на управување, застапниците и полномошниците, како и на членови на органите за надзор. Правата на членовите на органите на управување, управителот, односно директорот или друг орган на управување, застапниците и полномошниците во поглед на располагањето со имотот на стечајниот должник и на другите права кои соодветно се остваруваат заради спроведување на стечајната постапка преминуваат на стечајниот управник и тоа на начин, во обем и според условите утврдени во овој закон, согласно со член 137 од Законот за стечај.

Во Законот за извршување прекинот на извршувањето е уреден со член 30 став 4, каде е предвидено дека извршувањето се прекинува, кога за странката која е правно лице ќе настапат правни последици од отворањето на стечајната постапка. Запирањето на извршувањето е регулирано со член 93 од истиот закон и во случај кога странката е правно лице и кога е донесено решение за заклучување на стечајната постапка и определено бришење од трговскиот односно друг регистар, во кој е запишан стечајниот должник, со што странката престанала да постои, извршителот со заклучок го запира извршувањето.

Забраната на извршување и обезбедување е уредена со член 146 од Законот за стечај. Во став 1 од истиот член е уредено дека по отворањето на стечајната постапка одделните стечајни доверители не можат против должникот да бараат обезбедување на побарувањата или извршување на делови од имотот што влегува во стечајната маса, ниту на друг имот на должникот. Со став 2 од истиот член е пропишано дека доверителите кои не се стечајни доверители во текот на стечајната постапка не се овластени да бараат присилно извршување или обезбедување на идните побарувања на должникот – поединец по основ на договор за работа, или други слични правни работи, освен присилно извршување или обезбедување заради наплата на барање за издршка и на други побарувања што можат да се намират од оној дел на приходот на должникот од работниот однос од кој не може да се намират побарувањата на другите доверители. Ваквите постапки на извршување и обезбедување што се во тек во времето на отворањето на стечајната постапка се прекинуваат согласно со ставот 3 од истиот член. По отворањето на стечајната постапка излачните, односно разлачните доверители, можат заради остварување на своите права да поведат против должникот постапки на извршување и обезбедување според правилата за извршување и обезбедување. Прекинатите постапки на извршување и обезбедување што тие доверители ги повеле пред отворањето на стечајната постапка, ќе продолжат и ќе се спроведат според правилата за извршување и обезбедување, според став 4 од истиот член.

Неспорно е дека со отворањето на стечајната постапка, односно по настанувањето на правните последици од отворање на стечајна постапка, постапките на извршување и обезбедување што се во тек во времето на отворањето на стечајната постапка се прекинуваат, но законодавецот остава можност на излачните, односно разлачните доверители да можат да поведат против должникот постапки на извршување и обезбедување според правилата за извршување и обезбедување, постапки коишто се водат пред надлежен извршител.

Во Законот за стечај во член 107 со наслов „Располагање со недвижности“ во став 3 е предвидено дека доверителот со право на одвоено намирување кој повел постапка за извршување на недвижност за присилно намирување на своето побарување пред отворање на стечајната постапка, недвижноста ќе се продаде според постапката за извршување што ја покренал доверителот со право на одвоено намирување. Со став 4 од истиот член е пропишано дека по впаричување на имотот или правото над кое постои право на одвоено намирување запишано во јавна книга, надлежниот извршител прво ќе ги намири трошоците од спроведеното извршување и остатокот од средствата ќе ги предаде на стечајната сметка. Од средствата остварени на овој начин, стечајниот управник најпрво ќе ги намири побарувањата на доверителите со право на одвоено намирување според редоследот предвиден со правилата на извршната постапка, според став 5 од истиот член.

Имајќи ги предвид ваквите овластувања на извршителот во стечајната постапка, произлегува дека се неосновани наводите во иницијативата дека стечајниот управник кој е под контрола на другите органи на стечајната постапка ја спроведува целата постапка за претворање во пари на имотот на стечајниот должник. Имено, согласно со член 107 ставови 3, 4 и 5 од Законот за стечај, извршителот е овластен да ја продаде недвижноста според постапката за извршување, односно да ја спроведе постапката за впаричување на имотот или правото над кое постои право на одвоено намирување.

Оспорената одредба од член 40 став 1 алинеја 9 од Законот за извршување, која е предмет на уставно-судска анализа, предвидува можност извршителот да врши продажба на подвижни и недвижни предмети и да спроведува извршување врз други имотни права во стечајна постапка исклучиво ако тоа го побара стечајниот управник. Со алинеите 16 и 17 од ставот 1 од истиот член, е предвидено дека извршителот презема други дејствија во врска со доверени работи од судот, како и дејствија за обезбедување на материјални докази како доверена работа од судот.

Стечајниот управник како орган на стечајната постапка кој го застапува и претставува должникот само за оние работи кои се однесуваат на стечајната постапка и стечајната маса, според член 77 од Законот за стечај е должен веднаш по отворањето на стечајната постапка, да го преземе во владение и управување целиот имот што влегува во стечајната маса.

За постапувањето на извршителот во стечајната постапка, односно за преземање на извршни дејствија од страна на извршителот по барање на стечајниот управник, од особено значење во оваа смисла е одредбата содржана во член 77 став 2 од Законот за стечај, каде е определено доколку стечајниот должник, односно трето лице кое го има во владение имотот без правен основ, одбие да го предаде владението и управувањето на подвижниот и недвижниот имот, стечајниот судија со решение ќе определи предавање на имотот со присилно извршување, а по предлог на стечајниот управник. Со оваа одредба, стечајниот управник е овластен да побара присилно извршување во случај кога одредено трето лице кое го има во владение имотот без правен основ, одбие да го предаде владението и управувањето на подвижниот и недвижниот имот односно трето лице треба да исполни одредена обврска спрема стечајниот должник.

Имено, според член 2 став 1 од Законот за извршување, основа за извршување претставува извршната исправа. Според став 2 од истиот член, извршувањето започнува по барање од доверителот. Странки во извршувањето се доверител и должник согласно со член 11 став 1 точка 4 од истиот закон. Стечајниот управник го застапува и претставува должникот само за оние работи кои се однесуваат на стечајната постапка и стечајната маса. Основа за извршување претставува извршната исправа и истата за да биде подобна за извршување треба да содржи одредено задолжување односно исполнување на некоја обврска што должникот треба да ја исполни спрема доверителот.

Заради преземање на имотот што влегува во стечајната маса во случај кога трето лице го има во владение имотот без правен основ и одбие да го предаде владението и управувањето на подвижниот и недвижниот имот, стечајниот судија ќе донесе решение со кое ќе определи предавање на имотот со присилно извршување. Откако ова решение ќе стане правосилно и извршно, добива карактер на извршна исправа. Стечајниот управник како застапник на стечајниот должник, има овластување да поднесе барање за извршување пред надлежен извршител, со кое барање се поведува постапка за присилно извршување, а заради присилно исполнување на обврската од страна на третото лице во корист на стечајниот должник.

Имајќи ги предвид наведените законски одредби, произлегува дека се неосновани наводите во иницијативата за нејасност и неразбирливост на оспорената одредба, дека истата остава простор за погрешно толкување и практикување на правото односно дека извршителот не смее да го презема извршното дејствие кое е опишано во оспорената одредба.

Законодавецот, има уставно овластување да креира норми со кои ќе обезбеди заштита на спроведувањето на доверените јавни овластувања. Имено, од анализата на одредбите од Законот за стечај и Законот за извршување, Судот оцени дека законодавецот прецизно ги навел случаите кога извршителот може да постапува, односно да врши продажба на подвижни и недвижни предмети и да спроведува извршување врз други имотни права во стечајна постапка по барање на стечајниот управник.

Согласно со сето погоре наведено, Судот оцени дека оспорената одредба е во согласност со член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот на Република Северна Македонија.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.157/2024
Shkup, 17.09.2025

Gjykata Kushtetue e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës, dr. Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në mbledhjen e mbajtur më 17 shtator 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICOHET procedura për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 40 paragrafi 1 alineja 9 të Ligjit për përmbarim (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 72/2016, 142/2016 dhe 233/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 14/2020 dhe 154/2023).

Arsyetim

Oliver Davidovski nga Shkupi, parashtroi iniciativë në Gjykatën Kushtetuese për të vlerësuar kushtetutshmërinë e dispozitës së kontestuar të shënuar në pjesën dispozitive të këtij aktvendimi, si në kundërshtim me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3 dhe nenin 51 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Parashtruesi i kërkesës thekson se Ligji aktual për përmbarim rregullon rregullat sipas të cilave vepron përmbaruesi për qëllim të përmbarimit të detyruar. Duke vepruar kështu, ai citon dispozita të Ligjit për përmbarim që përcaktojnë bazën për përmbarim, si fillon përmbarimi dhe rendit veprimet përmbarimore që mund të ndërmarrë përmbaruesi për qëllim të zbatimit të plotë të dokumentit përmbarimor.

Sipas pretendimeve në iniciativë, dispozita e kontestuar është e paqartë dhe e pakuptueshme dhe lë hapësirë për dyshime në praktikën e ligjit, gjë që rezulton në shkelje të sigurisë juridike dhe sundimit të së drejtës. Parashtruesi citon nenin 30, paragrafi 4 dhe nenin 93, paragrafi 2 të Ligjit për përmbarim, të cilët parashikojnë ndërprerjen dhe pezullimin e përmbarimit kur pasojat e hapjes së procedurës së falimentimit ndodhin për palën që është person juridik, respektivisht procedura e falimentimit përfundon dhe përcaktohet shlyerja nga regjistri tregtar. Gjithashtu citohen neni 136 dhe neni 146, paragrafi 1 i Ligjit për falimentim, të cilët parashikojnë se me hapjen e procedurës së falimentimit, ndodhin pasojat ligjore të procedurës së falimentimit, respektivisht kreditorët individualë të falimentimit nuk mund të kërkojnë kundër debitorit sigurimin e kërkesave ose përmbarimin e pjesëve të pronës së përfshirë në pasurinë e falimentimit, as të pronës tjetër të debitorit.

Parashtruesi thekson se drejtori i falimentimit përfaqëson debitorin vetëm në çështjet që lidhen me procedurën e falimentimit dhe pasurinë e falimentimit dhe nëse debitori – një person juridik – vazhdon të veprojë gjatë falimentimit, punën e menaxhon drejtori i falimentimit me autorizimin e një përfaqësuesi ligjor dhe kontrolli mbi punën e tij ushtrohet nga një gjykatës falimentimi, bordi i kreditorëve ose asambleja e kreditorëve.

Në përputhje me dispozitat e Ligjit për falimentim, drejtori i falimentimit është ai që udhëheq të gjithë procedurën për shndërrimin e pasurisë së debitorit të falimentuar që hyn në pasurinë e falimentimit në para, pra ai publikon njoftim për shitjen e pasurisë së paluajtshme, mbledh oferta, mban shitje elektronike me ankand publik derisa shitja të përfundojë plotësisht, si dhe shet aksione që janë pjesë e pasurisë së falimentimit, përmes bursës në përputhje me rregullat e bursës, shet aksione që janë pjesë e pasurisë së falimentimit dhe që shiten në përputhje me Ligjin për Shoqëritë Tregtare, e të ngjashme.

Lidhur me Ligjin për Përmbarim, parashtruesi thekson se nuk ka dispozita sipas të cilave vepron përmbaruesi në procedurat e falimentimit, kështu që mbetet e paqartë se si përmbaruesi, në përputhje me dispozitën e kontestuar, do të bëjë shitjen e sendeve të luajtshme dhe të paluajtshme dhe do të kryejë përmbarimin mbi të drejtat e tjera pronësore në procedurat e falimentimit, me kërkesë të drejtorit të falimentimit, diçka që nuk dihet as në Ligjin për përmbarim dhe as në Ligjin për falimentim.

Për shkak të të gjitha sa më sipër, parashtruesi beson se dispozita ligjore e kontestuar është e paqartë, e pakuptueshme dhe jokonsistente, prandaj mund të krijojë konfuzion dhe interpretime të ndryshme në procedurë dhe kërkon që Gjykata Kushtetuese të inicojë procedurë për të vlerësuar kushtetutshmërinë e dispozitës së kontestuar dhe të miratojë vendim për shfuqizimin e saj.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni 40, paragrafi 1, alineja 9 të Ligjit për përmbarim (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 72/2016, 142/2016 dhe 233/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 14/2020 dhe 154/2023), si veprim përmbarimor, parashikohet që përmbaruesi të shesë sende të luajtshme dhe të paluajtshme dhe të kryejë përmbarim mbi të drejtat e tjera pronësore në procedurën e falimentimit, me kërkesë të drejtorit të falimentimit, përveç shitjes së ndërmarrjes afariste.

III

Sipas nenit 8, paragrafi 1, alineja 3 të Kushtetutës, sundimi i ligjit është një nga vlerat themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Në pajtim nenit 51, paragrafi 1 të Kushtetutës, në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën, dhe të gjitha rregullat tjera me Kushtetutën dhe me ligjin.

Neni 1, paragrafi 1 i Ligjit për përmbarim parashikon që ky Ligj rregullon rregullat sipas të cilave veprojnë përmbaruesit me qëllim të zbatimit me forcë të një vendimi gjyqësor që ka për qëllim përmbushjen e një detyrimi, përveç nëse përcaktohet ndryshe me ligj tjetër. Dispozitat e këtij Ligji zbatohen edhe për zbatimin me forcë të një vendimi të marrë në një procedurë administrative që ka për qëllim përmbushjen e një detyrimi monetar, përveç nëse përcaktohet ndryshe me ligj tjetër, në përputhje me paragrafin 2 të të njëjtit nen. Paragrafi 3 i të njëjtit nen përcakton që dispozitat e këtij Ligji zbatohen edhe për zbatimin me forcë të dokumenteve noteriale dhe dokumenteve të tjera përmbaruese të parashikuara me ligj.

Bazë për zbatim paraqet dokumenti përmbarues, sipas nenit 2, paragrafi 1 i të njëjtit ligj. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, përmbarimi fillon me kërkesë të debitorit.

Përmbaruesi është person që ushtron kompetenca publike të përcaktuara me ligj, i emëruar në përputhje me dispozitat e Ligjit për përmbarim dhe vendos drejtpërdrejt për veprimet r përmbarimit që duhet të ndërmerren në kuadër të kompetencave të tij, me qëllim zbatimin e dokumentit të përmbarimit.

Veprimet përmbarimore që ndërmerr përmbaruesi me qëllim zbatimin e përmbarimit janë renditur në detaje në nenin 40 të Ligjit për përmbarim, ku paragrafi 1, alineja 9 përcakton se përmbaruesi bën shitjen e sendeve të luajtshme dhe të paluajtshme dhe zbaton përmbarim mbi të drejtat e tjera pronësore në procedurat e falimentimit, me kërkesë të drejtorit të falimentimit, përveç shitjes së përfshirjes afariste.

Me nenin 1 të Ligjit për falimentim (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 34/2006, 126/2006, 84/2007, 47/2011, 79/2013, 164/2013, 29/2014, 98/2015 dhe 192/2015) rregullohen objektivat dhe kushtet për hapjen e procedurës së falimentimit; organet e procedurës së falimentimit; menaxhimin dhe disponim me pronën e përfshirë në masën e falimentimit; zgjidhjen e kërkesave të kreditorëve në procedurën e falimentimit; pasojat ligjore të hapjes së procedurës së falimentimit; planin e riorganizimit; menaxhimin personal; lirimin nga detyrimet e tjera; llojet e veçanta të procedurës së falimentimit për individët me statusin e tregtarit; procedurën e falimentimit me element të huaj dhe çështje të tjera që lidhen me falimentimin.

Objektivat e procedurës së falimentimit rregullohen nga neni 3 i të njëjtit ligj, kështu që paragrafi 1 parashikon që procedura e falimentimit synon zgjidhjen kolektive të kreditorëve të debitorit të falimentimit (në tekstin e mëtejmë: debitori) duke arkëtuar pasurinë e debitorit dhe duke shpërndarë fondet (të ardhurat) e realizuara te kreditorët ose duke lidhur një marrëveshje të veçantë për zgjidhjen e kërkesave të përcaktuara nga plani i riorganizimit që synon mirëmbajtjen e mëtejshme të ndërmarrjes afariste të debitorit (në tekstin e mëtejmë: ndërmarrja).

Organet e procedurës së falimentimit, sipas nenit 18 të të njëjtit ligj, janë: gjykatësi i falimentimit, drejtori i falimentimit, bordi i kreditorëve dhe asambleja e kreditorëve.
Gjykatësi i falimentimit emëron drejtorin e falimentimit me vendimin për hapjen e procedurës së falimentimit, në përputhje me nenin 31 paragrafi 1 të të njëjtit ligj. Sipas nenit 33, paragrafi 1 të të njëjtit ligj, drejtori i falimentimit përfaqëson dhe vepron në emër të debitorit vetëm në çështjet që lidhen me procedurën e falimentimit dhe pronës së falimentimit. Paragrafi 2 i të njëjtit nen përcakton se nëse debitori – një person juridik – vazhdon të veprojë gjatë procedurës së falimentimit, puna do të menaxhohet nga drejtori i falimentimit. Sipas nenit 26 të Ligjit për falimentim, drejtori i falimentimit, sipërmarrësi individual ose shoqëria e administratorit të falimentimit (në tekstin e mëtejmë: drejtori i falimentimit), i cili, duke kryer detyrat e një drejtori të falimentimit, i shkakton dëm debitorit të falimentimit, kreditorëve ose palës tjetër të interesuar, është i detyruar ta kompensojë atë. Sipas nenit 34, paragrafi 1, pika 7 e të njëjtit ligj, drejtori i falimentimit është i detyruar, si një tregtar i rregullt dhe i ndërgjegjshëm, të kujdeset për përfundimin e punimeve të filluara, të papërfunduara të debitorit dhe të punimeve të nevojshme për ruajtjen dhe mbrojtjen e pronës së debitorit me qëllim parandalimin e dëmtimit të pronës së debitorit. Drejtori i falimentimit është i detyruar të marrë masa për pagesën e kërkesave të debitorit dhe t’i arkëtojë me kujdesin e trgtarit të mirë objektet dhe të drejtat e përfshira në masën e falimentimit, sipas nenit 34, paragrafi 1, pika 8 e të njëjtit ligj.

Neni 19, paragrafi 1, pika 7 e të njëjtit ligj përcakton se gjykatësi i falimentimit ushtron kontroll mbi ligjshmërinë e punës së drejtorit të falimentimit. Kontrolli mbi punën e drejtorit të falimentimit ushtrohet nga gjykatësi i falimentimit, bordi i kreditorëve ose asambleja e kreditorëve brenda kornizës së kompetencave të tyre të përcaktuara nga ky ligj, në përputhje me nenin 35, paragrafi 1 i të njëjtit ligj.

Me hapjen e procedurës së falimentimit, të drejtat e anëtarëve të organeve drejtuese, menaxhuesit, pra drejtorit ose organit tjetër drejtues, përfaqësuesve dhe të autorizuarve, si dhe të anëtarëve të organeve mbikëqyrëse pushojnë. Të drejtat e anëtarëve të organeve drejtuese, menaxherit, pra drejtorit ose organit tjetër drejtues, përfaqësuesve dhe të autorizuarve në lidhje me disponimin e pasurisë së debitorit të falimentimit dhe të drejtat e tjera që ushtrohen në mënyrë të përshtatshme për qëllimin e kryerjes së procedurës së falimentimit i transferohen drejtorit të falimentimit në mënyrën, në masën dhe sipas kushteve të përcaktuara në këtë ligj, në përputhje me nenin 137 të Ligjit për falimentim.

Në Ligjin për Përmbarim, nërprerja e përmbarimit rregullohet me nenin 30, paragrafi 4, ku përcaktohet se përmbarimi ndërpritet kur lindin pasoja ligjore për palën që është person juridik nga hapja e procedurës së falimentimit. Pezullimi i përmbarimit rregullohet nga neni 93 i të njëjtit ligj dhe në rastin kur pala është person juridik dhe kur është marrë një vendim për të përfunduar procedurën e falimentimit dhe për të fshirë debitorin nga regjistri tregtar ose ndonjë regjistër tjetër në të cilin është regjistruar debitori, me ç’rast pala ka pushuar së ekzistuari, përmbaruesi pezullon përmbarimin me konkluzë.

Ndalimi i përmbarimit dhe sigurisë rregullohet nga neni 146 i Ligjit për falimentim. Paragrafi 1 i të njëjtit nen përcakton se pas hapjes së procedurës së falimentimit, kreditorët individualë të falimentimit nuk mund të kërkojnë siguri për kërkesat ose përmbarimin e pjesëve të pronësisë së përfshirë në pasurinë e falimentimit, as të pronës tjetër të debitorit. Paragrafi 2 i të njëjtit nen përcakton se kreditorët që nuk janë kreditorë falimentimi gjatë procedurës së falimentimit nuk janë të autorizuar të kërkojnë përmbarim të detyruar ose siguri të kërkesave të ardhshme të debitorit – një individ në bazë të një kontrate pune, ose çështjeve të tjera të ngjashme ligjore, përveç përmbarimit të detyruar ose sigurisë me qëllim mbledhjen e një kërkese për ushqim dhe kërkesave të tjera që mund të shlyhen nga ajo pjesë e të ardhurave të debitorit nga punësimi nga e cila nuk mund të shlyhen kërkesat e kreditorëve të tjerë. Procedurat e tilla të përmbarimit dhe sigurisë që janë në proces në kohën e hapjes së procedurës së falimentimit përfundojnë në përputhje me paragrafin 3 të të njëjtit nen. Pas hapjes së procedurës së falimentimit, të ndarët, pra kreditorët e ndarë, mund të fillojnë procedurat e përmbarimit dhe sigurisë kundër debitorit në përputhje me rregullat mbi përmbarimi dhe sigurinë. Procedurat e pezulluara të përmbarimit dhe sigurisë që këta kreditorë i kanë filluar para hapjes së procedurës së falimentimit do të vazhdojnë dhe do të zbatohen sipas rregullave për përmbarimin dhe sigurinë, sipas paragrafit 4 të të njëjtit nen.

Është e padiskutueshme se me hapjen e procedurës së falimentimit, pra pasi të ndodhin pasojat juridike të hapjes së procedurës së falimentimit, procedurat e përmbarimit dhe të sigurimit që janë në zhvillim e sipër në kohën e hapjes së procedurës së falimentimit ndërpriten, por ligjvënësi lë mundësinë që kreditorët e ndarë, pra të ndryshëm, të jenë në gjendje të fillojnë procedurat e përmbarimit dhe të sigurimit kundër debitorit sipas rregullave për përmbarimin dhe sigurimin, procedura që zhvillohen para një përmbaruesi kompetent.

Në Ligjin për falimentim, neni 107, i titulluar “Disponueshmëria me Paluajtshmëri”, paragrafi 3, parashikon që një kreditor me të drejtë zgjidhjeje të veçantë i cili ka filluar një procedurë për përmbarimin e pasurisë së paluajtshme për zgjidhjen me forcë të kërkesës së tij para hapjes së procedurës së falimentimit, pasuria e paluajtshme do të shitet sipas procedurës së përmbarimit të filluar nga kreditori me të drejtë zgjidhjeje të veçantë. Paragrafi 4 i të njëjtit nen përcakton se pasi prona ose e drejta mbi të cilën ekziston e drejta e zgjidhjes së veçantë e regjistruar në libër publik, përmbaruesi kompetent së pari do t’i paguaj shpenzimet nga përmbarimi i kryer dhe pjesën tjetër të mjeteve do t’i transferojë në llogarinë e falimentimit. Nga fondet e realizuara në këtë mënyrë, drejtori i falimentimit së pari do të zgjidhë kërkesat e kreditorëve me të drejtë zgjidhjeje të veçantë sipas renditjes së parashikuar nga rregullat e procedurës së përmbarimit, sipas paragrafit 5 të të njëjtit nen.

Duke marrë parasysh këto kompetenca të përmbaruesit në procedurën e falimentimit, rrjedh se pretendimet në iniciativë se administratori i falimentimit, i cili është nën kontrollin e organeve të tjera të procedurës së falimentimit, zhvillon të gjithë procedurën për shndërrimin e pasurisë së debitorit të falimentimit në para, janë të pabazuara. Në përputhje me nenin 107 paragrafët 3, 4 dhe 5 të Ligjit të Falimentimit, përmbaruesi është i autorizuar të shesë pasurinë e paluajtshme sipas procedurës së përmbarimit, pra të zhvillojë procedurën për arkëtimin e pasurisë ose të drejtës mbi të cilën ekziston e drejta e zgjidhjes së veçantë.

Dispozita e kontestuar e nenit 40 paragrafi 1 rreshti 9 i Ligjit për përmbarim, e cila është objekt i analizës kushtetuese dhe gjyqësore, parashikon mundësinë që përmbaruesi të shesë sende të luajtshme dhe të paluajtshme dhe të kryejë përmbarim mbi të drejta të tjera pronësore në procedurën e falimentimit ekskluzivisht nëse drejtori i falimentimit e kërkon këtë. Pikat 16 dhe 17 të paragrafit 1 të të njëjtit nen parashikojnë që përmbaruesi do të ndërmarrë veprime të tjera në lidhje me çështjet e besuara nga gjykata, si dhe veprime për të siguruar prova materiale si çështje e besuar nga gjykata.

Drejtori i falimentimit, si organ i procedurës së falimentimit që paraqet dhe përfaqëson debitorin vetëm për ato çështje që lidhen me procedurën e falimentimit dhe masën e falimentimit, është i detyruar, sipas nenit 77 të Ligjit të Falimentimit, menjëherë pas hapjes së procedurës së falimentimit, të marrë në posedim dhe të administrojë të gjithë pasurinë që përfshihet në masën e falimentimit.

Lidhur me veprimet e përmbaruesit në procedurën e falimentimit, pra për ndërmarrjen e veprimeve zbatuese nga përmbaruesi me kërkesë të drejtorit të falimentimit, me rëndësi të veçantë në këtë kuptim është dispozita e përfshirë në nenin 77 paragrafi 2 të Ligjit për falimentim, e cila përcakton se nëse debitori i falimentimit, pra një palë e tretë që është në posedim të pasurisë pa bazë ligjore, refuzon të dorëzojë posedimin dhe administrimin e pasurisë së luajtshme dhe të paluajtshme, gjykatësi i falimentimit, me vendim, urdhëron transferimin e pasurisë me përmbarim të detyrueshëm dhe me propozimin e drejtorit të falimentimit. Me këtë dispozitë, drejtori i falimentimit autorizohet të kërkojë përmbarim të detyrueshëm në rast se një palë e tretë e caktuar që është në posedim të pronës pa bazë ligjore, refuzon t’ia dorëzojë posedimin dhe administrimin e pronës së luajtshme dhe të paluajtshme, pra një palë e tretë duhet të përmbushë detyrim të caktuar ndaj debitorit të falimentimit.

Konkretisht, sipas nenit 2, paragrafi 1 i Ligjit për përmbarim, baza për përmbarim është dokumenti përmbarimor. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, përmbarimi fillon me kërkesën e kreditorit. Palët në përmbarim janë kreditori dhe debitori në përputhje me nenin 11, paragrafi 1, pika 4 e të njëjtit ligj. Drerjtori i falimentimit përfaqëson dhe paraqet debitorin vetëm për ato çështje që lidhen me procedurën e falimentimit dhe masën e falimentimit. Baza për përmbarim është dokumenti përmbarimor dhe që të jetë i pranueshëm për përmbarim, ai duhet të përmbajë një borxh të caktuar, pra përmbushjen e një detyrimi që debitori duhet ta përmbushë ndaj kreditorit.

Për të marrë në dorëzim pronën e përfshirë në pasurinë e falimentimit në rast se një palë e tretë është në posedim të pronës pa bazë ligjore dhe refuzon t’ia dorëzojë posedimin dhe administrimin e pasurisë së luajtshme dhe të paluajtshme, gjykatësi i falimentimit do të miratojë vendim që përcakton transferimin e pronës me anë të përmbarimit të detyrueshëm. Pasi ky vendim të bëhet ligjërisht i detyrueshëm dhe i zbatueshëm, ai fiton karakterin e një dokumenti përmbarimor. Drejtori i falimentimit, si përfaqësues i debitorit të falimentimit, ka autorizim të paraqesë kërkesë për përmbarim para përmbaruesit kompetent, me të cilën kërkesë inicohet një procedurë për përmbarim të detyruar, me qëllim përmbushjen me forcë të detyrimit nga pala e tretë në favor të debitorit të falimentimit.

Duke marrë parasysh dispozitat ligjore të lartpërmendura, rrjedh se pretendimet në iniciativë për paqartësinë dhe pakuptueshmërinë e dispozitës së kontestuar janë të pabazuara, se ajo lë hapësirë për keqinterpretim dhe praktikë të ligjit, respektivisht se përmbaruesi nuk mund të ndërmarrë veprimin e përmbarimit të përshkruar në dispozitën e kontestuar.

Ligjvënësi, ka autorizim kushtetues për të krijuar norma që do të sigurojnë mbrojtjen e zbatimit të kompetencave publike të besuara. Konkretisht, nga analiza e dispozitave të Ligjit për falimentim dhe Ligjit për përmbarim, Gjykata vlerësoi se ligjvënësi i ka renditur saktësisht rastet kur përmbaruesi mund të veprojë, respektivisht të shesë sende të luajtshme dhe të paluajtshme dhe të kryejë përmbarim mbi të drejtat e tjera pronësore në procedurat e falimentimit me kërkesë të drejtorit të falimentimit.

Në përputhje me të gjitha sa më sipër, Gjykata vlerësoi se dispozita e kontestuar është në përputhje me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3 e Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata me shumicë votash vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski