Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.253/2024
Скопје, 09.04.2025 година
Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, Елизабета Дуковска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија, член 38 алинеја 1 и член 73 аллинеја 3 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија” бр.115/2024), на седницата одржана на 9 април 2025 година, донесе
Р Е Ш Е Н И Е
СЕ ОТФРЛА иницијативата за поведување постапка за оценување на уставноста на член 72 став 1 во делот „само судијата, односно претседателот на судот за кого е поведена постапката за утврдување на одговорност“ од Законот за Судскиот совет на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 102/2019).
Образложение
I
Александра Илиева-Милчова, адвокат од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија поднесе иницијатива за оценување на уставноста на член 72 став 1 во делот „само судијата, односно претседателот на судот за кого е поведена постапката за утврдување на одговорност“ од Законот за Судскиот совет на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ број 102/2019).
Спроред подносителот, оспорената одредба е во спротивност со загарантираната судска заштита против органите на управата од член 50 став 2 од Уставот на Македонија.
Имено, подносителот смета дека согласно со одредбата во оспорениот дел, жалба до Врховниот суд на Македонија против актот на судскиот совет е дозволена само за едната страна на барањето, со што се создава дискриминација во примена на Законот за подносителот на жалбата.
Според подносителот, со правото на жалба до Врховниот суд на Македонија се обезбедува судска заштита против одлуката на судскиот совет како орган на судството, само за едната страна, без дополнително образложение зошто тоа не е дозволено за подносителот.
Во иницијативата се наведува дека постапката за утврдување одговорност како постапка предвидена во Законот, е постапка во која се утврдува дали постои основ за водење на постапката, поради што од клучно значење е таа постапка да не се сведе на еднострана постапка во која се исклучува подносителот, што создава простор за дискриминација при користење на правните средства, кои треба да бидат подеднакво достапни на сите страни учесници во постапката.
Согласно со член 2 од Законот за судскиот совет се формира судскиот совет како орган на судството кој е самостоен и независен. Советот ја обезбедува и гарантира самостојноста и независноста на судската власт, преку остварување на своите функции согласно со Уставот и законите.
Подносителот на иницијативата појаснува дека со истиот закон е регулирана постапката за утврдување на одговорност на судија или претседател на суд, утврдување нестручно и несовесно вршење на судиската функција. Со цел да се реализира начелото на самостојност и независност на судскиот совет потребно е при користење на правните лекови да се овозможи достапност на двете страни. Во спротивно, постапката се сведува на формална процедура помеѓу органот на државата и судскиот функционер.
Поради горенаведеното, подносителот смета дека со анализа на Уставот, посебно на член 15 и член 50 став 2 од Уставот на Република Северна Македонија и оспорената одредба во оспорениот дел се доаѓа до заклучок дека правниот лек и судската заштита е дозволена само за едната страна, со што учеството на подносителот е сведено на про-форма и е несуштинско заради што е и оваа иницијатива. Во услови кога е предвидена законска постапка за утврдување на одговорност таа треба да биде во целост достапна и да не се сведе на паушална постапка, од кои причини предлага оспорениот дел од одредбата од Законот за Судскиот совет на Република Северна Македонија да се укине.
II
На седницата Судот утврди дека според член 72 став 1 од Законот за судскиот совет право на жалба до Советот за одлучување по жалба при Врховниот суд на Република Северна Македонија против одлуката на Советот, има само судијата, односно претседателот на судот за кого е поведена постапката за утврдување на одговорност, во рок од осум дена од денот на приемот на одлуката.
III
Уставниот суд, согласно со член 110 алинеја 1 од Уставот на Република Северна Македонија, одлучува за согласноста на законите со Уставот.
Според член 38 алинеја 1 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија, Уставниот суд ќе ја отфрли иницијативата ако не е надлежен да одлучува за барањето.
Законот за Судскиот совет на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.102/2019), ја уредува постапката за изборот на Судскиот совет на Република Северна Македонија, начинот на остварување на неговите функции, изборот, престанокот и разрешувањето на судија и судија поротник, постапката за утврдување на одговорност на судија или претседател на суд, утврдување нестручно и несовесно вршење на судиската функција, следењето и оценувањето на работата на судиите, начинот на работа и одлучување и други прашања поврзани со работата на Судскиот совет на Република Северна Македонија.
Судскиот совет на Република Северна Македонија согласно член 2 став 1 од Законот, е самостоен и независен орган на судството. А со ставот 2 на истиот член, се утврдува дека Советот ја обезбедува и гарантира самостојноста и независноста на судската власт, преку остварување на своите функции согласно со Уставот и законите.
Согласно со член 72 став 1 од Законот за Судскиот совет на Република Северна Македонија, право на жалба до Советот за одлучување по жалба при Врховниот суд на Република Северна Македонија против одлуката на Советот, има само судијата, односно претседателот на судот за кого е поведена постапката за утврдување на одговорност, во рок од осум дена од денот на приемот на одлуката.
Тргнувајќи од анализата на уставните и законските одредби, Судскиот совет на Република Северна Македонија е орган на судството, којшто е самостоен и независен и истиот ја обезбедува и ја гарантира самостојноста и независноста на судската власт. Притоа Уставот определил каква е положбата на Судскиот совет, па оттука му е доверено овластувањето да одлучува за разрешувањето на судија или на претседател на суд. Судскиот совет исклучиво самиот одлучува за разрешување на судија или претседател на суд, а согласно овие одредби надлежноста на Советот за жалба е да ја разгледува законитоста на постапката која се води пред Судскиот совет.
Како причини за неуставност на оваа одредба од Законот, со иницијативата се наведува недоволна доуреденост на оспорената законска одредба, со укажување како би требало законодавецот правилно да ја уреди законската одредба што се оспорува со иницијативата, односно истата треба да го гарантира правниот лек и судската заштита не само на судијата, односно претседателот на судот за кого е поведена постапката за утврдување на одговорност, туку и на органот на државата односно членот на судскиот совет кој ја повел постапката за утврдување на нестручно и несовесно вршење на судиската функција.
Според наведените уставни одредби, оспорената одредба од Законот, како и од фактот дека со иницијативата не се оспорува член 72 став 1 од Законот, поради неговата содржина, туку се оспорува поради содржина што ја нема, за што Уставниот суд не е надлежен, во конкретниот случај станува збор за барање оценка на уставност на прашања кои не се содржани во оспорената одредба. Оценувањето на прашања кои не се содржани во одредбата, односно оценување дали одредбата треба да содржи нешто што според подносителот требало да содржи излегува надвор од надлежностите на Судот.
Според Судот, овие причини за оспорување на одредба од закон како несогласна со Уставот, не се основа за покренување на уставниот механизам за оценување на согласноста на одредба од закон со одредби на Уставот, бидејќи Уставниот суд одлучува за согласноста на законите со Уставот, а не за тоа како одредена законска норма би можела да биде применета од страна на надлежните субјекти во конкретни правни ситуации.
Со оглед на горенаведеното, произлегува дека Уставниот суд не е надлежен да постапува по иницијативата, па Судот оцени дека се исполнети правните претпоставки за отфрлање на иницијативата согласно со член 38 алинеја 1 од Актот на Уставниот суд.
IV
Врз основа на наведеното, Судот, одлучи како во диспозитивот на ова решение.
ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски
***
Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.253/2024
Shkup, 09.04.2025
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të Kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, dr.Darko Kostadinovski dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, Elizabeta Dukovska, dr.Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr.Ana Pavllovska-Daneva dhe mr.Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 38 alineja 1 dhe nenit 73 alineja 3 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.115/2024), në seancën e mbajtur më 9 prill 2025, miratoi
A K T V E N D I M
HIDHET POSHTË iniciativa për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 72 paragrafi 1 në pjesën: “vetëm gjykatësi, përkatësisht kryetari i gjykatës për të cilin është iniciuar procedurë për përcaktimin e përgjegjësisë” të Ligjit për Këshillin Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, numër 102/2019).
Arsyetim
I
Aleksandra Ilieva-Millçova, avokate nga Shkupi, i parashtroi Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut iniciativë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 72 paragrafi 1 në pjesën: “vetëm gjykatësi, përkatësisht kryetari i gjykatës për të cilin është iniciuar procedurë për përcaktimin e përgjegjësisë” të Ligjit për Këshillin Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, numër 102/2019).
Sipas parashtruesit, dispozita e kontestuar është në kundërshtim me mbrojtjen gjyqësore të garantuar kundër organeve administrative sipas nenit 50 paragrafi 2 të Kushtetutës së Maqedonisë.
Konkretisht, parashtruesi konsideron se në përputhje me dispozitën e nenit të kontestuar, ankimimi në Gjykatën Supreme të Maqedonisë së Veriut kundër aktit të Këshillit Gjyqësor, lejohet vetëm për njërën palë të kërkesës, gjë që krijon diskriminim gjatë zbatimit të Ligjit ndaj parashtruesit.
Sipas parashtruesit, me të drejtën e ankimimit në Gjykatën Supreme të Maqedonisë së Veriut, sigurohet mbrojtje gjyqësore kundër vendimit të Këshillit Gjyqësor si organ i gjyqësorit, vetëm për njërën palë, pa shpjegime shtesë se pse kjo nuk i lejohet parashtruesit.
Në iniciativë thuhet se procedura për përcaktimin e përgjegjësisë, si procedurë e parashikuar në Ligj, është një procedurë në të cilën përcaktohet nëse ekziston bazë për zhvillimin e procedurës, prandaj, është thelbësore që kjo procedurë të mos kalojë në një procedurë të njëanshme në të cilën përjashtohet parashtruesi, gjë që krijon hapësirë për diskriminim gjatë përdorimit të mjeteve juridike, të cilat duhet të jenë në dispozicion të barabartë për të gjitha palët pjesëmarrëse në procedurë.
Në përputhje me nenin 2 të Ligjit për Këshillin Gjyqësor, Këshilli Gjyqësor themelohet si një organ gjyqësor autonom dhe i pavarur. Këshilli e siguron dhe garanton autonominë dhe pavarësinë e gjyqësorit, duke i ushtruar funksionet e tij në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet.
Parashtruesi i iniciativës sqaron se i njëjti ligj, e rregullon procedurën për përcaktimin e përgjegjësisë së një gjykatësi ose kryetari të gjykatës dhe përcaktimin lidhur me kryerjen joprofesionale dhe neglizhente të funksionit të gjykatësit. Për të realizuar parimin e autonomisë dhe pavarësisë së Këshillit Gjyqësor, është e nevojshme të sigurohet qasja për të dyja palët gjatë përdorimit të mjeteve juridike. Përkundrazi, procedura kalon në një procedurë formale ndërmjet organit shtetëror dhe nëpunësit të lartë gjyqësor.
Për shkak të kësaj që u tha më sipër, parashtruesi vlerëson se duke e analizuar Kushtetutën, veçanërisht nenin 15 dhe nenin 50 paragrafi 2 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe dispozitën e kontestuar në pjesën e kontestuar, arrin në përfundimin se mjeti juridik dhe mbrojtja gjyqësore lejohet vetëm për njërën palë, me ç’rast pjesëmarrja e parashtruesit është një formalitet (“pro-formë”) dhe jothelbësore, prandaj është parashtruar kjo iniciativë. Në kushtet kur është parashikuar një procedurë ligjore për përcaktimin e përgjegjësisë, ajo duhet të jetë plotësisht e disponueshme dhe jo të kalojë në një procedurë paushalle, për këto arsye propozon që të shfuqizohet pjesa e kontestuar e dispozitës nga Ligji për Këshillin Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
II
Në seancë, Gjykata vendosi që sipas nenit 72 paragrafi 1 të Ligjit për Këshillin Gjyqësor, të drejtën për të parashtruar ankesë në Këshillin për Vendimmarrje mbi Ankesën në Gjykatën Supreme të Republikës së Maqedonisë së Veriut kundër Vendimit të Këshillit, e ka vetëm gjykatësi, përkatësisht kryetari i gjykatës për të cilin është iniciuar procedura për përcaktimin e përgjegjësisë, në afat prej tetë ditësh nga data e pranimit të vendimit.
III
Gjykata Kushtetuese, në përputhje me nenin 110 alineja 1 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën.
Sipas nenit 38 alineja 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Gjykata Kushtetuese do ta hedhë poshtë iniciativën nëse nuk është kompetente të vendosë mbi kërkesën.
Ligji për Këshillin Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut”, nr.102/2019) e rregullon procedurën për zgjedhjen e Këshillit Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut, mënyrën e ushtrimit të funksioneve të tij, përzgjedhjen, pushimin dhe shkarkimin nga puna të gjykatësit dhe gjykatësit porotë, procedurën për përcaktimin e përgjegjësisë së gjykatësit ose kryetarit të gjykatës, përcaktimin e kryerjes joprofesionale dhe neglizhente të funksionit të gjykatësit, monitorimin dhe vlerësimin e punës së gjykatësve, mënyrën e punës dhe vendimmarrjes, si dhe çështje të tjera që lidhen me punën e Këshillit Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Këshilli Gjyqësor i Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përputhje me nenin 2 paragrafi 1 të Ligjit është organ autonom dhe i pavarur i gjyqësorit. Ndërsa me paragrafin 2 të të njëjtit nen, përcaktohet se Këshilli siguron dhe garanton autonominë dhe pavarësinë e gjyqësorit, duke i ushtruar funksionet e tij në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet.
Në përputhje me nenin 72 paragrafi 1 të Ligjit për Këshillin Gjyqësor të Republikës së Maqedonisë së Veriut, vetëm gjykatësi, përkatësisht kryetari i gjykatës për të cilin është iniciuar procedurë për përcaktimin e përgjegjësisë, ka të drejtë të parashtrojë ankesë në Këshillin për Vendimmarrje mbi Ankesën në Gjykatën Supreme të Republikës së Maqedonisë së Veriut kundër Vendimit të Këshillit, në afat prej tetë ditësh nga dita e pranimit të vendimit.
Bazuar në analizën e dispozitave kushtetuese dhe ligjore, Këshilli Gjyqësor i Republikës së Maqedonisë së Veriut është një organ gjyqësor autonom dhe i pavarur, i cili siguron dhe garanton autonominë dhe pavarësinë e pushtetit gjyqësor. Kushtetuta ka përcaktuar se cili është pozicioni i Këshillit Gjyqësor dhe për këtë arsye, atij i është besuar autoriteti për të vendosur për shkarkimin e gjykatësit ose kryetarit të gjykatës. Këshilli Gjyqësor vendos vetëm për shkarkimin e gjykatësit ose kryetarit të gjykatës, ndërsa në përputhje me këto dispozita, kompetenca e Këshillit të Ankesave është ta shqyrtojë ligjshmërinë e procedurës së zhvilluar para Këshillit Gjyqësor.
Si arsye për jokushtetutshmërinë e kësaj dispozite të Ligjit, iniciativa e citon rregullimin e pamjaftueshëm të dispozitës ligjore të kontestuar, duke treguar se si ligjvënësi duhet ta rregullojë siç duhet dispozitën ligjore që kontestohet me iniciativën, përkatësisht duhet t’i garantojë mjetin juridik dhe mbrojtjen gjyqësore jo vetëm gjykatësit, përkatësisht kryetarit të gjykatës për të cilin është iniciuar procedura për përcaktimin e përgjegjësisë, por edhe organit shtetëror, respektivisht anëtarit të këshillit gjyqësor, i cili e ka iniciuar procedurën për përcaktimin e kryerjes joprofesionale dhe të pakujdesshme të funksionit të gjykatësit.
Sipas dispozitave kushtetuese të lartpërmendura, dispozita e kontestuar e Ligjit, si dhe fakti që iniciativa nuk e kundërshton nenin 72 paragrafi 1 të Ligjit, për shkak të përmbajtjes së tij, por e kundërshton atë për shkak të përmbajtjes që nuk ekziston, për të cilën Gjykata Kushtetuese nuk është kompetente, në rastin konkret, bëhet fjalë për kërkimin e vlerësimit të kushtetutshmërisë së çështjeve që nuk përmbahen në dispozitën e kontestuar. Vlerësimi i çështjeve që nuk përmbahen në dispozitë, pra vlerësimi nëse dispozita duhet të përmbajë diçka që, sipas parashtruesit, duhet ta përmbajë, është jashtë kompetencave të Gjykatës.
Sipas Gjykatës, këto arsye për të kundërshtuar një dispozitë të një ligji si të kundërshtueshme me Kushtetutën, nuk janë bazë për të filluar mekanizmin kushtetues për vlerësimin e përputhshmërisë së një dispozite të një ligji me dispozitat e Kushtetutës, për shkak se Gjykata Kushtetuese vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën dhe jo për mënyrën se si një normë e caktuar ligjore mund të zbatohet nga subjektet kompetente në situata konkrete juridike.
Duke pasur parasysh sa më sipër, rrjedh se Gjykata Kushtetuese nuk është kompetente për të vepruar mbi iniciativën, prandaj Gjykata vlerësoi se parakushtet ligjore për ta hedhur poshtë iniciativën janë përmbushur në përputhje me nenin 38 alineja 1 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese.
IV
Bazuar në sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitivin e këtij aktvendimi.
KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr.Darko Kostadinovski