У.бр.162/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У.бр.162/2024
Скопје, 26.02.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, Елизабета Дуковска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024), на седницата одржана на 26 февруари 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 3 ставови 1 и 2 во делот „од средствата на солидарниот фонд“ од Правилникот за образецот на барањeтo и потребната документација за утврдување на стаж на осигурување со зголемено траење, образецот на барањето и потребната документација за исплата на посмртна помош од средствата на солидарниот фонд, образецот на барањето и потребната документација за остварување на право на старосна пензија, семејна пензија, инвалидска пензија и паричен надоместок за телесно оштетување, барањето и потребната документација за утврдување на инвалидност, образецот на предлогот за утврдување на инвалидност од надлежниот матичен лекар и предлогот за утврдување на инвалидност од лекарската комисија на Фондот за здравствено осигурување на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 99/2023 и 19/2024).

Образложение

Славко Лазовски од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 3 ставови 1 и 2 во делот „од средствата на солидарниот фонд“ од Правилникот означен во диспозитивот на ова решение.

Подносителот во иницијативата наведува дека оспорените делови „од средствата на солидарниот фонд“ од член 3 ставови 1 и 2 на Правилникот, се во спротивност со член 8 став 1 алинеја 3, член 9 став 2, член 34, член 35, член 51 и член 52 став 4 од Уставот, како и со член 1, член 3, член 6 ставови 1 и 3 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување.

Како причини за поставување на прашањето за согласноста на наведените делови од одредбите на наведениот правилник со Уставот и со Законот за пензиското и инвалидското осигурување, подносителот ги наведува следните:

Согласно со уредувањето во член 1 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, задолжителноста наметнува уште поголема одговорност во уредувањето на правата и одговорносите на осигурениците и корисниците на социјалното осигурување. Според подносителот, одговорноста е уште поголема што важечката регулатива на јавните политики во областа на социјалната сигурност се утврдени како дејност од јавен интерес.

Понатаму, имајќи го предвид уредувањето во член 3 од Законот според кој „Со првиот пензиски столб, а врз начелото на социјална праведност и генерациска солидарност, се остваруваат правата во случај на старост, инвалидност, смрт и телесно оштетување, а со вториот пензиски столб се остваруваат правата согласно со законот кој го уредува задолжителното капитално финансирано пензиско осигурување“, подносителот смета дека социјалната заштита е поставена врз начелото на социјалната праведност. Овој систем се остварува преку законски решенија, мерки и активности на основни ризици на кои се изложени граѓаните во текот на животот, како што е смртта. Постигнувањето на социјалната сигурност се постигнува со доследна примена на меѓународните принципи и стандарди.

Во иницијативата се наведува и дека според член 6 став 1 од Законот, правата од пензиското и инвалидското осигурување се неотуѓиви, лични материјални права и не можат да се пренесат на други лица. Подносителот наведува дека, владеењето на правото е подеднакво за сите преку доследна примена на законите и тоа на објективен начин, а заштитата на човековите слободи и права се гарантираат со Уставот и законите. Постојната надградба и развојот на политиките во доменот на социјалната политика, е иманентна цел за подобра социјална сигурност на граѓаните.

Исто така, подносителот смета дека деловите од оспорените одредби на член 3 ставови 1 и 2 од Правилникот, се во спротивност со начелото на рамноправност на граѓаните во правните односи, начелото на забрана на злоупотреба на правото, што би значело забрана на делување спротивно на целта на Законот, начелото на забрана на предизвикување на штета, што опфаќа и воздржување од постапки за спречување на штета, интегративниот карактер на правилата, начелото на еднаквите вредности на давањата, воздржување од постапување со што се намалува имотната сигурност на граѓаните и нивната положба во општеството, начелото на законито постапување со средствата за работа. Со спротивно постапување да се намалува имотната сигурност на граѓаните и нивната положба во општеството, како и начелото на потребата од воспоставување на соработка, меѓусебната поврзаност и зависност, заемната одговорност и солидарност.

Согласно наведеното, подносителот бара Судот да поведе постапка за оценување на уставноста и законитоста на член 3 ставови 1 и 2 во делот „од средствата на солидарниот фонд“ и истиот да го укине.

На седницата Судот утврди дека во оспорениот член 3 став 1 од Правилникот е предвидено дека барањето за исплата на посмртна помош од средствата на солидарниот фонд (Образец П-2-), е дадено во Прилог бр.2 и Прилог бр.2-а, кој е составен дел на овој правилник. Во ставот 2 од членот 3 е уредено дека кон барањето за исплата на посмртна помош од средствата на солидарниот од став (1) на овој член, се доставува следната документација: лична карта на увид; фактура од извршени погребални трошоци и извод од матична книга на умрените. Според ставот 3 на овој член, доказот од ставот (2) алинеја 3 на овој член, Фондот го прибавува по службена должност.

III

Според член 8 став 1 алинеи 3 и 8 од Уставот, владеењето на правото и хуманизмот, социјалната правда и солидарноста се темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија.

Член 9 став 2 од Уставот уредува дека граѓаните пред Уставот и законите се еднакви.

Во член 34 од Уставот е пропишано дека граѓаните имаат право на социјална сигурност и социјално осигурување утврдени со закон и со колективен договор

Републиката, според член 35 став 1 од Уставот, се грижи за социјалната заштита и социјалната сигурност на граѓаните согласно со начелото на социјална праведност. Согласно став 2 од истиот член, Републиката им гарантира право на помош на немоќните и на неспособните за работа граѓани. Со ставот 3 од истиот член е утврдено дека Републиката им обезбедува посебна заштита на инвалидните лица и услови за нивно вклучување во општествениот живот.

Во Република Северна Македонија, согласно член 51 став 1 од Уставот, законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Според ставот 2 од истиот член, секој е должен да ги почитува Уставот и законите.

Согласно со член 54 став 4 од Уставот, законите и другите прописи не можат да имаат повратно дејство, освен по исклучок, во случаи кога тоа е поповолно за граѓаните.

Уставниот суд одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и законите согласно член 110 алинеја 2 од Уставот.

Со Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 98/2012, 166/2012, 15/2013, 53/2013, 170/2013, 43/2014, 44/2014, 97/2014, 113/2014, 160/2014, 188/2014, 20/2015, 61/2015, 97/2015, 129/2015, 147/2015, 154/2015, 173/ 2015, 217/2015, 27/2016, 120/2016, 132/2016, 27/2018, 35/2018, 220/2018, 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.180/ 2019, 275/2019, 31/2020, 94/2020, 267/2020, 67/2022, 79/2023 и 193/2024) се уредува задолжителното пензиско и инвалидско осигурување, опфатот на осигуреници, правата кои се остваруваат од ова осигурување, матичната евиденција на осигурениците и корисниците на права од пензиското и инвалидското осигурување, основите на капиталното финансирано пензиско осигурување, како и посебните услови под кои одделни категории на осигуреници ги остваруваат правата од пензиското и инвалидското осигурување.

Законот за пензиското и инвалидското осигурување, во глава X посебно ги уредува прашањата што се однесуваат на солидарниот фонд за посмртна помош и членарина.

Согласно со уредувањето во главата X од Законот, посветена на „Солидарен фонд – посмртна помош и членарина“ (членови 115 – 117 од Законот), Фондот запира дел од пензијата заради обезбедување на средства за исплата на посмртна помош и за членување во здружение на пензионери врз основа на согласност на корисникот на пензијата. Притоа, средствата за посмртна помош Фондот ги уплатува на посебна потсметка во рамките на Трезорската сметка, висината на задршката за посмртна помош, висината на исплатата за посмртна помош во зависност од акумулираните средства и смртноста на корисниците на пензија, како и начинот на располагање со слободните, а неискористени средства од посмртна помош се уредуваат со акт на регистрираната организација на сојузите на здруженијата на пензионерите на Македонија. Во однос на членарината која, исто така, се запира од пензијата врз основа на согласност на корисникот на пензијата, висината на задршката за членарина и начинот на распределба на членарината ги уредува регистрираната организација на сојузите на здруженија на пензионерите на Македонија со свој акт, при што, Законот го задолжува Фондот, тие средства да ги дозначи на сметката што ќе ја определи регистрираната организација на сојузите на здруженијата на пензионерите на Македонија.
Фондот за пензиското и инвалидското осигурување согласно член 154 точка 10 од Законот, меѓу другото, врши исплата на посмртна помош на корисниците на пензија и задршка од пензијата за членарина.

Според законското овластување утврдено во член 112 став 4, член 117 став 3 и член 126 став 3 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, министерот за труд и социјална политика во согласност со министерот за информатичко општество и администрација го донел Правилникот за изменување и дополнување на Правилникот за образецот на барањeтo и потребната документација за утврдување на стаж на осигурување со зголемено траење, образецот на барањето и потребната документација за исплата на посмртна помош од средствата на солидарниот фонд, образецот на барањето и потребната документација за остварување на право на старосна пензија, семејна пензија, инвалидска пензија и паричен надоместок за телесно оштетување, барањето и потребната документација за утврдување на инвалидност, образецот на предлогот за утврдување на инвалидност од надлежниот матичен лекар и предлогот за утврдување на инвалидност од лекарската комисија на Фондот за здравствено осигурување на Република Северна Македонија и образецот на предлог на работодавачот за утврдување на инвалидност на осигуреникот („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 99/2023 и 19/2024) во кој се содржи, со оваа иницијатива, оспорениот дел „од средствата на солидарниот фонд“ од одредбите на член 3 ставови 1 и 2 од Правилникот.

Во однос на посмртната помош и уредувањето на солидарниот фонд што е предмет на оспорување во конкретниот случај, Уставниот суд во предметите У.бр.15/2013 од 25.09.2013 година, У.бр.157/2017 од 17.10.2018 година, У.бр.5/2022 од 11.05.2022 година и У.бр.266/2007 од 17.09.2008 година ја оценувал уставноста на законските решенија со кои се уредува оваа материја. Имено, законските одредби биле предмет на уставно-судска оценка од различни уставни аспекти, коишто ги опфаќаат и аспектите од предметната иницијатива и притоа Судот не оценил дека со истите се повредуваат темелните вредности на нашиот уставен поредок, уредени во член 8 алинеи 3, 6 и 8, како и член 9, член 20, член 30, член 34, член 35 и член 51 од Уставот. Во наведената уставно-судска практика, Судот зазел став дека законодавецот со законските решенија за посмртна помош и формирањето на солидарниот фонд на уставно допуштен начин ги операционализирал темелните вредности: хуманизмот, социјалната правда и солидарноста, принципот на еднаквост, слободата на граѓаните на здружување заради остварување на економски и социјални права, правото на социјална сигурност, социјалната праведност итн., со што впрочем и може да се утврди дека станува збор за различни аспекти на уставно оспорување на законските решенија.

Понатаму, делот „од средствата на солидарниот фонд“ од одредбите на член 3 ставови 1 и 2 од Правилникот, кој е предмет на оспорување на неговата уставност и законитост со оваа иницијатива, во суштина претставува операционализација на законските решенија утврдени во Законот за пензиското и инвалидското осигурување од главата X посветена на „Солидарен фонд–посмртна помош и членарина“ (членови 115-117), за кои Уставниот суд оценил дека не се во спротивност со Уставот. Оттука, Судот оцени дека постои законски основ за донесување на Правилникот во кој е содржан оспорениот дел „од средствата на солидарниот фонд“ од одредбите на член 3 ставови 1 и 2, како и дека со истиот не се пречекоруваат надлежностите на органите коишто го донеле Правилникот, истиот не излегува надвор од границите утврдени со законските решенија, односно во оспорениот правилник нема изворно регулирање на прашања коишто се законска материја, туку со истиот се врши операционализација на одредби пропишани со закон.

Врз основа на наведеното, Судот оцени дека оспорениот дел „од средствата на солидарниот фонд“ од одредбите на член 3 ставови 1 и 2 од Правилникот не можат уставноправно да се проблематизираат од аспект на наводите во иницијативата, бидејќи се работи за прашање на целисходност во регултивата на законодавецот и негова операциона-лизација со оспорените одредби од Правилникот.

Врз основа на наведеното, Судот одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U.nr.162/2024
Shkup, 26.02.2025

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të dr. Darko Kostadinovski kryetar i Gjykatës dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, Elizabeta Dukovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender, në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024), në seancën e mbajtur më 26 shkurt 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICIOHET procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 në pjesën „nga mjetet e fondit të solidaritetit“ të Rregullores për formularin e kërkesës dhe dokumentacionin e nevojshëm për përcaktimin e kohëzgjatjes së sigurimit me kohëzgjatje të shtuar, formulari i kërkesës dhe dokumentacioni i nevojshëm për pagesën e përfitimeve pas vdekjes nga mjetet e fondit të solidaritetit, formulari i kërkesës dhe dokumentacioni i nevojshëm për ushtrimin e të drejtës për pension pleqërie, pension familjar, pension invalidor dhe kompensim në para për lëndime trupore, formulari i kërkesës dhe dokumentacioni i nevojshëm për përcaktimin e invaliditetit, formulari i kërkesës për propozimin për përcaktimin e invaliditetit nga mjeku kompetent familjar dhe propozimi për përcaktimin e invaliditetit nga komisioni mjekësor i Fondit të Sigurimeve Shëndetësore të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 99/2023 dhe 19/2024).

Arsyetim

Sllavko Llazovski nga Shkupi, në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut, paraqiti iniciativë për të filluar procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 në pjesën “nga mjetet e fondit të solidaritetit” të Rregullores së shënuar në dispozitiv të këtij aktvendimi.
Parashtruesi në iniciativë potencon se pjesët e kontestuara “nga mjetet e fondit të solidaritetit” të nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 të Rregullores janë në kundërshtim me nenin 8 paragrafi 1 alineja 3, nenin 9 paragrafi 2, nenin 34, nenin 35, nenin 51 dhe nenin 52 paragrafi 4 të Kushtetutës, si dhe me nenin 1, nenin 3, nenin 6 paragrafët 1 dhe 3 të Ligjit për Sigurimin Pensional dhe Invalidor.

Si arsye për ngritjen e çështjes së përputhshmërisë së pjesëve të lartpërmendura të dispozitave të rregullores së lartpërmendur me Kushtetutën dhe Ligjin për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, parashtruesi i paraqet:

Në përputhje me dispozitat e Nenit 1 të Ligjit për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, mbulimi i detyrueshëm imponon përgjegjësi edhe më të madhe në rregullimin e të drejtave dhe përgjegjësive të personave të siguruar dhe përfituesve të sigurimeve shoqërore. Sipas parashtruesit, përgjegjësia është edhe më e madhe pasi rregullativa në fuqi mbi politikat publike në fushën e sigurimeve shoqërore përcaktohen si një aktivitet me interes publik.

Për më tepër, duke i marrë parasysh dispozitat e Nenit 3 të Ligjit sipas të cilit “Me shtyllën e parë të pensioneve, ndërsa mbi parimin e drejtësisë sociale dhe solidaritetit brezor, të drejtat ushtrohen në rast të pleqërisë, paaftësisë, vdekjes dhe lëndimit trupor dhe me shtyllën e dytë të pensioneve, të drejtat ushtrohen në përputhje me ligjin që rregullon sigurimin e detyrueshëm të pensioneve të financuar plotësisht”, parashtruesi beson se mbrojtja sociale bazohet në parimin e drejtësisë shoqërore. Ky sistem zbatohet përmes zgjidhjeve ligjore, masave dhe aktiviteteve për t’i adresuar rreziqet themelore ndaj të cilave qytetarët janë të ekspozuar gjatë gjithë jetës së tyre, siç është vdekja. Arritja e sigurisë shoqërore arrihet nëpërmjet zbatimit të vazhdueshëm të parimeve dhe standardeve ndërkombëtare.

Në iniciativë gjithashtu potencohet se sipas nenit 6 paragrafi 1 i Ligjit, të drejtat për sigurim pensional dhe invalidor janë të patjetërsueshme, të drejta personale materiale dhe nuk mund të transferohen te persona të tjerë. Parashtruesi thekson se sundimi i ligjit është i barabartë për të gjithë nëpërmjet zbatimit konsekuent të ligjeve në mënyrë objektive dhe mbrojtja e lirive dhe të drejtave të njeriut garantohet nga Kushtetuta dhe ligjet. Përmirësimi dhe zhvillimi ekzistues i politikave në fushën e politikës sociale është një qëllim imanent për siguri më të mirë sociale të qytetarëve.

Gjithashtu, parashtruesi beson se pjesët e dispozitave të kontestuara të nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 të Rregullores janë në kundërshtim me parimin e barazisë së qytetarëve në marrëdhëniet juridike, parimin e ndalimit të abuzimit me ligjin, që do të thoshte ndalim i veprimeve në kundërshtim me qëllimin e Ligjit, parimin e ndalimit të shkaktimit të dëmit, që përfshin edhe heqjen dorë nga procedurat për parandalimin e dëmit, karakterin integrues të rregullave, parimin e vlerave të barabarta të përfitimeve, heqjen dorë nga veprimet që zvogëlojnë sigurinë pasurore të qytetarëve dhe pozicionin e tyre në shoqëri, parimin e trajtimit të ligjshëm të mjeteve të punës. Duke vepruar në kundërshtim me këtë, do të zvogëlohet siguria pasurore e qytetarëve dhe pozicioni i tyre në shoqëri, si dhe parimi i nevojës për të vendosur bashkëpunim, lidhje dhe varësi të ndërsjellë, përgjegjësi të ndërsjellë dhe solidaritet.

Sipas asaj që u dha, parashtruesi kërkon që Gjykata të fillojë një procedurë për të vlerësuar kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e nenit 3, paragrafët 1 dhe 2, në pjesët “nga mjetet e fondit të solidaritetit” dhe ta shfuqizojë atë.

Në seancë, Gjykata përcaktoi se neni 3 i kontestuar paragrafi 1 i Rregullores parashikon që kërkesa për pagesën e përfitimit pas vdekjes nga mjetet e fondit të solidaritetit (Formulari P-2-), është dhënë në Shtojcën nr. 2 dhe Shtojcën nr. 2-a, të cilat janë pjesë përbërëse e kësaj Rregulloreje. Paragrafi 2 i Nenit 3 përcakton se kërkesa për pagesën e përfitimit pas vdekjes nga fondet e fondit të solidaritetit nga paragrafi (1) i këtij neni duhet të shoqërohet me dokumentacionin e mëposhtëm: një kartë identiteti për inspektim; një faturë për shpenzimet e varrimit të kryera dhe një certifikatë nga regjistri i të ndjerit. Sipas paragrafit 3 të këtij neni, provat nga paragrafi (2) alineja 3 i këtij neni duhet të merren nga Fondi sipas detyrës zyrtare.

III

Sipas nenit 8 paragrafi 1 alinetë 3 dhe 8 të Kushtetutës, sundimi i ligjit dhe humanizmi, drejtësia sociale dhe solidariteti janë vlera themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Neni 9, paragrafi 2 i Kushtetutës përcakton se qytetarët janë të barabartë para Kushtetutës dhe ligjeve.

Neni 34 i Kushtetutës përcakton se qytetarët kanë të drejtë për sigurime shoqërore dhe sigurim shoqëror të përcaktuar me ligj dhe me marrëveshje kolektive.

Republika, sipas nenit 35, paragrafi 1 i Kushtetutës, siguron mbrojtjen sociale dhe sigurimin shoqëror të qytetarëve në përputhje me parimin e drejtësisë sociale. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, Republika garanton të drejtën për ndihmë qytetarëve të pafuqishëm dhe të paaftë. Paragrafi 3 i të njëjtit nen përcakton se Republika u siguron mbrojtje të veçantë personave me aftësi të kufizuara dhe kushte për përfshirjen e tyre në jetën shoqërore.

Në Republikën e Maqedonisë së Veriut, sipas nenit 51 paragrafi 1 i Kushtetutës, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën dhe të gjitha rregullat e tjera me Kushtetutën dhe ligjin. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, secili e ka për detyrë ta respektojë Kushtetutën dhe ligjet.

Sipas nenit 54 paragrafi 4 i Kushtetutës, ligjet dhe rregullat e tjera nuk mund të kenë fuqi prapavepruese, përveç në raste të jashtëzakonshme, kur është më e favorshme për qytetarët.

Gjykata Kushtetuese vendos për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet në përputhje me nenin 110 paragrafi 2 i Kushtetutës. Me Ligjin për Sigurimin Pensional dhe Invalidor (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë” nr. 98/2012, 166/2012, 15/2013, 53/2013, 170/2013, 43/2014, 44/2014, 97/2014, 113/2014, 160/2014, 188/2014, 20/2015, 61/2015, 97/2015, 129/2015, 147/2015, 154/2015, 173/ 2015, 217/2015, 27/2016, 120/2016, 132/2016, 27/2018, 35/2018, 220/2018, 245/2018 dhe “Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” 180/ 2019, 275/2019, 31/2020, 94/2020, 267/2020, 67/2022, 79/2023 dhe 193/2024) e rregullojnë sigurimin e detyrueshëm pensional dhe invalidor, fushëveprimin e personave të siguruar, të drejtat e ushtruara nga ky sigurim, regjistrin e personave të siguruar dhe përfituesve të të drejtave nga sigurimi pensional dhe invalidor, themelet e sigurimit pensional të financuar plotësisht, si dhe kushtet e veçanta sipas të cilave kategori të caktuara të personave të siguruar ushtrojnë të drejtat nga sigurimi pensional dhe invalidor.

Ligji për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, në Kapitullin X, rregullon në mënyrë specifike çështjet që lidhen me fondin e solidaritetit për ndihmë pas vdekjes dhe kompensimin e anëtarësimit.

Në përputhje me dispozitat e Kapitullit X të Ligjit, kushtuar “Fondit të solidaritetit – ndihma për vdekje dhe kompensimi i anëtarësimit” (nenet 115 – 117 të Ligjit), Fondi mban një pjesë të pensionit me qëllim që të sigurojë fonde për pagesën e ndihmës në rast vdekjeje dhe për anëtarësim në një shoqatë pensionistësh bazuar në pëlqimin e përfituesit të pensionit. Duke vepruar kështu, Fondi i paguan fondet për ndihmën në rast vdekjeje në një nënllogari të veçantë brenda Llogarisë së Thesarit, shuma e mbajtjes për ndihmën në rast vdekjeje, shuma e pagesës për ndihmën në rast vdekjeje në varësi të fondeve të akumuluara dhe vdekshmërisë së përfituesve të pensionit, si dhe mënyra e asgjësimit të fondeve të lira dhe të papërdorura nga ndihma në rast vdekjeje rregullohen me akt të organizatës së regjistruar të sindikatave të shoqatave të pensionistëve të Maqedonisë. Lidhur me kompensimin e anëtarësisë, e cila gjithashtu ndalet nga pensioni në bazë të pëlqimit të përfituesit të pensionit, shuma e kompensimit të anëtarësisë së mbajtur dhe mënyra e shpërndarjes së kompensimit të anëtarësisë rregullohen nga organizata e regjistruar e sindikatave të shoqatave të pensionistëve të Maqedonisë me aktin e saj, me anë të të cilit Ligji e detyron Fondin t’i transferojë ato fonde në llogarinë e përcaktuar nga organizata e regjistruar e sindikatave të shoqatave të pensionistëve të Maqedonisë.

Fondi i Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore, në përputhje me nenin 154 pika 10 e Ligjit, ndër të tjera, bën pagesa të ndimës pas vdekjes për përfituesit e pensioneve dhe mbajtjes nga pensioni kompensimin e anëtarësisë.

Sipas autorizimit ligjor të përcaktuar në nenin 112 paragrafi 4, nenin 117 paragrafi 3 dhe nenin 126 paragrafi 3 të Ligjit për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, ministri i Punës dhe Politikës Sociale, në përputhje me ministrin e Shoqërisë Informatike dhe Administratës, ka miratuar Rregulloren për ndryshimin dhe plotësimin e Rregullores për formularin e kërkesës dhe dokumentacionin e nevojshëm për përcaktimin e kohëzgjatjes së sigurimit me kohëzgjatje të shtuar, formularin e kërkesës dhe dokumentacionin e nevojshëm për pagesën e përfitimeve pas vdekjes nga mjetet e Fondit të Solidaritetit, formularin e kërkesës dhe dokumentacionin e nevojshëm për ushtrimin e të drejtës për pension pleqërie, pension familjar, pension invalidor dhe kompensim në para për lëndim trupor, formularin e kërkesës dhe dokumentacionin e nevojshëm për përcaktimin e invaliditetit, formularin e kërkesës për propozimin për përcaktimin e invaliditetit nga mjeku kompetent familjar dhe propozimin për përcaktimin e invaliditetit nga komisioni mjekësor i Fondit të Sigurimeve Shëndetësore të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe formularin e kërkesës së punëdhënësit për përcaktimin e invaliditetit të personit të siguruar (“Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut” nr. 99/2023 dhe 19/2024) i cili e përmban, me këtë iniciativë, pjesën e kontestuar “të mjeteve të fondit të solidaritetit” nga dispozitat e nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 të Rregullores.

Lidhur me përfitimin pas vdekjes dhe rregullimin e fondit të solidaritetit që është objekt kontesti në rastin konkret, Gjykata Kushtetuese në lëndët U.nr.15/2013 të datës 25.09.2013, U.nr.157/2017 të datës 17.10.2018, U.nr.5/2022 të datës 11.05.2022 dhe U.nr.266/2007 të datës 17.09.2008 vlerësoi kushtetutshmërinë e zgjidhjeve ligjore që e rregullojnë këtë çështje. Konkretisht, dispozitat ligjore iu nënshtruan vlerësimit kushtetues-gjyqësor nga aspekte të ndryshme kushtetuese, të cilat i mbulojnë edhe aspektet e iniciativës në fjalë dhe Gjykata nuk vlerësoi se ato i shkelnin vlerat themelore të rendit tonë kushtetues, të rregulluara në nenin 8 paragrafët 3, 6 dhe 8, si dhe në nenin 9, nenin 20, nenin 30, nenin 34, nenin 35 dhe nenin 51 të Kushtetutës. Në praktikën kushtetuese-gjyqësore të lartpërmendur, Gjykata mbajti qëndrimin se ligjvënësi, me zgjidhjet ligjore mbi eutanazinë dhe krijimin e fondit të solidaritetit, i operacionalizoi vlerat themelore në një mënyrë kushtetutshmërisht të lejueshme: humanizmin, drejtësinë sociale dhe solidaritetin, parimin e barazisë, lirinë e qytetarëve për t’u bashkuar me qëllim ushtrimin e të drejtave ekonomike dhe sociale, të drejtën për sigurime shoqërore, drejtësinë sociale etj., të cilat në fakt mund të përcaktohen se këto janë aspekte të ndryshme të sfidës kushtetuese ndaj zgjidhjeve ligjore.

Për më tepër, pjesa “nga mjetet e fondit të solidaritetit” e dispozitave të nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 të Rregullores, e cila është objekt i një kontestimi të kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së saj nga kjo iniciativë, në thelb përfaqëson një operacionalizim të zgjidhjeve ligjore të përcaktuara në Ligjin për Sigurimin Pensional dhe Invalidor nga Kapitulli X i dedikuar “Fondit të solidaritetit – ndihmë për rast vdekjeje dhe kompensimi i anëtarësimit” (nenet 115-117), të cilat Gjykata Kushtetuese i vlerësoi si jo në kundërshtim me Kushtetutën. Prandaj, Gjykata vlerësoi se ekziston bazë ligjore për miratimin e Rregullores që përmban pjesën e kontestuar “të fondeve të fondit të solidaritetit” nga dispozitat e nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 dhe se ajo nuk i tejkalon kompetencat e organeve që e kanë miratuar Rregulloren, nuk i tejkalon kufijtë e përcaktuar me zgjidhjet ligjore, përkatësisht rregullorja e kontestuar nuk përmban rregullim origjinal të çështjeve që janë çështje juridike, por përkundrazi operacionalizon dispozita të përcaktuara me ligj.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata vlerësoi se pjesa e kontestuar “e mjeteve të fondit të solidaritetit” nga dispozitat e nenit 3 paragrafët 1 dhe 2 të Rregullores nuk mund të problematizohen në aspektin kushtetues dhe juridik nga perspektiva e pretendimeve në iniciativë, pasi që është çështje e përshtatshmërisë në rregullimin e ligjvënësit dhe operacionalizimit të tij me dispozitat e kontestuara të Rregullores.

Në bazë të sa më sipër, Gjykata vendosi si në dispozitiv të këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski