У.бр.155/2024 – Уставен суд на Република Северна Македонија

Уставен суд на
Република Северна Македонија
У. бр.155/2024
Скопје, 12.02.2025 година

Уставниот суд на Република Северна Македонија, во состав д-р Дарко Костадиновски, претседател на Судот и судиите Насер Ајдари, м-р Татјана Васиќ-Бозаџиева, д-р Јадранка Дабовиќ-Анастасовска, Елизабета Дуковска, д-р Осман Кадриу, Добрила Кацарска, д-р Ана Павловска-Данева и м-р Фатмир Скендер, врз основа на член 110 од Уставот на Република Северна Македонија и член 73 од Актот на Уставниот суд на Република Северна Македонија („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр.115/2024) на седницата одржана на 12 февруари 2025 година, донесе

Р Е Ш Е Н И Е

НЕ СЕ ПОВЕДУВА постапка за оценување на уставноста на член 141 став 4 во делот „или ако постои реципроцитет“ и член 143 во делот „или ако постои реципроцитет“ од Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023 и 193/2024).

Образложение

Славко Лазовски од Скопје, до Уставниот суд на Република Северна Македонија, поднесе иницијатива за поведување постапка за оценување на уставноста на член 141 став 4 во делот „или ако постои реципроцитет“ и член 143 во делот „или ако постои реципроцитет“ од Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023).

Подносителот на иницијативата наведува дека оспорените делови на наведените законски одредби не се во согласност со член 8 став 1 алинеја 8, член 9 став 2 и член 29 од Уставот на Република Северна Македонија.

Според подносителот на иницијативата, со оспорените одредби се условува реализирањето на одредено право од областа на пензиското осигурување спротивно на уставните одредби и член 6 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, бидејќи во Уставот на државата не се предвидува условување на преземање дејствија со постоење на реципроцитет кога станува збор за правата на домашните државјани.

Подносителот на иницијативата наведува дека условувањето со постоење реципроцитет на реализирањето на одредено право, е повеќе реторзија отколку што делува позитивно во насока на реализирање на истото бидејќи постоењето на ваков услов оневозможува реализирање на правото од страна на лицата што се иселени во т.н. трет свет со кои државата не воспоставила реципроцитет. Доказ за ова е член 146 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, бидејќи не е предвидено решение за неисплатените износи на пензии за месеците на престој во странство како резултат на непостоење реципроцитет.

Според подносителот на иницијативата, со примена на законските одредби се казнува граѓанинот како корисник на пензија, за нешто што не е виновен, и законските одредби не нудат решение во однос на тоа што треба да се преземе до воспоставување на реципроцитет и не предвидуваат рок и начин за воспоставување на истиот бидејќи за остварување на реципроцитет потребно е една страна прва да преземе дејствија, а законските одредби не пропишуваат која од страните прва ќе ги преземе истите односно иницира или бара примена на реципроцитет.

Во продолжение на иницијативата, подносителот на иницијативата се осврнува на улогата и негативниот ефект на реципроцитетот како правен институт во меѓудржавните односи и наведува дека оспорените одредби влијаат негативно и на слободното движење на пензионерите.

Врз основа на наведеното, се предлага Судот да поведе постапка за оценување на уставноста на оспорените делови и истите да ги укине или поништи.

На седницата Судот утврди дека во член 141 став 4 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023 и 193/2024), е предвидено дека Фондот му обезбедува на корисникот исплата на износите што му припаѓаат според овој закон во случаите кога корисникот има живеалиште надвор од територијата на Република Македонија под услови предвидени со овој закон, со ратификуван меѓународен договор или ако постои реципроцитет. Судот, исто така, утврди дека во член 143 од истиот закон е предвидено дека на корисник на пензија и паричен надоместок за телесно оштетување – странски државјанин кој ќе се исели на постојано живеење во земјата чиј е државјанин, пензијата му се исплатува во странство ако со односната држава е склучен ратификуван меѓународен договор за плаќање на пензиите во странство, или ако постои реципроцитет.

III

Според член 8 став 1 алинеја 8 од Уставот, темелни вредности на уставниот поредок на Република Северна Македонија, меѓу другите, се хуманизмот, социјалната правда и солидарноста.

Според член 9 став 2 од Уставот, граѓаните пред Уставот и законите се еднакви.

Во член 51 став 1 од Уставот е предвидено дека во Република Северна Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон.

Според член 110 од Уставот, Уставниот суд, меѓу другото, одлучува за согласноста на законите со Уставот и за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите.

Во член 1 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување („Службен весник на Република Македонија“ бр. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 и „Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023 и 193/2024), се наведува дека со овој закон се уредува задолжителното пензиско и инвалидско осигурување, опфатот на осигуреници, правата кои се остваруваат од ова осигурување, матичната евиденција на осигурениците и корисниците на права од пензиското и инвалидското осигурување, основите на капиталното финансирано пензиско осигурување, како и посебните услови под кои одделни категории на осигуреници ги остваруваат правата од пензиското и инвалидското осигурување.

Според член 141 став 4 од истиот закон, фондот му обезбедува на корисникот исплата на износите што му припаѓаат според овој закон во случаите кога корисникот има живеалиште надвор од територијата на Република Македонија под услови предвидени со овој закон, со ратификуван меѓународен договор или ако постои реципроцитет.

Во член 143 од истиот закон е предвидено дека на корисник на пензија и паричен надоместок за телесно оштетување – странски државјанин кој ќе се исели на постојано живеење во земјата чиј е државјанин, пензијата му се исплатува во странство ако со односната држава е склучен ратификуван меѓународен договор за плаќање на пензиите во странство, или ако постои реципроцитет.

Судот оцени дека неоснован е наводот на подносителот на иницијативата дека со оспорените одредби се скратува одредено право од областа на пензиското осигурување спротивно на уставните одредби бидејќи во Уставот на државата не се предвидува условување на преземање дејствија со постоење реципроцитет кога станува збор за правата на домашните државјани. Ова од причина што реципроцитетот предвиден во оспорените одредби, не претставува услов за стекнување на право или механизам преку кој се ограничува одредено право од областа на пензиското осигурување, напротив предвидувањето на ваков механизам од страна на законодавецот е во насока на создавање услови и начин, покрај ратификуван меѓународен договор, за исплата на пензијата, паричен надоместок за телесно оштетување и другите износи што согласно законот му припаѓаат на корисникот во земјата каде што носителите на овие права постојано живеат. Во оваа насока, од голема важност за одлучување е потребата за разликување на условите за стекнување на одредено право од начинот на реализирање на истото. Во конкретниот случај, предвидувањето на механизмот реципроцитет не го условува стекнувањето на правото на пензија и другите права што произлегуваат од предметниот закон туку се третира како дополнителен механизам, покрај ратификуван меѓународен договор, за реализирање на стекнатите права меѓу кои и правото на пензија. Имено, преку механизмот реципроцитет се овозможува исплата на пензијата и другите средства за носителите на правата, што живеат во други држави надвор од Република Северна Македонија. Оттука произлегува дека со предвидување реципроцитет во оспорените одредби не се повредува темелната вредност на уставниот поредок загарантирана со член 8 став 1 алинеја 8 и член 29 од Уставот.

Во однос на наводите дека оспорените одредби се спротивни на член 9 став 2 од Уставот со кој се гарантира еднаквоста на граѓаните пред Уставот и законите, Судот оцени дека се неосновани. Ова од причина што, право e на законодавецот како носител на законодавната власт да го уреди начинот на исплата на пензијата до граѓанинот, а начинот на кој е уредена таа материја со оспорените одредби не создава нееднаквост помеѓу граѓаните кои се во иста правна положба. Имено, во Република Северна Македонија, пензијата и другите износи што според Законот им припаѓаат на корисниците им се исплаќаат на сите што се стекнале со тие права додека на носителите на правото што живеат надвор од Република Северна Македонија им се доставува ако постои ратификуван меѓународен договор или реципроцитет и ако нема таква уреденост односно меѓународен договор или реципроцитет, тие лица се во поинаква правна положба отколку оние во странство каде има таква уреденост односно постои ратификуван меѓународен договор или реципроцитет. Следствено на наведеното, Судот оцени дека не станува збор за нееднаквост на граѓаните, спротивно на член 9 од Уставот. Бидејќи, за да постои нееднаквост односно дискриминација, согласно со Законот за спречување и заштита од дискриминација, треба кумулативно да бидат исполнети три главни елементи, односно со лицето да се постапувало понеповолно од други лица по некој предвиден законски основ, тоа постапување да може да се спореди со постапувањето спрема други лица во иста или слична ситуација и понеповолното постапување да е засновано на лично својство, што не е пример во конкретниот случај.

Судот оцени дека се неосновани наводите на подносителот на иницијативата дека условувањето со постоење реципроцитет за реализирање на одредено право, е повеќе реторзија отколку што делува позитивно во насока на реализирање на тоа право бидејќи постоењето на ваков услов оневозможува реализирање на правото од страна на носителите на тие права што се иселени во т.н. трет свет со кои државата не воспоставила реципроцитет односно се казнуваат граѓаните како корисници на пензијата, за нешто што не се виновни, и не се предвидуваат рокови и начини за воспоставување на реципроцитет што е спротивно на уставните одредби. Ова од причина што потребата од постоење реципроцитет, како принцип на меѓународното право, покрај постоење на ратификуван меѓународен договор, за реализирање на одредени права од страна на носителите на тие права што се иселени во т.н. трет свет, ја цени законодавецот како носител на законодавната власт и истиот може да го предвиди во законските решенија како механизам за реализирање на тие права додека роковите и начинот на воспоставување на реципроцитет со други држави не е предмет на регулирање на Законот чии одредби се оспорени.

Судот, исто така, оцени дека неосновани се наводите на подносителот на иницијативата дека со примена на оспорените законски решенија се казнуваат граѓаните како носители на правата што произлегуваат од предметниот закон бидејќи истите не предвидуваат решенија во однос на тоа што треба да се преземе до воспоставување на реципроцитет или која од засегнатите страни треба прва да преземе дејствија за воспоставување реципроцитет. Ова од причина што предвидувањето на реципроцитет не ги казнува граѓаните туку претставува дополнителен механизам преку кој се овозможува исплата на пензиите и другите износи во другите држави во случај на непостоење на меѓународен договор. Додека во однос на наводите дека оспорените одредби не предвидуваат решенија во однос на тоа што треба да се преземе до воспоставување реципроцитет или која од засегнатите страни треба прва да преземе дејствија за воспоставување реципроцитет, Судот оцени дека станува збор за прашања што се предмет на регулирање на други правни акти, а не на Законот за пензиското и инвалидското осигурување.

Наводите на подносителот на иницијативата дека реципроцитетот има негативен ефект во меѓудржавните односи и дека со истиот се ограничува правото на слободно движење на пензионерите, Судот утврди дека се неосновани од причина што реципроцитетот како начело на меѓународното право се користи како институт односно механизам за реализирање права и исполнување обврски од страна на субјектите на правото во ситуации кога истите не се регулирани со меѓународен договор како дел од задолжителното општо меѓународно право (jus cogens), и истиот не влијае негативно врз слободното движење на пензионерите бидејќи правото на слободно движење на граѓаните е посебно човеково право и се регулира со други правни акти.

Во однос на наводите на подносителот на иницијативата дека оспорените одредби се спротивни на член 6 став 1 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, Судот оцени дека согласно со член 110 алинеја 3 од Уставот, не е надлежен да оценува за меѓусебна согласност на одредби од ист закон односно согласност на одредби од два закони.

Врз основа на наведеното, Судот, одлучи како во диспозитивот на ова решение.

ПРЕТСЕДАТЕЛ
на Уставниот суд на Република Северна Македонија,
д-р Дарко Костадиновски

* * *

Gjykata Kushtetuese e
Republikës së Maqedonisë së Veriut
U. nr.155/2024
Shkup, 12.02.2025

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, në përbërje të dr. Darko Kostadinovski kryetar i Gjykatës dhe gjykatësve Naser Ajdari, mr.Tatjana Vasiq-Bozaxhieva, dr.Jadranka Daboviq-Anastasovska, Elizabeta Dukovska, dr. Osman Kadriu, Dobrilla Kacarska, dr. Ana Pavllovska-Daneva dhe mr. Fatmir Skender në bazë të nenit 110 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe nenit 73 të Aktit të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr.115/2024) në seancën e mbajtur më 12 shkurt 2025, miratoi

A K T V E N D I M

NUK INICIOHET procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 141 paragrafit 4 në pjesën „edhe nëse ekziston reciprocitet“ dhe nenit 143 në pjesë „edhe nëse ekziston reciprocitet“ të Ligjit për Sigurim Pensional dhe Invalidor („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë“ nr. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 dhe „Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023 dhe 193/2024).

Arsyetim

Sllavko Llazovski nga Shkupi Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut i parashtroi iniciativë për inicimin e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë së nenit 141 paragrafi 4 në pjesën „edhe nëse ekziston reciprocitet“ dhe nenit 143 në pjesën „edhe nëse ekziston reciprocitet“ të Ligjit për Sigurim Pensional dhe Invalidor („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë“ nr. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 dhe „Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023).

Parashtruesi i iniciativës potencon se pjesët e kontestuara të dispozitave ligjore të lartpërmendura nuk janë në përputhje me nenin 8 paragrafi 1 alineja 8, nenin 9 paragrafi 2 dhe nenin 29 të Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Sipas parashtruesit, dispozitat e kontestuara kushtëzojnë realizimin e një të drejte të caktuar në fushën e sigurimit pensional, në kundërshtim me dispozitat kushtetuese dhe nenin 6 të Ligjit për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, pasi Kushtetuta e vendit nuk përcakton kushtëzimin e ndërmarrjes së veprimeve me ekzistencën e reciprocitetit kur bëhet fjalë për të drejtat e qytetarëve vendorë.

Parashtruesi i iniciativës pohon se kushtëzimi i realizimit të një të drejte të caktuar me ekzistencën e reciprocitetit është më shumë ndëshkim sesa efekt pozitiv në realizimin e së drejtës, pasi ekzistenca e një kushti të tillë pengon realizimin e së drejtës nga personat që kanë emigruar në të ashtuquajturën botë të tretë me të cilët shteti nuk ka vendosur reciprocitet. Dëshmi për këtë është neni 146 i Ligjit për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, pasi nuk ofrohet asnjë zgjidhje për shumat e papaguara të pensioneve për muajt e qëndrimit jashtë vendit si rezultat i mungesës së reciprocitetit.

Sipas parashtruesit të iniciativës, zbatimi i dispozitave ligjore e ndëshkon qytetarin si përfitues pensioni, për diçka që nuk është faji i tij dhe dispozitat ligjore nuk ofrojnë një zgjidhje në lidhje me atë që duhet të ndërmerret për të vendosur reciprocitetin dhe nuk parashikojnë një afat dhe metodë për vendosjen e tij, sepse për të arritur reciprocitetin, është e nevojshme që njëra palë të ndërmarrë veprimet e para, ndërsa dispozitat ligjore nuk përcaktojnë se cila nga palët do të ndërmarrë veprimin e parë, pra të fillojë ose të kërkojë zbatimin e reciprocitetit.

Në vazhdim të iniciativës, parashtruesi i iniciativës i referohet rolit dhe efektit negativ të reciprocitetit si institut ligjor në marrëdhëniet ndërshtetërore dhe deklaron se dispozitat e kontestuara ndikojnë negativisht edhe në lëvizjen e lirë të pensionistëve.

Bazuar në sa më sipër, propozohet që Gjykata të iniciojë procedurë për vlerësimin e kushtetutshmërisë së neneve të kontestuara dhe për t’i shfuqizuar ose anuluar ato.

Në seancë Gjykata përcaktoi se në nenin 141 paragrafi 4 të Ligjit për Sigurim Pensional dhe Invalidor („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë“ бр. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 dhe „Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023 dhe 193/2024), është përcaktuar që Fondi do t’i sigurojë përfituesit pagesën e shumave që i takojnë sipas këtij Ligji në rastet kur përfituesi ka vendbanim jashtë territorit të Republikës së Maqedonisë sipas kushteve të përcaktuara me këtë Ligj, me një marrëveshje ndërkombëtare të ratifikuar ose nëse ekziston reciprocitet. Gjykata, gjithashtu përcaktoi se neni 143 i të njëjtit Ligj përcakton që përfituesit të pensionit dhe kompensimit në para për lëndim trupor – shtetasit të huaj i cili do të zhvendoset në një vendbanim të përhershëm në vendin ku është shtetas, pensioni do t’i paguhet jashtë vendit nëse me vendin përkatës është lidhur një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar për pagesën e pensioneve jashtë vendit, ose nëse ekziston reciprocitet.

III

Sipas nenit 8 paragrafi 1 alineja 8 të Kushtetutës, vlerat themelore të rendit kushtetues të Republikës së Maqedonisë së Veriut janë, ndër të tjera, humanizmi, drejtësia sociale dhe solidariteti.

Sipas nenit 9 paragrafi 2 të Kushtetutës, qytetarët janë të barabartë para Kushtetutës dhe ligjeve.

Neni 51 paragrafi 1 i Kushtetutës përcakton se në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ligjet duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën ndërsa të gjitha rregullat e tjera me Kushtetutën dhe ligjin.

Sipas nenit 110 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese, ndër të tjera, vendos për përputhshmërinë e ligjeve me Kushtetutën dhe për përputhshmërinë e rregullave të tjera dhe marrëveshjeve kolektive me Kushtetutën dhe ligjet.

Në nenin 1 të Ligjit për Sigurim Pensional dhe Invalidor („Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë“ nr. 98/2012; 166/2012; 15/2013; 53/2013; 170/2013; 43/2014; 44/2014; 97/2014; 113/2014; 160/2014; 188/2014; 20/2015; 61/2015; 97/2015; 129/2015; 147/2015; 154/2015; 173/2015; 217/2015; 27/2016; 120/2016; 132/2016; 27/2018; 35/2018; 220/2018; 245/2018 dhe „Gazeta Zyrtare e Republikës së Maqedonisë së Veriut“ nr. 180/2019; 275/2019; 31/2020; 94/2020; 267/2020; 67/2022; 79/2023 dhe 193/2024), thuhet se ky ligj rregullon sigurimin e detyrueshëm për pensional dhe invalidor, fushëveprimin e personave të siguruar, të drejtat e ushtruara nga ky sigurim, regjistrin e personave të siguruar dhe përfituesve të të drejtave nga sigurimi pensional dhe invalidor, themelet e sigurimit pensional të financuar plotësisht, si dhe kushtet e veçanta sipas të cilave kategori të caktuara të personave të siguruar ushtrojnë të drejtat e tyre nga sigurimi pensional dhe invalidor.

Sipas nenit 141 paragrafi 4 i të njëjtit ligj, fondi i siguron përfituesit pagesën e shumave që i takojnë sipas këtij ligji në rastet kur përfituesi ka një vendbanim jashtë territorit të Republikës së Maqedonisë sipas kushteve të parashikuara nga ky ligj, nga një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar ose nëse ekziston reciprocitet.

Në nenin 143 të të njëjtit ligj parashikohet që përfituesit e një pensioni dhe një kompensimi në para për lëndim trupor – një shtetas i huaj që do të shpërngulet për të banuar përgjithmonë në vendin ku është shtetas, pensioni do t’i paguhet jashtë vendit nëse është lidhur një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar për pagesën e pensioneve jashtë vendit me vendin përkatës, ose nëse ekziston reciprocitet.

Gjykata vendosi se pretendimi i parashtruesit të iniciativës se dispozitat e kontestuara e kufizojnë një të drejtë të caktuar në fushën e sigurimit të pensioneve, në kundërshtim me dispozitat kushtetuese, është i pabazë, pasi Kushtetuta e vendit nuk përcakton që ndërmarrja e veprimeve është e kushtëzuar nga ekzistenca e reciprocitetit kur bëhet fjalë për të drejtat e shtetasve vendorë. Kjo për shkak se reciprociteti i përcaktuar në dispozitat e kontestuara nuk përbën kusht për fitimin e një të drejte ose një mekanizëm përmes të cilit kufizohet një e drejtë e caktuar në fushën e sigurimit të pensioneve; përkundrazi, parashikimi i një mekanizmi të tillë nga ligjvënësi synon krijimin e kushteve dhe një mënyre, përveç një marrëveshjeje ndërkombëtare të ratifikuar, për pagesën e pensioneve, kompensimit monetar për lëndime trupore dhe shumave të tjera që, sipas ligjit, i përkasin përfituesit në vendin ku mbajtësit e këtyre të drejtave banojnë përgjithmonë.

Në këtë drejtim, është me rëndësi të madhe që vendimmarrja të dallojë kushtet për fitimin e një të drejte të caktuar nga mënyra e realizimit të saj. Në rastin konkret, parashikimi i mekanizmit të reciprocitetit nuk kushtëzon fitimin e së drejtës për pension dhe të drejtave të tjera që rrjedhin nga ligji në fjalë, por trajtohet si një mekanizëm shtesë, përveç një marrëveshjeje ndërkombëtare të ratifikuar, për realizimin e të drejtave të fituara, përfshirë të drejtën për pension.
Gjegjësisht, nëpërmjet mekanizmit të reciprocitetit, pagesa e pensioneve dhe fondeve të tjera u mundësohet mbajtësve të të drejtave që jetojnë në vende të tjera jashtë Republikës së Maqedonisë së Veriut. Nga kjo rrjedh se duke parashikuar reciprocitetin në dispozitat e kontestuara, nuk shkelet vlera themelore e rendit kushtetues të garantuar me nenin 8 paragrafi 1 alineja 8 dhe nenin 29 të Kushtetutës.

Lidhur me pretendimet se dispozitat e kontestuara janë në kundërshtim me nenin 9 paragrafi 2 të Kushtetutës, i cili garanton barazinë e qytetarëve para Kushtetutës dhe ligjeve, Gjykata i vlerësoi ato të pabazа. Kjo për shkak se ligjvënësi, si bartës i pushtetit legjislativ, ka të drejtë të rregullojë mënyrën e pagesës së pensioneve për qytetarët dhe mënyrën se si kjo çështje rregullohet nga dispozitat e kontestuara nuk krijon pabarazi midis qytetarëve që janë në të njëjtën pozitë juridike.

Në fakt, në Republikën e Maqedonisë së Veriut, pensioni dhe shumat e tjera që, sipas Ligjit, u takojnë përfituesve u paguhen të gjithë atyre që i kanë fituar ato të drejta, ndërsa mbajtësve të së drejtës që jetojnë jashtë Republikës së Maqedonisë së Veriut u paguhen nëse ekziston një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar ose reciprocitet dhe nëse nuk ka një rregullim të tillë, pra marrëveshje ndërkombëtare ose reciprocitet, ata persona janë në një pozitë të ndryshme juridike nga ata jashtë vendit ku ekziston një rregullim i tillë, pra ekziston një marrëveshje ndërkombëtare e ratifikuar ose reciprocitet.

Si rrjedhojë, Gjykata vlerësoi se kjo nuk është çështje pabarazie të qytetarëve, në kundërshtim me Nenin 9 të Kushtetutës. Sepse, që të ekzistojë pabarazia ose diskriminimi, në përputhje me Ligjin për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi, duhet të përmbushen në mënyrë kumulative tre elementë kryesorë, përkatësisht personi duhet të jetë trajtuar në mënyrë më pak të favorshme se personat e tjerë mbi një bazë të përcaktuar ligjore, ai trajtim duhet të jetë i krahasueshëm me trajtimin e personave të tjerë në të njëjtën situatë ose të ngjashme dhe se trajtimi më pak i favorshëm duhet të bazohet në një karakteristikë personale, gjë që nuk është rasti në këtë rast të veçantë.

Gjykata konstatoi se pretendimet e parashtruesit të iniciativës se kushtëzimi i realizimit të një të drejte të caktuar me ekzistencën e reciprocitetit janë të pabaza, pasi ato janë më shumë ndëshkim sesa efekt pozitiv në realizimin e asaj të drejte, sepse ekzistenca e një kushti të tillë pengon realizimin e së drejtës nga mbajtësit e atyre të drejtave që kanë emigruar në të ashtuquajturën botë të tretë me të cilën shteti nuk ka vendosur reciprocitet, përkatësisht qytetarët ndëshkohen si përfitues pensionesh për diçka për të cilën nuk janë fajtorë dhe nuk parashikohen afate dhe metoda për vendosjen e reciprocitetit, gjë që është në kundërshtim me dispozitat kushtetuese.

Kjo ndodh sepse nevoja për reciprocitet, si parim i së drejtës ndërkombëtare, përveç ekzistencës së një marrëveshjeje ndërkombëtare të ratifikuar, për realizimin e të drejtave të caktuara nga mbajtësit e atyre të drejtave që kanë emigruar në të ashtuquajturën botë të tretë, vlerësohet nga ligjvënësi si mbajtës i pushtetit legjislativ dhe mund ta parashikojë atë në zgjidhje ligjore si një mekanizëm për realizimin e këtyre të drejtave, ndërsa afatet dhe mënyra e vendosjes së reciprocitetit me vendet e tjera nuk i nënshtrohet rregullimit nga Ligji, dispozitat e të cilit janë të kontestuara.

Gjykata, gjithashtu, konstatoi se pretendimet e parashtruesit të iniciativës se zbatimi i zgjidhjeve ligjore të kontestuara i ndëshkon qytetarët si mbajtës të të drejtave që rrjedhin nga ligji në fjalë janë të pabaza, pasi ato nuk ofrojnë zgjidhje në lidhje me atë që duhet ndërmarrë për të vendosur reciprocitetin ose cila nga palët e interesuara duhet të jetë e para që të ndërmarrë veprime për të vendosur reciprocitetin. Kjo për shkak se parashikimi i reciprocitetit nuk i ndëshkon qytetarët, por përkundrazi përfaqëson një mekanizëm shtesë përmes të cilit mundësohet pagesa e pensioneve dhe shumave të tjera në vende të tjera në mungesë të një marrëveshjeje ndërkombëtare. Ndërsa lidhur me pretendimet se dispozitat e kontestuara nuk ofrojnë zgjidhje në lidhje me atë që duhet ndërmarrë për të vendosur reciprocitetin ose cila nga palët e interesuara duhet të ndërmarrë e para veprime për të vendosur reciprocitetin, Gjykata konstatoi se këto janë çështje që i nënshtrohen rregullimit nga akte të tjera ligjore dhe jo nga Ligji për Sigurimin Pensional dhe Invalidor.

Gjykata konstatoi se pretendimet e parashtruesit se reciprociteti ka efekt negativ në marrëdhëniet ndërshtetërore dhe se e kufizon të drejtën e lëvizjes së lirë të pensionistëve janë të pabaza pasi reciprociteti si parim i së drejtës ndërkombëtare përdoret si institut ose mekanizëm për realizimin e të drejtave dhe përmbushjen e detyrimeve nga subjektet e së drejtës në situata kur ato nuk rregullohen nga një marrëveshje ndërkombëtare si pjesë e së drejtës së përgjithshme ndërkombëtare të detyrueshme (jus cogens) dhe nuk ndikon negativisht në lëvizjen e lirë të pensionistëve sepse e drejta e lëvizjes së lirë të qytetarëve është një e drejtë e veçantë njerëzore dhe rregullohet nga akte të tjera ligjore.

Lidhur me pretendimet e parashtruesit të iniciativës se dispozitat e kontestuara janë në kundërshtim me nenin 6 paragrafin 1 të Ligjit për Sigurimin Pensional dhe Invalidor, Gjykata konstatoi se në përputhje me nenin 110 alineja 3 të Kushtetutës, nuk është kompetente të vlerësojë marrëveshjen e ndërsjellë të dispozitave të të njëjtit ligj, përkatësisht marrëveshjen për dispozitat e dy ligjeve.

Bazuar në sa më sipër, Gjykata, vendosi si në dispozitiv të këtij aktvendimi.

KRYETAR
i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë së Veriut,
dr. Darko Kostadinovski